Xitoy Tilini O‘rganuvchilar Uchun 214 Ildiz (Radikal) Bo‘yicha Qo‘llanma

Ildizlar (radikallar) xitoy belgilarining kichik qismlari bo‘lib, ularni tasniflash va lug‘atdan qidirishni osonlashtiradi. Alifbo o‘rniga, ildizlar va belgi qismlari belgini aqliy ravishda parchalab tushunishga va uni eslab qolishni osonlashtiradi.

Foydalanish misollari bilan ko‘rsatilgan barcha 214 ta xitoy ildiziga bir nazar soling. Shuningdek, biz ular xitoy yozuvini tushunishingizda qanday yordam berishi mumkinligini ham ko‘rsatamiz.

Xitoy Ildizlarining To‘liq Ro‘yxati

Mandarin xitoy yozuvida ildizlar (radikallar) lug‘atlarda qidirish uchun belgilarni indekslaydigan belgi qismlaridir.

Xitoy tilidagi har bir belgida bitta ildiz bo‘ladi, odatda belgining chap yoki yuqori qismida joylashgan.

Quyidagi jadvalda xitoy ildizlarining to‘liq ro‘yxati keltirilgan.

Diqqat: Ko‘pchilik ildizlar jadvallari lug‘atda so‘zlarni qidirishda yordam berish uchun misol belgilardan foydalanadi, lekin ushbu jadvaldagi misollar ildizlar va belgi qismlari belgi ichida qanday turli shakllarda namoyon bo‘lishini ko‘rishga yordam berish uchun mo‘ljallangan.

Jadval belgilari:

  • (V) – Variant (O‘zgarish)
  • (T) – Traditional (An’anaviy)
  • * – Faqat an’anaviy belgilarda ishlatiladi

Belgilangan bo‘lmagan shakllar standart soddalashtirilgan xitoycha versiyadir.

