Xitoy Grammatikasi: 15 Asosiy Elementga To‘liq Qo‘llanma

Xitoy grammatikasi mantiqli, tuzilishli va oddiy. Va to‘liq chin ko‘nglimni aytganda, xitoy tilining tuzilishlari boshqa tillar (shu jumladan ingliz tili) grammatika qoidalariga qaraganda menga ko‘proq tushunarli.

O‘lchov so‘zlaridan tortib oddiy gap tuzilishlarigacha, ushbu qo‘llanmada xitoy tili tizimidagi barcha asosiy grammatik elementlarni o‘rganing.

1. Otlardan boshlaymiz

Keling, oson va tanish narsadan boshlaylik.

Xitoy tilidagi otlar gaplarning egasi va to‘ldiruvchisi bo‘ladi. Boshqacha qilib aytganda, ot harakatni amalga oshirishi yoki unga nisbatan harakat amalga oshirilishi mumkin.

Xitoy tilida artikllar ("the", "a/an") mavjud emasligi sababli, otlarni artikllar bilan oldindan qo‘llash shart emasligini esda tuting.

Jins

Xitoy otlari bilan bog‘liq yana bir quvonchli jihat – ular grammatik jinsga ega emas. Endi so‘zlar erkak yoki ayol jinsiga ega ekanligi haqida qayg‘urmasdan, tinch nafas olishingiz mumkin!

Son

Ko‘plik ham xitoy otlari uchun mavjud bo‘lmagan yoki hech bo‘lmaganda ingliz tilidagi kabi mavjud bo‘lmagan yana bir elementdir.

Xitoy iyerogliflari ko‘plikni bildirish uchun o‘z tuzilishini o‘zgartirmaydi. Buning o‘rniga, ko‘plik ma’nosini yaratish uchun qo‘shimcha belgilar qo‘shiladi, buni esa ushbu postning "Sonlar" va "Sinf yoki o‘lchov so‘zlari" bo‘limlarida va mavzu bo‘yicha to‘liq blog postda batafsil o‘rganasiz:

O‘rni

Gapning egasi yoki to‘ldiruvchisi bo‘la olganligi sababli, xitoy otlari fe’ldan oldin yoki keyin paydo bo‘lishi mumkin.

Ot 1 (Egası) + Fe’l + Ot 2 (To‘ldiruvchi)

Ot turlari

Xitoy otlarining bir nechta tanish toifalari mavjud.

Sizda "Xitoy" degan ma’noni anglatuvchi 中国 (zhōng guó) kabi yagona subyektlarning nomlari bo‘lgan shaxsiy otlaringiz bor. Shuningdek, odamlar, joylar yoki narsalarni tasvirlaydigan, "tushbrama" degan ma’noni anglatuvchi 饺子 (jiǎo zi) kabi umumiy otlaringiz bor.

Shuningdek, o‘ziga xos xitoycha bo‘lgan ba’zi ot toifalari mavjud.

Vaqt otlari

Nomidan ko‘rinib turibdiki, vaqt otlari ma’lum vaqt oralig‘iga, masalan, "bugun" yoki "o‘tgan yil"ga ishora qiladi. Bunday vaqt oralig‘i xitoy tilida faqat ot sifatida ishlaydi, ravish sifatida emas.

Vaqt otlari odatda egadan oldin yoki keyin joylashtiriladi.

昨天 我所有的烦恼似乎都那么遥远。 (zuó tiān wǒ suǒ yǒu de fán nǎo sì hū dōu nà me yáo yuǎn.) Kecha , mening barcha qayg‘ularim juda uzoqda ko‘rindi.

O‘rin otlari

Bir otning boshqasiga nisbatan jismoniy holati haqida gapirganda, xitoy tilidagi predlog o‘rniga xitoy tilidagi o‘rin otidan foydalanasiz.

O‘rin otlari

O‘rin otlari va predloglar o‘rtasidagi farqni tushunish uchun ingliz tilidagi "on top of" predlog iborasiga nazar solaylik.

Xitoy tilida bu ibora 上面 (shàng mian) so‘zi yoki o‘rin otisifatida umumlashtirilishi mumkin, predlog yoki bog‘lovchilar kabi boshqa nutq qismlarini kiritish shart emas.

Quyida o‘rin oti 前 ( qián) dan foydalanilgan misol gap:

你的手机就在你面 前 。 (nǐ de shǒu jī jiù zài nǐ miàn qián.) Sening telefoning yuzing oldida . Telefoning to‘g‘ridan-to‘g‘ri oldingda.

Aniqki, tom ma’nodagi tarjima biroz g‘alati, lekin ma’no to‘g‘ri ingliz tarjimasiga nisbatan deyarli bir xil. Bu shunchaki ushbu nutq qismining turli talqinidir.

2. Olmoshlar

Olmoshlarga o‘tamiz! Xitoy olmoshlari juda oson, shuning uchun bu bo‘lim oson bo‘lishi kerak.

Xitoy tilida olmoshlar – gapirishda doimiy ravishda ismlar, unvonlar va narsalarni takrorlashimiz shart bo‘lmasligi uchun otlar o‘rnida ishlatilishi mumkin bo‘lgan so‘zlardir.

Shaxs olmoshlari

Shaxs olmoshlari – ismlar, unvonlar va narsalarning o‘rnini bosuvchi so‘zlardir.

Xitoy tilidagi shaxs olmoshlari:

我 (wǒ) — men, menga

你 (nǐ) — sen, siz

他 (tā) — u (erkak), unga

她 (tā) — u (ayol), unga

它 (tā) — u (narsa)

Ko‘plikdagi shaxs olmoshlari uchun shunchaki olmoshlar oxiriga 们 (men) qo‘shasiz, shuning uchun 我们 "biz" degan ma’noni anglatadi.

Xitoy tilida egalik olmoshlari yo‘qligini esda tuting . Egalikni bildirish uchun siz oddiygina 的 (de) qo‘shasiz, bu ham otlar, ham olmoshlar uchun ishlaydi. Shaxs olmoshlariga 的 qo‘shganingizda, 你的 va 他/她们的 "sizning" va "ularning"ga aylanadi.

的 tuzilish qismchasi haqida ko‘proq ma’lumot olish uchun "12. Qismchalar" bo‘limiga qarang.

