Italyan Tilida Rod: Qoidalar, Kelishik va Boshqalar

Italyan grammatikasida so‘zlar erkak yoki ayol jinsida bo‘lishi mumkin, ammo italyan tilini ikkinchi til sifatida o‘rganayotganlar uchun buning sababi har doim aniq emas.

Ushbu qo‘llanmada men chalkashliklarni bartaraf etishga va italyan tilidagi rod va kelishik tushunchalarini tushuntirishga yordam beraman.

Italyan Tilida Rod Nima?

Har bir italyan ot ikkita roddan biriga tegishli: maschile (erkak jinsi) yoki femminile (ayol jinsi).

Har bir otning rodi bor va rod kelishik (keyinroq maqolada ko‘rib chiqamiz) uchun zarur. Agar italyancha lug‘atga qarasangiz, ko‘pincha so‘zdan keyin birinchi ko‘radigan narsangiz – bu u erkak yoki ayol jinsiga tegishli ekanligini bildiruvchi "m" yoki "f" harfidir.

Bundan tashqari, ba‘zi hayvonlar nomlari tasvirlanayotgan hayvonning jinsiga qarab rod o‘zgartirishi mumkin. Bu kasb yoki millati bo‘yicha odamlarga ishora qiluvchi otlar uchun ham amal qiladi.

Tajribadan gapirsam, rod va kelishik tashqi ko‘rinishda juda oddiy tuyuladi, ammo aslida italyan tilini o‘rganuvchilar uchun o‘zlashtirish eng qiyin narsalardan biriga aylanadi.

Italyan Otining Erkak yoki Ayol Jinsida Ekanligini Qanday Aniqlash Mumkin

So‘zning rodini aniqlashning eng asosiy usuli – so‘zning oxirgi unlisiga qarash. Agar u "o" bilan tugasa, ot odatda erkak jinsida, agar "-a" bilan tugasa, odatda ayol jinsida bo‘ladi.

Biroq, italyan tilida so‘zni erkak yoki ayol jinsiga kiritadigan yagona ishonchli qoida yo‘q – bu nutqchilar vaqt o‘tishi bilan tanishib boradigan narsadir.

Yaxshiyamki, so‘zning rodini aniqlashga yordam beradigan ko‘plab belgilar mavjud.

Keling, bir ko‘rib chiqaylik:

Qaysi italyan otlari erkak jinsida bo‘ladi?

Erkak jinsidagi otni aniqlashning ba‘zi usullari:

• "—o" bilan tugaydi
• "—ore" bilan tugaydi, masalan professore (professor)
• "-ta" bilan tugaydigan kasb-hunar, masalan pilota (uchuvchi)
• Chet tilidan olingan va undosh bilan tugaydi, masalan bar yoki sport
• Oy nomi
• Domenica (yakshanba) dan boshqa hafta kuni
• Vaqtga ishora qilmaydigan son, masalan otto (sakkiz)
• Daraxt nomi, masalan pero (nok daraxti) yoki olmo (qayrag‘och)
• Yunoncha ildizlarga ega, masalan problema (muammo)

Qaysi italyan otlari ayol jinsida bo‘ladi?

Otlar odatda "-a" bilan tugasa ayol jinsida bo‘ladi, ammo bu ularni aniqlashning yagona usuli emas. So‘zning ayol jinsida ekanligining bir necha belgilari:

• "-a" bilan tugaydi
• "-trice" bilan tugaydi, masalan scrittrice (ayol yozuvchi)
• "-ione" bilan tugaydi, masalan stagione (fasl)
• "-tà" yoki "-tù" bilan tugaydi, masalan città (shahar) yoki gioventù (yoshlik)
• "-i" bilan tugaydigan birlik ot, masalan crisi (inqiroz)
• "-essa" bilan tugaydigan kasb-hunar, masalan professoressa (ayol professor)
• Soatdagi vaqt, masalan le otto e mezzo (sakkiz yarim)
• Meva nomi, masalan pera (nok) yoki mela (olma)
• Fan turi, masalan chimica (kimyo) yoki fisica (fizika)
• Mavhum tushuncha, masalan giustizia (adolat)

Italyan otlari rod qoidalaridan istisnolar

Hamma narsani tushunganingizda deb o‘ylagan paytingizda, har doim qoidadan istisnolar mavjud. Bir jinsga tegishli bo‘lishi kerakdek tuyulgan, ammo aslida boshqa jinsga tegishli bo‘lgan bir necha so‘zlar:

• l’auto (f) — avtomobil
• la moto (f) — mototsikl
• la foto (f) — fotosurat
• la radio (f) — radio
• il cinema (m) — kinoteatr
• la mano (f) — qo‘l

Ba‘zi hollarda bu so‘z aslida eng ko‘p ishlatiladigan versiyaga aylangan boshqa so‘zning qisqartirilgan shakli bo‘lgani uchun shunday. Masalan, l’auto – bu l’automobile (avtomobil) so‘zining qisqartmasi, la foto esa la fotografia (fotosurat) so‘zining qisqartmasidir. La mano kabi boshqa hollarda esa, bu lotin tilidan qolgan merosdir.

Ikkala rodda ham ishlatilishi mumkin bo‘lgan so‘zlar

Ushbu istisnolardan tashqari, gapirishayotgan odam yoki hayvonning jinsiga qarab erkak yoki ayol jinsida bo‘lishi mumkin bo‘lgan ba‘zi so‘zlar ham mavjud. Bunday holda, qaysi artikl ishlatilishi o‘zgartiriladi. Misol uchun:

• "-ista" bilan tugaydigan otlar, masalan la turista yoki il turista (ayol sayyoh yoki erkak sayyoh)
• "-ga" bilan tugaydigan ba‘zi otlar, masalan il collega yoki la collega (erkak hamkasb yoki ayol hamkasb)

Va ba‘zida siz rodni ham artiklni, ham so‘zning oxirgi harfini o‘zgartirish orqali o‘zgartirishingiz mumkin. Misol uchun, un gatto (mushuk) kabi ba‘zi hayvon nomlari umuman erkak jinsida, lekin urg‘ochi hayvonni tasvirlash uchun la gatta kabi ayol jinsidagi versiyaga ega.