Ildiz №IldizPinyinInglizchaMisol
1one不 (bù) — yo‘q
2shù; gǔnline个 (gè) — umumiy o‘lchov so‘zi
3zhǔ; diǎndot门 (mén) — eshik
4丿 乀 (V) 乁 (V)piěslash人 (rén) — odam
5乙 乚 (V) 乛 (V)second吃 (chī) — yemoq
6jué; gōuhook可 (kě) — mumkin; imkon
7èrtwo仁 (rén) — mehribonlik
8tóulid高 (gāo) — baland; uzun
9人 亻 (V)rénperson坐 (zuò) — o‘tirmoq
10érson; child兄 (xiōng) — aka
11enter内 (nèi) — ichki
12八 丷 (V)eight公 (gōng) — adolat
13jiǒngwide用 (yòng) — foydalanmoq
14cover写 (xiě) — yozmoq
15bīngice冷 (léng) — sovuq
16jī, jǐsmall table; several风 (fēng) — shamol
17qiǎn; kǎnreceptacle出 (chū) — chiqmoq
18刀 刂 (V)dāoknife到 (dào) — yetib kelmoq
19power男 (nán) — erkak
20bāowrap包 (bāo) — paket
21bǐ; pìnladle它 (tā) — u (narsa)
22fāngbox区 (qū) — hudud
23conceal忙 (máng) — band
24shíten早 (zǎo) — erta
25divination下 (xià) — past; keyingi
26jiéseal命 (mìng) — hayot
27hàncliff厅 (tīng) — zal; xona
28private去 (qù) — bormoq
29yòuagain友 (yǒu) — do‘st
30kǒumouth叫 (jiào) — baqirmoq
31wéienclosure国 (guó) — mamlakat
32earth走 (zǒu) — yurmoq
33shìscholar喜 (xǐ) — yoqtirmoq
34zhīgo路 (lù) — yo‘l
35suīgo slowly夏 (xià) — yoz
36night多 (duō) — ko‘p
37big天 (tiān) — osmon; samoviy
38woman安 (ān) — tinchlik
39child学 (xué) — o‘qimoq; o‘rganmoq
40gàiroof家 (jiā) — uy; oila
41cùninch对 (duì) — to‘g‘ri
42xiǎosmall原 (yuán) — kelib chiqish
43尢 尣 (V)wānglame无 (wú) — salbiy; yo‘q; emas
44shīcorpse尾 (wěi) — dum
45chèsprout纯 (chún) — sof; oddiy
46shānmountain岁 (suì) — yosh; hosil
47川 巛 (V) 巜 (V)chuānriver训 (xùn) — mashq qildirmoq; o‘rgatmoq
48gōngwork红 (hóng) — qizil
49oneself起 (qǐ) — turmoq; o‘rnidan turmoq
50jīntowel帮 (bāng) — yordam bermoq
51gāndry平 (píng) — tekis; tinch
52yāothread系 (xì) — chiziq; bog‘liqlik
53广guǎngwide床 (chuáng) — karavot
54yǐnstride建 (jiàn) — qurmoq
55gǒnghands joined开 (kāi) — ochmoq; boshlash
56shoot with a bow代 (dài) — avlod
57gōngbow引 (yǐn) — jalb qilmoq; tortmoq
58彐 彑 (V)snout很 (hén) — juda
59shānhair; bristle影 (yǐng) — soya; tasvir
60chìstep行 (xíng) — bormoq; yurmoq
61心 忄 (V)xīnheart态 (tài) — munosabat
62spear我 (wǒ) — men
63door护 (hù) — himoya qilmoq
64手 扌 (V)shǒuhand打 (dǎ) — urmoq
65zhībranch枝 (zhī) — shox; butoqlar
66攴 攵 (V)tap敲 (qiāo) — urmoq
67wénscript蚊 (wén) — chivin
68dǒupeck (o‘lchov birligi)科 (kè) — fan
69jīnaxe听 (tīng) — eshitmoq
70fāngsquare房 (fáng) — uy
71not芜 (wú) — begona o‘tlar bilan qoplangan
72sun易 (yì) — oson
73yuēsay更 (gèng) — yanada ko‘proq
74yuèmoon期 (qī) — vaqt davri
75tree种 (zhǒng) — tur; urug‘
76qiànlack; be deficient欢 (huān) — baxtli; mamnun
77zhǐstop步 (bù) — qadam
78dǎiwicked死 (sǐ) — o‘lim
79shūweapon没 (méi) — yo‘q; bo‘lmagan
80母 毋 (V)mother每 (měi) — har bir
81compare批 (pī) — tanqid qilmoq
82máofur笔 (bǐ) — yozuv qalami; ruchka
83shìclan纸 (zhǐ) — qog‘oz
84steam氧 (yǎng) — kislorod
85水 氵 (V)shuǐwater冰 (bīng) — muz; muzday sovuq
86火 灬 (V)huǒfire灯 (dēng) — chiroq; fonus
87爪 爫 (V)zhǎoclaw抓 (zhuā) — ushlamoq; tutmoq
88father爸 (bà) — ota
89yáolines on a trigram爽 (shuǎng) — tetiklovchi
90qiánghalf of a tree trunk装 (zhuāng) — liboslanmoq
91piànslice版 (bǎn) — nashr; versiya
92tooth邪 (xié) — yomon
93牛 牜 (V)niúcow特 (tè) — maxsus; noyob
94犭 犬 (V)quǎndog犯 (fàn) — jinoyat qilmoq
95xuánprofound畜 (chù) — mol
96玉 王 (V)jade宝 (bǎo) — xazina; qimmatli narsa
97guāmelon狐 (hú) — tulki
98tile; baked clay瓶 (píng) — shisha
99gānsweet甜 (tián) — shirin
100shēnglife星 (xīng) — yulduz; sayyora
101yònguse通 (tōng) — o‘tmoq; aloqa qilmoq
102tiánfield果 (guǒ) — meva
103cloth楚 (chǔ) — aniq; oydin
104bìngill疗 (liáo) — sog‘aygan; tuzalgan
105legs登 (dēng) — ko‘tarilmoq
106báiwhite怕 (pà) — qo‘rqmoq
107skin玻 (bō) — shisha