Ko‘rsatish olmoshlari

Ko‘rsatish olmoshlari – narsalarni ko‘rsatadigan so‘zlardir. Ular ot bilan birgalikda ("bu olma") yoki mustaqil ravishda ("bu [biri]") ishlatilishi mumkin.

"Bu" va "u" degan ma’noni anglatuvchi 这 (zhè) va 那 (nà) barcha ko‘rsatish olmoshlarining asosidir.

这个 (zhè ge) — bu (biri)

这 + sinf + obyekt — bu + obyekt

那个 (nà gè) — u (biri)

那 + sinf + obyekt — u + obyekt

Ularni ko‘plikka aylantirish uchun shunchaki 些 (xiē) qo‘shing.

这些 (zhè xiē) — bular

那些 (nà xiē) — ular

这些 va 那些 ham aniq, ham noaniq ob'ektlar uchun ishlaydi.

Agar siz ma’lum sonli ob'ektlarga murojaat qilmoqchi bo‘lsangiz, ushbu formuladan foydalanasiz:

这/那 + Son + Sinf

Batafsil ma’lumot uchun "8. Sinf yoki o‘lchov so‘zlari" bo‘limiga qarang.

So‘roq olmoshlari yoki so‘roq so‘zlari

So‘roq olmoshlari – sizga oddiy savollarni tuzishga yordam beradigan so‘roq so‘zlari sifatida ham tanilgan.

谁 (shéi/shuí) — kim

什么 (shén me) — nima

什么时候 (shén me shí hòu) — qachon

哪里 (nǎ lǐ) — qayerda

哪 (nǎ) — qaysi

怎么 (zěn me) — qanday

怎样 (zěn yàng) — qanday (qilish)

几 (jǐ) + sinf — nechta

多少 (duō shǎo) — qancha

3. Hurmat so‘zlari

Notanishlar, keksalar va mutaxassislarga murojaat qilganda, siz xushmuomala bo‘lmoqchisiz. Bu xitoy madaniyatida ayniqsa muhim, chunki "yuzni saqlash" urf-odati mavjud.

Xitoy tilida shaxsiy olmoshlar o‘rnida ishlatiladigan bu hurmatli unvonlar hurmat so‘zlari sifatida tanilgan. Bu uzoq vaqtdan beri mavjud va ba’zi unvonlar juda eskirgan bo‘lsa-da, ko‘plari hanuzgacha kundalik nutqda ishlatiladi.

Ingliz tilidagi "madam" va "sir" singari, xitoy tilida ham 女士 (nǚ shì) va 先生 (xiān shēng) mavjud.

Shuningdek, ota-onalar uchun hurmat so‘zlari mavjud, masalan, "Ona" uchun 老妈 (lǎo mā) va "Ota" uchun 老爸 (lǎo bà). 老 o‘z-o‘zidan "qari" degan ma’noni anglatadi, lekin hurmat so‘zi sifatida ishlatilganda "katta" deb aniqroq tarjima qilinadi.

Hurmat so‘zlari boshqa oila a’zolari, kasbiy unvonlarni tan olish va ish joyida ham qo‘llaniladi.

4. Fe’llar

Xitoy fe’llari – gapning egasining harakatini yoki holatini ifodalovchi so‘zlardir. Shuningdek, ular gapning egasi va to‘ldiruvchisi o‘rtasida nima sodir bo‘layotganini tasvirlaydi.

Agar zamonlar va fe’llarni kelishik qilish sizni tashvishga solsa, unda siz zavqlanasiz, chunki xitoy tilida ular yo‘q!

Siz faqat xitoy fe’llarining "cheklanmagan" (kelishiksiz) shaklini o‘rganishingiz kerak va siz oltinsiz!

Fe’lning vaqt oralig‘ini o‘zgartirmoqchi bo‘lsangiz, siz shunchaki qismcha deb ataladigan kichik narsani qo‘shasiz! Batafsil ma’lumot olish uchun "Qismchalar" bo‘limiga o‘ting.

Fe’llarni tasniflashning son-sanoqsiz usullari mavjud, harakat fe’llaridan tortib psixologik fe’llargacha, o‘tishli va o‘timsiz, holat va dinamik va boshqalar. Qiziquvchan yoki tilshunos bo‘lmaguningizcha, bu farqlarning barchasini bilish mutlaqo zarur emas.

Biroq, xitoy fe’llarida biz yoritishimiz kerak bo‘lgan ba’zi o‘ziga xosliklar mavjud.

Agar sizga fe’llarni yoki xitoy gapining boshqa istalgan jihatini ishlatishda yordam kerak bo‘lsa, Lingflix immersion dasturi yordam berishi mumkin. Bu hamma narsani o‘z ichiga olgan vositasi sizga xitoy tilini videolar orqali tabiiy ravishda o‘rganishga imkon beradi. Lingflix haqiqiy videolarni – musiqiy videolar, film treylerlari, yangiliklar va ilhomlantiruvchi ma’ruzalar kabi – shaxsiylashtirilgan til o‘rganish darslariga aylantiradi.Siz Lingflix-ni 2 hafta bepul sinab ko‘rishingiz mumkin. Veb-saytni tekshiring yoki iOS ilovasi yoki Android ilovasini yuklab oling.P.S. Joriy aksiyamizdan foydalanish uchun bu yerni bosing! (Oy oxirida muddati tugaydi.)

Xitoy tilida "bo‘lmoq"ni qanday aytish kerak

Ingliz tilida biz "to be" fe’lidan otga tavsifni bog‘lash uchun foydalanamiz, bu ularning shaxsiyati , holati , joylashuvi yoki boshqa narsasi haqida bo‘lishidan qat’i nazar.

Xitoy tili "to be" fe’lini ifodalashda biroz aniqroq.

是 (shì) "to be" uchun eng oddiy lug‘aviy tarjima hisoblanadi va uning qo‘llanishini o‘zlashtirishga ozgina vaqt sarflash arziydi.

是 ikkita otni bog‘lash uchun ishlatiladi , asosan bir otni boshqa ot sifatida tasvirlaydi.

Ot + 是 + Ot

Siz buni quyidagi gapda ko‘rishingiz mumkin:

他是外国人。 (tā shì wài guó rén.) U chet ellik.

Ega sifat ekanligini aytish uchun siz 很 (hěn) kabi aniq so‘zlardan foydalanishingiz kerak. Buni "Sifatlar" ostida batafsil o‘rganasiz.