Birlik va Ko‘plik: Italyan Otlari Soniga Qarab Qanday O‘zgaradi

Endi biz so‘zning rodini qanday aniqlashni ko‘rib chiqdik, endi darsning ikkinchi eng muhim qismiga o‘tishimiz mumkin: kelishik.

Italyan tilidagi hamma narsa kelishikka asoslanadi va ko‘plik ham bundan mustasno emas. Ingliz tilida biz odatda so‘zni ko‘plik qilish uchun "-s" yoki "-es" qo‘shamiz. Ammo italyan tilida so‘z ko‘plik shaklga o‘tganda ham artikl, ham so‘zning oxirgi unlisi o‘zgaradi.

Ko‘plikdagi italyan otlari uchun artikllar

• il — i ga aylanadi
• lo — gli ga aylanadi
• la — le ga aylanadi

Ko‘plikdagi italyan otlari uchun oxirgi unlining o‘zgarishi

• o — i ga aylanadi
• a — e ga aylanadi
• e — i ga aylanadi
• undosh yoki "à" bilan tugaydigan so‘zlar o‘zgarmaydi

Shunday qilib, hammasini birlashtirganda:

il gatto — i gatti ga aylanadi (yoki la gatta — le gatte ga aylanadi)

lo zio (amaki) — gli zii ga aylanadi

va l’università (universitet) faqat artiklni o‘zgartirib, le università ga aylanadi

Italyan ko‘plik ot qoidalaridan istisnolar

Bu juda oddiy tuyuladi, ammo yana bir nechta istisnolar bor, ularga e‘tibor berish kerak. Lotin tilidan qolgan yana bir meros sifatida, ba‘zi so‘zlar ko‘plik shakliga o‘tganda faqat artikl va oxirgi harfni emas, balki rodni ham o‘zgartirishi mumkin.

• l’uovo (tuxum) — le uova (tuxumlar)
• il dito (barmoq) — le dita (barmoqlar)
• il braccio (qo‘l) — le braccia (qo‘llar)
• l’osso (suyak) — le ossa (suyaklar)
• il muro (devor) — le mura (devorlar)
• il lenzuolo (choyshab) — le lenzuola (choyshablar)

Italyan Otlari, Artikllari va Sifatlarini Kelishishini Qanday Ta’minlash Mumkin

Endi siz erkak va ayol jinsi, birlik va ko‘plik otlari haqida hamma narsani bilasiz, endi ularni gapda qanday ishlatishni ko‘rsatish vaqti keldi.

Italyan grammatikasida gapning har bir qismi boshqa qismlar bilan kelishishi kerak. Bu tilning birinchi qoidasidir.

Bu shuni anglatadiki, artikl, sifat, ravish va ot ham son, ham rod jihatidan bir-biriga mos kelishi kerak, aks holda gap (odatda butunlay tushunarsiz bo‘lmasa ham) butunlay noto‘g‘ri bo‘ladi.

Masalan, ayol jinsidagi una casa (uy) ni tasvirlash uchun erkak jinsidagi sifat bo‘lgan bello ni ishlatolmaysiz. Agar siz ayol jinsidagi ot ishlatayotgan bo‘lsangiz, unda unga birikadigan har qanday artikl yoki sifatni ham ayol jinsiga keltirishingiz kerak.

Asosan, siz oddan boshlaysiz va keyin rodni tashqariga tarqatasiz. Bu quyidagicha ko‘rinadi:

Che bella casa! — Qanday chiroyli uy!

Dammi lo zaino azzurro. — Menga ko‘k ryukzakni ber.

Le ragazze sono carine — Qizlar yoqimli.

Alcune università sono molto vecchie. — Ba‘zi universitetlar juda qadimiy.

Va hammasi shu! Endi siz italyan grammatik rodlari bo‘yicha mutaxassis hisoblanasiz.

Endi, qoidalarning bir nechta qiyin istisnolaridan (barcha tillar, afsuski, bunday istisnoga ega) tashqari, hammamiz italyan tilidagi rod va kelishik unchalik qiyin emasligiga rozi bo‘lamizmi?

Agar rodlarning kontekstda qanday ishlashini ko‘rishni istasangiz, Lingflix kabi til o‘rganish dasturini ko‘rib chiqishingiz mumkin.

Shuningdek, o‘rgangan bilimingizni sinash uchun quyidagi testni ham sinab ko‘rishingiz mumkin.

Italyan Tilida Rod Testi

Quyidagi so‘zlarning to‘g‘ri tarjimasini tanlang.

1. radio a. il radio b. la radio c. le radio

2. qulupnay a. il fragola b. la fragolo c. la fragola

3. kitoblar a. i libri b. gli libri c. le libri

Quyidagi gaplardan qaysilari to‘g‘ri?

4. Mashhur ayol muallif uchta kitob yozdi. a. L’autore famoso ha scritto tre libri. b. L’autrice famosa ha scritto tre libri. c. Il autrice famoso ha scritto tre libri.

5. Qarag‘ay daraxti ulkan. a. Il pino è gigantesco. b. La pina è gigantesca. c. Il pino è gigantesca.

Javoblar: 1. b 2. c 3. a 4. b 5. a