108mǐndish盘 (pán) — likopcha; podnos
109eye眼 (yǎn) — ko‘z
110máospear柔 (róu) — yumshoq
111shǐarrow知 (zhī) — bilmoq
112shístone确 (què) — ma’lum
113示 礻 (V)shìspirit标 (biāo) — belgi; ramz
114róutrack遇 (yù) — duch kelmoq
115grain香 (xiāng) — xushbo‘y
116xuècave空 (kōng) — bo‘sh; bo‘shliq
117stand位 (wèi) — o‘rin; daraja
118zhúbamboo笔 (bǐ) — yozuv qalami; ruchka
119rice数 (shù) — sanamoq
120纟 糸 (T)silk给 (gěi) — bermoq
121fǒujar淘 (táo) — ajratmoq (begonalarni)
122网 罒 (V)wǎngnet罪 (zuì) — jinoyat
123yángsheep样 (yàng) — uslub; naqsh
124feather翻 (fān) — ag‘darib tashlamoq
125lǎoold姥 (lǎo) — buvi (onasi tomonidan)
126érand需 (xū) — kerak bo‘lmoq
127lěiplow耕 (gēng) — ishlov bermoq
128ěrear联 (lián) — ulamoq
129brush建 (jiàn) — qurmoq
130ròumeat腐 (fǔ) — chirimoq
131chénminister藏 (cáng) — yashirmoq
132oneself息 (xi) — dam olmoq
133zhìarrive到 (dào) — yetib kelmoq
134jiùmortar插 (chā) — qistirmoq
135shétongue话 (huà) — gapirmoq
136chuǎncontrary舞 (wǔ) — raqsga tushmoq
137zhōuboat搬 (bān) — ko‘chirmoq
138gènmountain很 (hén) — juda
139color绝 (jué) — uzmoq
140cǎograss花 (huā) — gul
141tiger虑 (lü) — tashvish
142chónginsect虽 (suī) — garchi
143xuěblood恤 (xù) — rahm-shafqat ko‘rsatmoq
144xíngwalk街 (jiē) — ko‘cha
145衣 衤 (V)clothes依 (yī) — tayanish
146西 覀 (V)west要 (yào) — xohlamoq
147见 見 (T)jiànsee现 (xiàn) — ko‘rinib qolmoq
148jiǎohorn确 (què) — ma’lum
149讠 言 (T)yánspeech话 (huà) — gapirmoq
150valley容 (róng) — tashqi ko‘rinish
151dòubean短 (duǎn) — qisqa
152shǐpig家 (jiā) — uy; oila
153zhìlegless insects貌 (mào) — yuz; tashqi ko‘rinish
154贝 貝 (T)bèishell员 (yuán) — xodim
155chìred赫 (hè) — yorqin
156zǒuwalk起 (qǐ) — turmoq; o‘rnidan turmoq
157foot促 (cù) — undamoq
158shēnbody谢 (xiè) — rahmat aytmoq
159车 車 (T)chēcart较 (jiào) — taqqoslamoq
160xīnbitter辩 (biàn) — bahslashmoq
161chénmorning晨 (chén) — tong
162chuòwalk这 (zhè) — bu
163邑 阝 (V)city唈 (yì) — hichirlamoq
164yǒuwine配 (pèi) — aralashtirmoq; munosib bo‘lmoq
165biàndistinguish翻 (fān) — ag‘darib tashlamoq
166village理 (li) — mantiq; haqiqat
167钅 金 (V)jīnmetal钱 (qián) — pul
168长 長 (T)chánglong账 (zhàng) — hisob
169门 門 (V)méngate问 (wèn) — so‘ramoq
170阜 阝 (V)mound埠 (bù) — port shahri
171slave康 (kāng) — salomatlik
172zhuīshort-tailed bird谁 (shéi) — kim (savol so‘zi)
173rain需 (xū) — kerak bo‘lmoq
174qīngblue请 (qíng) — iltimos
175fēiwrong罪 (zuì) — jinoyat
176miànface缅 (miǎn) — uzoq
177leather鞋 (xié) — poyabzal
178韦 韋 (T)wěisoft leather伟 (wěi) — g‘ayrioddiy
179jiǔleek韮 (jiǔ) — ko‘k piyoz
180yīnsound意 (yī) — fikr
181页 頁 (T)page题 (tí) — sarlavha
182风 風 (T)fēngwind疯 (fēng) — aqldan ozgan
183飞 飛 (T)fēifly*
184饣 飠 (V) 食 (V)shíeat饿 (è) — och
185shǒuhead道 (dào) — yo‘l
186xiāngfragrant馥 (fù) — hid
187马 馬 (T)horse妈 (mā) — ona
188bone滑 (huá) — sirpanmoq
189gāohigh搞 (gǎo) — aniqlashtirmoq
190biāolong hair髦 (máo) — peshana sochi
191dòufight*
192chàngsacrificial wine*
193cauldron隔 (gé) — bo‘lma
194guǐghost魔 (mó) — shayton
195鱼 魚 (T)fish鲜 (xiān) — yangi
196鸟 鳥 (T)niǎobird鸡 (jī) — tovuq
197salty鹾 (cuó) — sho‘r
198鹿deer漉 (lù) — filtrlamoq
199麦 麥 (T)màiwheat麸 (fū) — g‘isht
200hemp磨 (mó) — sayqal bermoq
201huángyellow璜 (huáng) — yarim doirada nefrit osma
202shǔmillet*
203hēiblack墨 (mò) — siyoh
204zhǐembroidery*
205黾 黽 (T)mǐnfrog绳 (shéng) — arqon
206dǐngtripod*
207drum瞽 (gǔ) — ko‘r
208shǔrat癙 (shǔ) — tashvishdan kelib chiqqan kasallik
209nose鼾 (hān) — qattiq xurrak tortmoq
210齐 齊 (T)even挤 (jǐ) —siqib chiqarmoq
211齿 齒 (T)chǐtooth龄 (líng) — yosh; davr
212龙 龍 (T)lóngdragon笼 (lóng) — qafas; parra
213龟 龜 (T)guīturtle阄 (jiū) — qur’a tashlash
214yuèflute瀹 (yuè) — qaynatmoq