Lekin otning joylashuvini bildirish uchun siz boshqa "to be" fe’lidan foydalanishingiz kerak: 在 (zài) . Bu "bo‘lmoq"dan ko‘ra "joylashmoq" deb aniqroq tarjima qilinadi.

她 在 医院。 (tā zài yī yuàn.) U kasalxonada .

Inkor

不 (bù) yordamida inkor

Fe’lni inkor qilish yoki siz harakat amalga oshirmayotganingizni aytish uchun fe’ldan oldin 不 qo‘shing.

不 + Fe’l

"Xohlamoq" va "kerak" kabi aksariyat fe’llar 不 bilan inkor qilinishi mumkin.

Keling, "xohlamoq" degan ma’noni anglatuvchi 要 (yào) fe’lini inkor qilaylik.

我要 (wǒ yào) — Men xohlayman

我不要 (wǒ bú yào) — Men xohlamayman

没/没有 (méi/méi yǒu) yordamida inkor

不 bilan inkor qilinishi mumkin bo‘lmagan bitta fe’l – bu "ega bo‘lmoq" degan ma’noni anglatuvchi 有. "Yo‘q/ega emas" deyish uchun siz 没有 deb aytasiz.

没 shuningdek, hali bo‘lmagan narsani ifodalash uchun ham ishlatiladi.

Keling, 不 va 没(有) dan foydalanib inkorlangan gapni ko‘ramiz, shunda farqlarni ko‘rishingiz mumkin.

她 不 完成她的作业。 (tā bù wán chéng tā de zuò yè.) U o‘z uy vazifasini bajarmaydi.

她 没有 完成她的作业。 (tā méi yǒu wán chéng tā de zuò yè.) U o‘z uy vazifasini bajarmadi (hali).

不 ni 没(有) ga almashtirish orqali ma’no qiz hech qachon uy vazifasini bajarmasligidan keyinroq uni bajarishi mumkinligiga o‘zgardi. Bu shunchaki joriy vaqt nuqtasida, uning uy vazifasi hali bajarilmagan.

Fe’l takrori

Agar siz ko‘proq norasmiy yoki talab qilayotganda ohangingizni engillashtirmoqchi bo‘lsangiz, gaplarda fe’lni takrorlashingiz mumkin. Bu fe’l takrori deb ataladi va u asosan "sinab ko‘rmoq" degan ma’noni anglatuvchi 试 (shì) kabi bitta belgili fe’llar uchun ajratilgan.

试试吧！ (shì shì ba!) — Sinab ko‘r! / Sinab ko‘ring-chi!

Siz takrorlanuvchi belgilarni ajratish uchun "bir" belgisi bo‘lgan 一 (yī) dan ham foydalanishingiz mumkin.

看一看。 (kàn yí kàn) — Bir qarash qil. / Qarab ko‘ring.

5. Sifatlar

Xitoy sifatlari – gapdagi odamlar yoki narsalarni o‘zgartiradigan har qanday so‘zlardir. Sifatni otga biriktirish uchun, o‘rtada ma’lum so‘zlardan foydalanish kerak.

Xitoy gapida sifatlarni qo‘llashning turli usullarini ko‘rib chiqaylik.

https://www.Lingflix.com/blog/chinese/advanced-chinese-grammar/

很 (hěn) bilan sifatlarni ishlatish

Birinchi usul – uni 很 bilan juftlashdir. O‘z-o‘zida u "juda" degan ma’noni anglatadi, lekin siz egaga sifat biriktirmoqchi bo‘lsangiz, uni "to be" fe’li sifatida tarjima qilish mumkin.

Ega + 很 + Sifat

Masalan:

天空 很蓝 。 (tiān kōng hěn lán.) Osmon (juda) ko‘k .

Eslatma: Texnik jihatdan, "Osmon ko‘k" deyish uchun aslida 很 dan foydalanish shart emas. 天空蓝 xuddi shu narsani anglatadi, garchi texnik jihatdan fe’l bo‘lmasa ham. Lekin ko‘pincha, o‘rganuvchilar uni biroz tushunarliroq va tarjima qilish osonroq bo‘lishi uchun 很 ni kiritadilar.

的 (de) bilan sifatlarni ishlatish

Xitoy sifatlaridan foydalanishning yana bir usuli – 的 belgisidan yordam olishdir, u sifat va ot o‘rtasiga joylashadi.

Sifat + 的 + Ot

的 ning ushbu bayonotda qanday ishlashini ko‘rishingiz mumkin:

这么 小的脚 ！ (zhè me xiǎo de jiǎo!) Qanday kichkina oyoqlar !

又 (yòu) …又 bilan sifatlarni ishlatish

Ikkita sifatdan foydalanish uchun siz o‘z-o‘zida aslida "yana" degan ma’noni anglatuvchi 又 ravishi mavjud bo‘lgan ushbu formuladan foydalanishingiz mumkin.

又 + Sifat 1 + 又 + Sifat 2

Bu taxminan "bo‘lmoq…va…" deb tarjima qilinadi.

他 又大又高 。 (tā yòu dà yòu gāo.) U katta va baland .

Qiyosiy va orttirma daraja

Qiyosiy daraja – ikki ob'ekt o‘rtasidagi taqqoslashni chizadigan sifatlar, orttirma daraja esa ob'ektlarni sifatning eng yuqori darajasi sifatida tavsiflash uchun ishlatiladi.

Xitoy tilida, agar siz qiyosiy va orttirma darajalar yaratmoqchi bo‘lsangiz, sifat bilan birgalikda ishlatishingiz mumkin bo‘lgan aniq so‘zlar mavjud.

"Eng katta pechenye" deyish uchun siz 最 (zuì) dan, so‘ngra Sifat + 的 + Ot formulasidan foydalanasiz.

最 大的饼干 (zuì dà de bǐng gān) — Eng katta pechenye

6. Ravishlar

Xitoy ravishlari – fe’llar va sifatlarni o‘zgartiradigan tasvirlovchi so‘zlardir. Shuningdek, ular tavsif darajasini ko‘rsatish uchun boshqa ravishlarni o‘zgartirishi mumkin, masalan, biz ilgari "Qiyosiy va orttirma daraja"da duch kelgan 最 so‘zi.