Ildizlar va Belgi Qismlari O‘rtasidagi Farq

Xitoy belgilarining tarkibiy qismlari uch toifaga bo‘linadi: ildizlar (radikallar), semantik (ma’noviy) qismlar va fonetik (tovush) qismlar.

Ba’zi odamlar bu uch toifani ham “ildizlar” deb atashadi. Yoki aniqrog‘i “asosiy ildizlar”, “semantik ildizlar” va “fonetik ildizlar” deb.

Chunki “ildiz” atamasi ba’zan belgining turli tarkibiy qismlarini tasvirlash uchun ishlatiladi, masalan “bu belgida uchta ildiz bor”.

Bu biz “ildiz” atamasini qo‘llayotgan usul emas, lekin shunchaki bilish kerakki, bu atamani bir nechta ma’nolarda ishlatilayotganini ko‘rishingiz mumkin.

Ildizlar (Radikallar)

部首 (bù shǒu) — Ildizlar lug‘atda so‘zni qidirish uchundir, xuddi ingliz tilidagi so‘zning birinchi harfi kabi. 85,000 dan ortiq belgilarning har biri texnik jihatdan bitta (va faqat bitta) ildizga ega.

Garchi ildizlarni bu maqsadda ishlatishni o‘rganish foydali bo‘lishi mumkin bo‘lsa-da, zamonaviy onlayn lug‘atlar va lug‘at ilovalari odatda faqat pinyin yoki belgining chizilishi kerak.

Semantik qismlar

Semantik qismlar belgining ma’nosi bilan bog‘liq.

Masalan, 爸 (bà) — ota belgisi vertikal belgi bo‘lib, yuqoridan pastga yoziladi. Yuqori qism 父 (fù) semantik qism bo‘lib, “ota” degan ma’noni anglatadi.

Fonetik qismlar

Fonetik qismlar belgining talaffuzi haqida ma’lumot beradi.

Misol sifatida 爸 belgisini qayta ishlatadigan bo‘lsak, pastki qism 巴 (bā) talaffuz haqida sizga ma’lumot beradi.

Xitoy Tilini O‘rganishda Ildizlar va Qismlardan Qanday Foydalanish Mumkin

Tarixiy kelib chiqishi haqida o‘rganing

Xitoy yozuvi 3000 yildan ortiq tarixga ega, shuning uchun ko‘p belgilar shakl va/yoki ma’noda rivojlangan.

Masalan:

  • 日 (rì) — quyosh belgisi dastlab o‘rtasida nuqta bo‘lgan doira edi, bu ko‘proq quyoshga o‘xshaydi.
  • 家 (jiā) — uy belgisi 宀 (mián) — tom va 豕 (shǐ) — cho‘chqadan tashkil topgan. Qadimgi Xitoyda cho‘chqalar uy ichida saqlangan. Agar uyda cho‘chqa bo‘lsa, bu odamlar yashayotganini anglatardi, shuning uchun bu uy kimningdir uyi edi.

O‘z esda qolarli hikoyalaringizni yarating

Masalan:

  • 我 (wǒ) “men” degan ma’noni anglatadi va 手 (shǒu) “qo‘l” va 戈 (gē) “nayza” degan ma’noni anglatuvchi qismlardan tashkil topgan.
  • “Qo‘l” ning ikkinchi chizig‘i va “nayza” ning birinchi chizig‘i 我 belgisini yozishda birlashadi.
  • Shunday qilib, sizning hikoyangiz “Mening qo‘limdan nayza o‘tib ketdi” bo‘lishi mumkin.

Bu belgining ma’nosini (men), ikki belgi qismini (nayza va qo‘l) va belgini chizish bo‘yicha maslahatni (orqali) bitta gapda birlashtiradi.

Ommaviy madaniyat ta’sirini tushunish

Internet tilni qanday qo‘llashimizga katta ta’sir ko‘rsatdi va xitoy tili bundan mustasno emas.