Xitoy ravishlarini boshqarish biroz qiyin bo‘lishi mumkin, chunki tarjimalar ba’zan ravishlar, sifatlar va ba’zan hatto fe’llar o‘rtasidagi chegara va chiziqlarni xiralashtiradi.

Lekin bu haqiqatan ham xavotirlanadigan narsa emas. Siz yangi ravishlar bilan tanishganingiz sari, ular qayerda joylashishi kerakligini va gaplarda qanday rol o‘ynashini o‘rganasiz.

Vaqt, chastota va o‘rin ravishlari

Umuman olganda, vaqt, chastota va o‘rin bilan bog‘liq ravishlar egasi va fe’l o‘rtasida joylashgan.

Ega + Vaqt/Chastota/O‘rin Ravishi + Fe’l

Buni ushbu misolda ko‘rishingiz mumkin:

我 马上 到了。 (wǒ mǎ shàng dào le) Men tez orada yetib boraman .

Usul ravishlari

Harakat qanday amalga oshirilganligini tasvirlovchi ravishlar fe’ldan oldin yoki keyin joylashtirilishi mumkin, quyidagi ikki misolda ko‘rsatilganidek:

他 几乎不 做饭。 (tā jī hū bú zuò fàn.) U deyarli pishirmaydi.

老人开得 很 慢。 (lǎo rén kāi dé hěn màn.) Qariya juda sekin haydaydi.

Ba’zi usul ravishlari gapning fe’li sifatida ikki marta ko‘tarilishi mumkin, masalan, ushbu gapdagi 非常 (fēi cháng):

咖啡 非常烫 。 (kā fēi fēi cháng tàng.) Kofe juda issiq.

Ravish ifodalari

Ravish ifodalari – bir oz kengaytirilgan ravishlarga o‘xshaydi – ular gapning fe’li bilan bog‘liq vaqt, usul va joylashuvni tasvirlaydi. Agar siz grammatikangizni yaxshilamoqchi bo‘lsangiz, ravish ifodalari yaratishni mashq qilishingiz kerak.

Ravish ifodalari har doim egasi va fe’li o‘rtasida joylashtiriladi.

Ravish ifodalari vaqt, usul va joylashuvni o‘z ichiga olishi juda kam uchraydi, lekin agar siz barcha ma’lumotni kiritmoqchi bo‘lsangiz, shunchaki ularni aynan shu tartibda tilga oling.

我 立刻从座位上 站了起来。 (wǒ lì kè cóng zuò wèi shàng zhàn le qǐ lái) Men o‘rindig‘imdan darhol turdim .

7. Sonlar

Menga xitoy sonlarining mantiqi yoqadi.

10,000 dan ortiq sanashni bilmoqchi bo‘lsangiz, aslida sizga faqat 13 ta belgini bilish kerak.

一 (yī) — bir

二 (èr) — ikki

三 (sān) — uch

四 (sì) — to‘rt

五 (wǔ) — besh

六 (liù) — olti

七 (qī) — yetti

八 (bā) — sakkiz

九 (jiǔ) — to‘qqiz

十 (shí) — o‘n

一百 (yì bǎi) — 100

一千 (yì qiān) — 1,000

一万 (yí wàn) — 10,000

Bularni bilish sizga quyidagilar kabi ancha katta sonlarni yaratishga yordam beradi.

十七 (shí qī) — 17

九十九 (jiǔ shí jiǔ) — 99

三百六十五 (sān bǎi liù shí wǔ) — 365

二千二 (èr/liǎng qiān èr) — 2,002

五十二万五千六百 (wǔ shí èr wàn wǔ qiān liù bǎi) — 525,600

Tartib sonlari

Tartib sonlari – otning darajasini ko‘rsatish uchun ishlatadigan sonlardir, masalan, "birinchi o‘rin" yoki "ettinchi gunoh".

Baxtingizga, xitoy tartib sonlari uchun butunlay yangi so‘zlar to‘plamini o‘rganish shart emas.

Sizga kerak bo‘lgan yagona narsa – son oldidan 第 (dì) qo‘shish, shuning uchun "ettinchi" va "o‘n uchinchi" 第七 (dì qī) va 第十三 (dì shí sān) bo‘ladi.

Agar siz aniq ob'ektning darajasini tasvirlamoqchi bo‘lsangiz, quyidagi formuladan foydalaning:

第 + Son + Sinf + Obyekt

Sinf haqida keyingi bo‘limda batafsil o‘rganasiz, lekin ushbu formuladan foydalangan holda misol:

第九十九个问题 (dì jiǔ shí jiǔ gè wèn tí) — 99-chi muammo

Taxminiy sonlar

Noaniq sonlar yig‘indisi uchun siz quyidagi so‘zlardan foydalanishingiz mumkin:

几 (jǐ) — 2 dan 9 gacha bo‘lgan qiymat; bir necha, bir qancha

十几 (shí jǐ) — 10 dan ko‘p; o‘nlab

几十 (jǐ shí) — 20 dan 99 gacha bo‘lgan qiymat; o‘nlab; o‘nlab

≥10 + 多 (duō) + Sinf — 10 dan katta yoki teng bo‘lgan har qanday sondan ko‘p

<10 + Sinf + 多 — 10 dan kichik har qanday sondan ko‘p

8. Sinf yoki o‘lchov so‘zlari

Xitoy tili ob'ektlarni miqdoriy jihatdan aniqlashga kelganda biroz o‘ziga xos. "Oltita olma" deyish o‘rniga, siz "olma oltitasi" ga yaqin narsani aytishingiz kerak.

O‘sha "of" xitoy tilida sinf yoki o‘lchov so‘zi deb ataladi. Bu asosan sonni qaralayotgan ot bilan bog‘lovchi miqdoriy aniqlovchidir, xitoy tilida ko‘plik shunday ishlaydi.

Son + O‘lchov So‘zi + Ot

Eslatma: Ushbu formula aniq, tartibli va taxminiy sonlar bilan ishlaydi.

Shunday qilib, "olma oltitasi" 六 苹果 (liù píng guǒ) emas, balki 六 个 苹果 (liù gè píng guǒ) bo‘ladi, bu yerda 个 o‘lchov so‘zidir.

个 umumiy sinf sifatida ishlatilishi mumkin bo‘lsa-da, aksariyat ob'ektlar ular bilan juftlashishi kerak bo‘lgan o‘ziga xos o‘lchov so‘zlariga ega.

Masalan, kiyimlar uchun mos sinf 件, paypoqlardan tashqari.

三 件 衬衫 (sān jiàn chèn shān) — uchta ko‘ylak

Va juftliklarda keladigan har qanday narsa, masalan, paypoqlar 双 (shuāng) bo‘ladi.

十 双 袜子 (shí shuāng wà zi) — o‘n juft paypoq

Fe’l sinflari

Shuningdek, harakat necha marta sodir bo‘lganligini bildirish uchun ishlatiladigan fe’llar uchun sinflar mavjud. Eng ko‘p ishlatiladigan fe’l sinfi 次 (cì) dir.

Fe’l + Son + Fe’l Sinfi

Fe’l sinfi gapda qanday ko‘rinishini quyida ko‘rishingiz mumkin:

他去过水疗中心几 次 。 (tā qù guò shuǐ liáo zhōng xīn jǐ cì.) U bir necha marta spaga bordi.

9. Onomatopeya

Har qanday boshqa tilda bo‘lgani kabi, xitoy tili ham o‘zining shovqin va tovushlarning talqiniga ega.

Keling, kulishga nazar solaylik.

Ingliz tilida kulish onomatopeyasining "haha", "hehe" va "teehee" kabi juda ko‘p o‘zgarishlari mavjud. Xitoy tilida ham xuddi shunday.

哈哈 (hā hā) — haha

呵呵 (hē hē) — haha

嘿嘿 (hēi hēi) — hey hey; haha va hehe o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir

嘻嘻 (xī xī) — pichirlash

Inson tovushlaridan tashqari, hayvonlar, to‘qnashuvlar va tabiat uchun onomatopeya mavjud. Ko‘pincha, siz onomatopeyani yuqorida ko‘rsatilgandek takrorlangan holda ko‘rasiz, garchi qo‘shimcha naqshlar ham mavjud.

10. Predloglar yoki qoplamali fe’llar

Ushbu paytgacha tilga olingan nutq qismlari "mazmun so‘zlari" yoki 实词 (shí cí) sifatida tanilgan. Mazmun so‘zlari – harakatlar, ob'ektlar yoki g‘oyalarni tavsiflovchi elementlardir.

Va keyin "funksiya so‘zlari" yoki 虚词 (xū cí) mavjud. Funksiya so‘zlari mazmun so‘zlari o‘rtasidagi munosabatni tavsiflaydi, masalan, predloglar. Predloglar bir otning boshqa otga nisbatan holati yoki yo‘nalishini ko‘rsatadi.

Xitoy tilida predloglar ko‘pincha qoplamali fe’llar deb ataladi, chunki ular aslida fe’llardan kelib chiqqan.

"Bo‘lmoq" deb tarjima qilinadigan, "at" predlogi sifatida ham ishlashi mumkin bo‘lgan 在 fe’liga nazar soling.

Men butun qo‘llanma davomida 在 ni ham fe’l, ham predlog sifatida ishlatganmisiz, lekin sizga ularni osongina solishtirishingiz uchun yana bir nechta misol beraman.

在 fe’l sifatida:

妈妈 在 家吗？ (mā mā zài jiā ma?) Onam uydami?

在 predlog sifatida:

你不能坐 在 这里。 (nǐ bù néng zuò zài zhè lǐ.) Siz bu yerda o‘tira olmaysiz.

Ko‘rib turganingizdek, xitoy tilidagi "at" tushunchasi har doim ham ingliz tiliga tarjima qilinmaydi. Shuningdek, predlog 在 har doim o‘rin otidan keyin kelishini esda tuting.

在 + O‘rin Oti

Boshqa xitoy predloglari ham ma’lum otlar yoki fe’llar uchun o‘ziga xosdir. Siz predloglarni fe’llardan oldin yoki keyin, otlar o‘rtasida va boshqalarda topishingiz mumkin. Shu sababli, siz yangi predloglar bilan tanishganingiz sari, faqat mos gap naqshlarini o‘rganishingiz kerak bo‘ladi.

11. Bog‘lovchilar

Bog‘lovchilar – funksiya so‘zlarining yana bir toifasidir.

Xitoy bog‘lovchilari – gapdagi g‘oyalarni bog‘lash uchun ishlatiladigan kichik so‘zlardir. Ularda "va" bog‘lanishini , "yoki" muqobil bog‘lanishini, "lekin" qarama-qarshi bog‘lanishini, "agar" shartli bog‘lanishini tavsiflovchilar mavjud.

Ba’zi xitoy bog‘lovchilari so‘zlar yoki iboralarni bog‘lash uchun alohida ishlatiladi, masalan, "va" degan ma’noni anglatuvchi 和 (hé).

这些 和 那些 (zhè xiē hé nà xiē) — bular va ular

Boshqa xitoy bog‘lovchilari gap bo‘laklari yoki gaplarni bog‘lash uchun ishlatiladi.

我想去海滩， 但 下雨了。 (wǒ xiǎng qù hǎi tān, dàn xià yǔ le.) Men plyajga borishni xohlayman, lekin yomg‘ir yog‘yapti.

Ba’zi hollarda, gapda ikkita bog‘lovchi ishlatilishi mumkin, masalan, 因为 (yīn wéi) va 所以 (suǒ yǐ) ular alohida ishlatilganda "chunki" va "shuning uchun" degan ma’nolarni anglatadi.

因为今天我生病了，所以我没有去上班。 (yīn wéi jīn tiān wǒ shēng bìng le, suǒ yǐ wǒ méi yǒu qù shàng bān.) Bugun men kasal bo‘lganim uchun, ishga bormadim.

12. Qismchalar

Qismchalar – neytral beshinchi ohangda talaffuz qilinadigan funksiya so‘zlari. Shuningdek, ular o‘z-o‘zida hech narsani anglatmaydi. Biroq, ular gapga kiritilganda ma’no beradi.

Qismchalar kayfiyat, vaqt yoki gap elementlari o‘rtasidagi munosabatni aniqlash uchun ishlatiladi.

Qismchalarning uch toifasi mavjud. Ba’zi qismchalar bir nechta funktsiyalarga ega va bir nechta toifaga kiradi.

Modal qismchalar

Modal qismchalar, tom ma’noda "ohang so‘zlari", bayonotning kayfiyati yoki munosabatini aniqlaydi.