Masalan:

  • 赞 (zàn) — maqtamoq, bu ijtimoiy tarmoqlardagi “yoqdi” degan xitoycha so‘z bo‘lib, masalan WeChat da ko‘rishingiz mumkin.
  • 汗 (hàn) — terlamoq, bu uyat yoki jahldan gapira olmaslik haqidagi slenga so‘z.
  • 大神 (dà shén) — ma’bud; xudo, bu biror narsada mutaxassis bo‘lgan odam haqidagi slenga so‘z.
  • Agar siz kimgadir 面 (miàn) — lag‘mon deb atasangiz, bu ularning umurtqasi yo‘qligini anglatadi.

Mandarinni mukammal o‘zlashtirish uchun juda ko‘p mehnat talab etiladi. Ammo ildizlarni o‘rganish o‘zingiz uchun “qisqa yo‘l” yaratishning ajoyib usulidir. Sevimli xitoy kitoblaringizdan tortib Lingflix videolaridagi subtitrlargacha bo‘lgan har qanday joyda xitoy yozuvini topganingizda ushbu ildizlarni qidiring. Lingflix haqiqiy videolarni—musiqa videolari, film treylerlari, yangiliklar va ilhomlantiruvchi ma’ruzalar kabi—shaxsiylashtirilgan til o‘rganish darslariga aylantiradi. Lingflix ni 2 hafta bepul sinab ko‘rishingiz mumkin. Veb-saytni tekshiring yoki iOS ilovasi yoki Android ilovasini yuklab oling. P.S. Joriy chegirmamizdan foydalanish uchun bu yerni bosing! (Oyning oxirigacha amal qiladi.)

Xitoy ildizlari va belgi qismlarini yaxshi tushunish (va vaqti-vaqti bilan ijodkorlik) bilan siz xitoy tilini mutaxassis kabi o‘qish va yozish yo‘lida bo‘lasiz.

Va yana bir narsa... Agar siz interaktiv va haqiqiy xitoy kontenti bilan xitoy tilini o‘rganishni davom ettirmoqchi bo‘lsangiz, unda siz Lingflix ni yaxshi ko‘rasiz. Lingflix sizni tabiiy ravishda xitoy tilini o‘rganishga olib kiradi. Mahalliy xitoy kontenti sizning qo‘lingizdan keladigan darajaga etadi va siz xitoy tilini haqiqiy hayotda qanday gapirilishini o‘rganasiz. Lingflix zamonaviy videolarning keng doirasiga ega—dramalar, TV shoular, reklamalar va musiqa videolari kabi. Lingflix ilovasi brauzer ekrani Lingflix ushbu mahalliy xitoy videolarini interaktiv sarlavhalar orqali sizning qo‘lingizdan keladigan darajaga olib keladi. Siz so‘zni darhol qidirish uchun har qanday so‘zga tegingiz mumkin. Barcha so‘zlar diqqat bilan yozilgan ta’riflarga va so‘z qanday ishlatilishini tushunishga yordam beradigan misollarga ega. Ko‘rib chiqmoqchi bo‘lgan so‘zlaringizni lug‘at ro‘yxatiga qo‘shish uchun teging. Lingflix dars rejimi har bir videoni til o‘rganish darsiga aylantiradi. Siz har doim o‘rganayotgan so‘z uchun ko‘proq misollarni ko‘rish uchun chapga yoki o‘ngga siljitishingiz mumkin. Lingflix har bir video uchun testlarga ega Eng yaxshi tomoni shundaki, Lingflix har doim sizning lug‘atingizni kuzatib boradi. U e’tibor talab qiladigan sohalarga qaratilgan testlarni moslashtiradi va o‘rgangan narsalaringizni qayta ko‘rib chiqish vaqti kelganini sizga eslatadi. Siz 100% shaxsiylashtirilgan tajribaga egasiz. Lingflix veb-saytidan kompyuteringizda yoki planshetingizda foydalanishni boshlang yoki, bundan ham yaxshisi, Lingflix ilovasini iTunes yoki Google Play do‘konidan yuklab oling. Joriy chegirmamizdan foydalanish uchun bu yerni bosing! (Oyning oxirigacha amal qiladi.)

Videolarni tomosha qilishni tilni erkin o'zlashtirish sariy yo'liga aylantirishga tayyormisiz?

Tillarni zavq bilan o'rganayotgan minglab foydalanuvchilar safiga qo'shiling.

7 kunlik bepul sinov muddati

Cheklanmagan barcha imkoniyatlarga to'liq kirish