Keng tarqalgan modal qismcha 啊 (a) bo‘ladi, u bayonotning hissiyotini oshirish uchun ishlatiladi. 啊 hayajon yoki shoshilinchlik hissini qo‘shadi.

快点 啊 ！ (kuài diǎn a!) Tezroq!

吗 (ma), 吧 (ba) va 呢 (ne) modal qismchalarning qo‘shimcha misollari bo‘lib, ularni "Savollar" bo‘limi ostida batafsil o‘rganishingiz mumkin.

https://www.Lingflix.com/blog/chinese/chinese-particles/

Ko‘rinish qismchaları

Xitoy tili zamonlar bilan ishlamagani uchun, u ko‘rinish qismchaları deb ataladigan narsaga tayanadi.

Ko‘rinish qismchaları fe’l berilgan vaqt oralig‘ida qanday ishlashini ko‘rsatadi. Ular harakat tugallanganligini, davom etayotganligini, ma’lum vaqt davomida davom etganligini va boshqalarni ko‘rsatishi mumkin.

了 (le) – tugallangan harakatni ko‘rsatuvchi ko‘rinish qismchasidir. Bu ingliz tilidagi oddiy o‘tgan zamonga o‘xshaydi.

他们提前离开 了 派对。 (tā men tí qián lí kāi le pài duì.) Ular ziyofatdan oldinroq ketishdi.

了 shuningdek, vaziyat yoki holatdagi to‘satdan o‘zgarishni ko‘rsatish uchun modal qismcha sifatida ham ishlashi mumkin.

Tuzilish qismchalari

Nihoyat, tuzilish qismchalari – mazmun so‘zlari o‘rtasidagi munosabatni tavsiflash uchun mavjud. Siz ularni mazmun so‘zlarini bog‘laydigan elim deb o‘ylashingiz mumkin.

Biz aslida allaqachon tuzilish qismchasi bilan duch kelganmiz. 的 ni eslaysizmi?

Takrorlash uchun, 的 ingliz tilidagi egalik olmoshlarining ekvivalentini yaratish uchun ishlatiladi va odatda bir otning boshqasiga tegishli ekanligini ko‘rsatadi.

Ot + 的 + Ot

Mana bir misol:

我们 的 假期 (wǒ men de jià qī) — Bizning ta’tilimiz

Shuningdek, biz sifatni otga biriktirish uchun ham ishlatilishini o‘rganganimizni eslaymiz.

Tuzilish qismchasining yana bir misoli – bu fe’llarni o‘zgartirish uchun ishlatiladigan 得 (de) dir.

Fe’l + 得 + To‘ldiruvchi

To‘ldiruvchi – harakat qanchalik darajada bajarilganligini tavsiflovchi iboradir. "Juda yaxshi qo‘shiq aytish" iborasida "juda yaxshi" to‘ldiruvchi bo‘ladi.

Xitoy tilida u qanday ko‘rinishini quyida ko‘rishingiz mumkin:

唱 得 很好 (chàng de hěn hǎo) — Juda yaxshi qo‘shiq aytish

13. Gap tuzilishi

Keling, egadan boshlanadigan xitoy tilidagi asosiy gap tuzilishlari haqida gaplashaylik.

Siz rivojlanganingiz sari, boshqa konstruksiyalarni o‘rganasiz, lekin gaplaringizda ijodiyroq bo‘lishdan oldin S-V-O gaplari bilan boshlash eng yaxshisidir.

Asosiy gap formulalari

Ega + Fe’l + (To‘ldiruvchi)

Mana siz juda tanish bo‘lishingiz kerak bo‘lgan biri. Ingliz tilidagi kabi, xitoy tilidagi eng asosiy gap tuzilishi S-V-O hisoblanadi.

他吃牛排。 ( tā chī niú pái.) U mol go‘shti yeydi.

Siz to‘ldiruvchisiz gaplarga ham ega bo‘lishingiz mumkin.

妈妈工作。 (mā mā gōng zuò.) Onam ishlaydi.

Ega + Harakat Vaqti + Fe’l + (To‘ldiruvchi)

Agar siz harakat uchun aniq vaqtni ko‘rsatmoqchi bo‘lsangiz, ushbu formuladan foydalanasiz.

Keling, shu S-V gapidan foydalanib quramiz:

妈妈 周末 工作。 (mā mā zhōu mò gōng zuò.) Onam dam olish kunlarida ishlaydi.

Ega + Harakat Vaqti + Joylashuv + Fe’l + (To‘ldiruvchi)

Ushbu gapga joylashuv qo‘shish uchun siz harakat vaqti va fe’l o‘rtasiga 在 + joylashuv predlogini qo‘shasiz.

妈妈周末 在图书馆 工作。 (mā mā zhōu mò zài tú shū guǎn gōng zuò.) Onam dam olish kunlarida kutubxonada ishlaydi.

Ega + Harakat Vaqti + Fe’l + Joylashuv

Agar gapda to‘ldiruvchi bo‘lmasa, joylashuvni kiritishning yana bir usuli – uni bayonotingiz oxiriga joylashtirishdir.

妈妈周末工作 在图书馆 。 (mā mā zhōu mò gōng zuò zài tú shū guǎn.) Onam dam olish kunlarida kutubxonada ishlaydi.

Ega + Harakat Vaqti + Joylashuv + Fe’l + (To‘ldiruvchi) + Vaqt Davomiyligi

Ko‘proq tafsilotlarni qo‘shish kerakmi? Agar siz harakat amalga oshirilayotgan vaqt ichidagi vaqt oralig‘ini qo‘shmoqchi bo‘lsangiz, bu vaqt davomiyligini bayonotning oxiriga joylashtiring.

妈妈周末在图书馆工作 十个小时 。 (mā mā zhōu mò zài tú shū guǎn gōng zuò shí gè xiǎo shí.) Onam dam olish kunlarida kutubxonada o‘n soat ishlaydi.

把 (bǎ) yordamida gaplar

把 gap konstruksiyasi biroz qiyin bo‘lishi mumkin va u yuqorida aytib o‘tilgan asosiy gap konstruksiyalariga amal qilmaydi.

Buni oddiy qilib aytganda, 把 gaplari ob'ektga nima bo‘lgan yoki nima qilinishi kerakligini ta’kidlash uchun ishlatiladi . Bu asosiy gap naqshlaridan farq qiladi, chunki e‘tibor egasi harakatni amalga oshirayotganiga qaratilgan.

Bu deyarli "U hamyonini chiqaradi" va "U hamyonini cho‘ntagidan chiqaradi" o‘rtasidagi farqga o‘xshaydi.

Birinchi gapda diqqat ayolning harakatiga qaratilgan, ikkinchi gap esa ob'ektga nima maxsus qilinganiga ko‘proq e’tibor qaratadi.

把 gap qo‘llaniladigan ma’lum shartlar mavjud:

1. Gapning ob'ekti avval muhokama qilinishi kerak edi.
2. Fe’l o‘ziga xos tafsilotlar bilan biriktirilgan.

Eng asosiy 把 konstruksiyasi quyidagicha ko‘rinadi:

Ega + 把 + Ob'ekt + Fe’l Ibora

Avvalgi misolga qaytsak, xitoy tilida u qanday ko‘rinishini quyida ko‘ring:

她 把 钱包从口袋里拿了出来。 (tā bǎ qián bāo cóng kǒu dài lǐ ná le chū lái.) U hamyonini cho‘ntagidan chiqaradi.

Garchi 把 o‘z-o‘zida ingliz tilida "qo‘ymoq" degan ma’noni anglatadi, 把 gapda tarjima qilinmaydi.

把 konstruksiyasi yordamida savollar ham tuzilishi mumkin, buni keyingi bo‘limda yoki quyidagi postda batafsil o‘qishingiz mumkin.

14. Savollar

Xitoycha: 问题 (wèn tí)

Xitoy tilida savol so‘rashning juda ko‘p turli usullari mavjud. Ba’zi savol formulalari sizga biroz notanish bo‘lishi mumkin bo‘lsa-da, ular juda oddiy.

Savol tuzishning bir necha usullari mavjud, masalan, so‘roq so‘zlari/so‘roq olmoshlaridan foydalanish yoki modal qismchalarni qo‘shish.

So‘roq olmoshlari yordamida savollar

So‘roq olmoshlari va boshqa so‘roq so‘zlarini o‘z ichiga olgan savollarni tuzish uchun to‘rtta asosiy formula mavjud:

So‘roq So‘zi + Fe’l + (To‘ldiruvchi)

Bu ingliz tilidagi WH-savollariga o‘xshaydi va asosan quyidagida ko‘rsatilganidek, 谁 so‘roq so‘zi uchun:

谁 要薯条？ (shuí yào shǔ tiáo?) Kim kartoshka fri xohlaydi?

So‘roq So‘zi + Ega + Fe’l + (To‘ldiruvchi)

Bu ham ingliz tilida so‘zlashuvchilar uchun tanish format bo‘lib, 哪个 so‘roq so‘zi uchun ishlatiladi:

哪个 有花生？ (nǎ gè yǒu huā shēng?) Qaysi (biri) yeryong‘oq bor?

Ega + Fe’l + So‘roq So‘zi + (To‘ldiruvchi)

Mana, so‘roq formulalari ingliz tilidan chetga chiqadi. Bu eng keng tarqalgan format, odatda 哪里, 哪个, 什么, 什么时候 va 几个 kabi so‘roq so‘zlari uchun ishlatiladi.

Ega + 是 +谁?

Mana bir misol:

你要 几个 ？ (nǐ yào jǐ gè?) Siz nechtasini xohlaysiz?

Bu shuningdek, "U kim?" deb so‘raydigan savollar uchun ham ishlatiladi.

他们是谁？ (tā men shì shuí?) Ular kim?

Ega + So‘roq So‘zi + Fe’l + (To‘ldiruvchi)

Bu 什么, 什么时候 va 怎么 uchun format.

你 什么时候 离开？ (nǐ shén me shí hòu lí kāi?) Siz qachon ketasiz?

吗 (ma) yordamida savollar

Agar siz xitoy tilida oddiy Ha/Yo‘q savollarini so‘ramoqchi bo‘lsangiz , siz modal qismcha 吗 dan foydalanishingiz kerak.

Bularni tuzish juda oson, chunki siz gap oxiriga shunchaki 吗 ni qo‘shasiz. Bu S-V-O gaplari va boshqa asosiy gap tuzilishlari bilan ishlaydi.

Bu qanchalik osonligini ko‘rsatish uchun quyidagi bayonotga qarang:

她付账单。 (tā fù zhàng dān.) U hisoblarni to‘laydi.

吗 qo‘shing va siz quyidagilarni olasiz:

她付账单 吗？ (tā fù zhàng dān ma?) U hisoblarni to‘laydimi?

Garchi 吗 uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima bo‘lmasa-da, u ko‘pincha ingliz tilidagi Ha/Yo‘q savollaridagi yordamchi fe’l sifatida tushuniladi.

吧 (ba) yordamida savollar

吧 tasdiq izlash yoki odamni siz bilan rozi bo‘lishini istaganingizdagi savollar uchun ajratilgan. Bu hali ham javob "ha" bo‘lishi kutilayotgan Ha/Yo‘q savoliga o‘xshaydi.

Ko‘plab o‘rganuvchilar 吧 va 吗 ni chalkashtirib yuborishga moyil, chunki ikkalasi ham Ha/Yo‘q savollarida ishlatiladi. Lekin agar siz ularning nozik grammatik qo‘llanilishlarini biroz vaqt sarflab tushunishga harakat qilsangiz, bu aslida unchalik qiyin emas.

Ingliz tilida bu bayonot oxiriga "is/isn’t it?" yoki "to‘g‘rimi?" qo‘shishga teng.

Quyidagi gapni misol qilib olaylik:

今天是最后期限。 (jīn tiān shì zuì hòu qī xiàn.) Bugun muddatti oxirgi kun.

Oxiriga 吧 qo‘shing va bayonotingiz tasdiq izlaydigan savolga aylanadi:

今天是最后期限 吧？ (jīn tiān shì zuì hòu qī xiàn ba?) Bugun muddatti oxirgi kun, shunday emasmi?

Agar siz odamni tasdiqlash o‘rniga siz bilan rozi bo‘lishini istasangiz, 对吧 (duì ba) dan foydalanasiz. Bu biroz nozikroq, lekin bu erdagi farqlarni tushunish muhim:

今天是最后期限， 对吧？ (jīn tiān shì zuì hòu qī xiàn, duì ba?) Bugun muddatti oxirgi kun, to‘g‘rimi?

呢 (ne) yordamida savollar

Modal qismcha 呢 "how/what about" va "and you?" savollarini tuzish uchun ishlatiladi . U suhbatda bayonot qilingandan keyin savol sifatida keladi.

Bayonot. Ega + 呢？

Mana bir misol:

我不吃肉。 你呢？ (wǒ bù chī ròu. nǐ ne?) Men go‘sht yemayman. Sizchi? / Siz haqingizda nima deyish mumkin? / Siz-chi?

Shuningdek, siz kimdir yoki nimaning qayerda ekanligini so‘ramoqchi bo‘lsangiz, 呢 dan foydalanishingiz mumkin. Bu shuningdek, 哪里 savoliga muqobildir, odatda mustaqil savol o‘rniga davom sifatida ishlaydi.

Yo‘qolgan ob'ekt + 呢？

Bu suhbatda qanday ko‘rinishini quyida ko‘ring:

A: 厨房在哪里？ (chú fáng zài nǎ li?) Oshxona qayerda?

B: 在走廊尽头。 (zài zǒu láng jìn tóu.) Dalan oxirida.

A: 厕所 呢？ (cè suǒ ne?) Hammom qayerda? / Hammom haqida nima deyish mumkin?

15. Tinish belgilari

Oxirgi, lekin ahamiyatsiz emas, xitoy tinish belgilari!

Bu kichik belgilarni bilish xitoy grammatikasini o‘rganishda juda katta ta’sir ko‘rsatadi, xitoy tilida yozishda g‘oyalarni to‘g‘ri ajratishga yordam beradi.

Xitoy tinish belgilari juda oddiy, ko‘plari ingliz tilidagilarga o‘xshash ko‘rinishga ega va shunga o‘xshash ishlaydi.

？ 问号 (wèn hào) — So‘roq belgisi

！ 叹号 (tàn hào) — Undov belgisi

： 冒号 (mào hào) — Ikki nuqta

； 分号 (fēn hào) — Nuqtali vergul

（） 括号 (kuò hào) — Qavslar

Bu xitoy va ingliz tinish belgilari o‘rtasidagi farq faqat terish paytida namoyon bo‘ladi. Terilgan xitoy tinish belgisi odatda belgidan keyin bo‘shliqni o‘z ichiga oladi – agar ochiq qavs yoki tirnoq belgisi bo‘lmasa, bunda bo‘shliq belgidan oldin keladi.

Bu erda ozgina uslubiy o‘zgarishlarga ega bo‘lgan bir nechta boshqa tanish tinish belgilari.

， 逗号 (dòuhào) — vergul

。 句号 (jùhào) — nuqta

Albatta, tinish belgilarining ko‘proq o‘zgarishlari, shuningdek faqat xitoy tilida uchraydigan belgilar mavjud.

O‘ziga xos xitoy tinish belgisi – bu gapda bir nechta ob'ektlarni ro‘yxatga olishda oddiy vergul o‘rnida ishlatiladigan sanab o‘tish verguli.

、 顿号 (dùnhào) — sanab o‘tish verguli

Gapda u qanday ko‘rinishini quyida ko‘ring:

我需要买鸡蛋 、 面包 、 牛奶和橙汁。 (wǒ xū yào mǎi jī dàn, miàn bāo, niú nǎi hé chéng zhī.) Menga tuxum, non, sut va apelsin sharbati sotib olish kerak.

Eslatma: Xitoy tinish belgilari faqat xitoy iyerogliflari uchun ajratilgan. Pinyin uchun ingliz tinish belgilaridan foydalaning.

Siz buni uddaladingiz!

Men bilaman, bu juda ko‘p edi, lekin agar siz barcha ushbu tushunchalarni darhol bajara olmasangiz, xavotirlanmang. Axir, qoidalar orqasidagi mantiqni tushunish allaqachon jangning yarmidan ko‘prog‘idir. Shunchaki o‘zingizni ushlab turing yoki 加油 (jiā yóu)!

Va yana bir narsa... Agar siz interaktiv va haqiqiy xitoy kontenti bilan xitoy tilini o‘rganishni davom ettirmoqchi bo‘lsangiz, unda sizga Lingflix yoqadi. Lingflix sizni xitoy tilini o‘rganishga tabiiy ravishda kirib borishga imkon beradi. Mahalliy xitoy kontenti sizning qo‘lingizga yetib keladi va siz xitoy tilini haqiqiy hayotda so‘zlashilganidek o‘rganasiz. Lingflix zamonaviy videolarning keng doirasiga ega – dramalar, TV-shoular, reklamalar va musiqiy videolar.Lingflix ilovasi brauzer ekrani Lingflix ushbu mahalliy xitoy videolarini interaktiv sarlavhalar orqali sizning qo‘lingizga olib keladi. Har qanday so‘zni tezda topish uchun bosing. Barcha so‘zlar so‘z qanday ishlatilishini tushunishga yordam beradigan diqqat bilan yozilgan ta’riflarga va misollarga ega. Ko‘rib chiqmoqchi bo‘lgan so‘zlaringizni lug‘at ro‘yxatiga qo‘shish uchun bosing.Lingflix-dagi Interaktiv Transkriptlar Lingflix-ning O‘rganish Rejimi har bir videoni til o‘rganish darsiga aylantiradi. Siz har doim o‘rganayotgan so‘zingiz uchun ko‘proq misollarni ko‘rish uchun chapga yoki o‘ngga siljitishingiz mumkin.Lingflix Har Bir Video uchun Testlarga ega Eng yaxshi qismi – Lingflix har doim sizning lug‘atingizni kuzatib boradi. Bu e’tiborga muhtoj sohalarga qaratilgan testlarni moslashtiradi va siz o‘rgangan narsalaringizni ko‘rib chiqish vaqti kelganini eslatadi. Sizda 100% shaxsiylashtirilgan tajriba bor. Kompyuteringizda yoki planshetingizda Lingflix veb-saytidan foydalanishni boshlang yoki, undan ham yaxshisi, Lingflix ilovasini iTunes yoki Google Play do‘konidan yuklab oling. Joriy aksiyamizdan foydalanish uchun bu yerni bosing! (Oy oxirida muddati tugaydi.)