Rusça Hareket Fiilleri: Yön ve Ulaşım Yöntemi Nasıl İfade Edilir
Rusça hareket fiilleri, tıpkı İngilizcedeki "go" (gitmek), "walk" (yürümek), "run" (koşmak) vb. gibi bir yerden başka bir yere hareketi belirtir. Ancak İngilizce karşılıklarından farklı olarak, Rusça hareket fiilleri aynı zamanda hareketin yönünü, yöntemini ve dilbilgisel formunu da hesaba katar.
Nereye gittiğinizi ve oraya nasıl gittiğinizi ifade etmek için tüm Rusça hareket fiillerini, formlarını öğrenin ve kullanımında ustalaşın.
14 Rusça Hareket Fiili
14 temel Rusça hareket fiili vardır. Bunların her birinin iki formu bulunur. Bu formlar hakkında birazdan daha detaylı bilgi vereceğiz, ancak şimdilik bilmeniz gereken tek şey şu:
- Tek yönlü (unidirectional) form, yalnızca bir kez gerçekleşen, tek yönde ilerleyen veya şu anda olmakta olan hareket için kullanılır.
- Çok yönlü (multidirectional) form, tekrarlanan veya alışılmış hareketleri, birden fazla yöndeki hareketi ve genel anlamda hareketi ifade etmek için kullanılır.
Ancak, hem tek yönlü hem de çok yönlü bir fiilin birbiri yerine kullanılabildiği birçok durum vardır.
Bu yazının ilerleyen kısımlarında, her fiil türünün ve formlarının nasıl kullanılacağının detaylarına gireceğiz. Ancak ayrıntılara girmeden önce, fiillerin kendilerine aşina olmak iyi bir fikirdir.
İşte tüm Rusça hareket fiillerine genel bir bakış:
| Tek Yönlü | Çok Yönlü | İngilizce |
|---|---|---|
| Идти | Ходить | Yürüyerek gitmek |
| Ехать | Ездить | Araçla (tekerlekli) gitmek* |
| Бежать | Бегать | Koşmak |
| Брести | Бродить | Dolaşmak |
| Лезть | Лазить | Tırmanmak |
| Лететь | Летать | Uçmak |
| Плыть | Плавать | Yüzmek, denizde gitmek |
| Ползти | Ползать | Emeklemek, sürünmek |
| Гнать | Гонять | Sürmek, kovalamak |
| Нести | Носить | Yürüyerek taşımak |
| Везти | Возить | Araçla taşımak |
| Вести | Водить | Yürüyerek götürmek veya yönlendirmek (insan, hayvan veya araç) |
| Тащить | Таскать | Sürüklemek, çekmek |
Tek Yönlü ve Çok Yönlü Fiiller
Hangi fiil formunun kullanılacağını belirlerken yön kritik bir öneme sahiptir. Her Rusça hareket fiilinin bir tek yönlü ve bir çok yönlü formu vardır.
Tek Yönlü Fiiller
Tek yönlü fiiller şu eylemler için kullanılır:
- bir defalık gerçekleşen
- sadece bir yönde hareketi anlatan
- şu anda gerçekleşmekte olan hareketten bahseden
İşte tek yönlü cümle örnekleri:
| Rusça | Türkçe |
|---|---|
| Я иду в университет. | Üniversiteye gidiyorum. |
| Мы едем на работу сейчас. | Şimdi işe gidiyoruz. |
| Дети едут на велосипедах в парк. | Çocuklar parka bisikletleriyle gidiyorlar. |
Tek yönlü fiiller mecazi veya deyimsel konuları tartışmak için de kullanılır:
| Rusça | Türkçe |
|---|---|
| Вчера шёл снег. | Dün kar yağdı. |
| Фильм идёт. | Film oynuyor. |
| Этот цвет идёт вам. | Bu renk size yakışıyor. |
Tek yönlü fiiller şu anda gerçekleşen bir eylemi belirtmek için kullanılabildiğinden, bu detayı netleştirmek için genellikle сейчас (şimdi) kullanılır.
Çok Yönlü Fiiller
Buna karşılık, çok yönlü fiiller şunları tanımlar:
- tekrarlanan veya alışılmış eylemleri
- birden fazla yöndeki hareketi
- genel anlamda hareketi (bir bireyin hareket etme yeteneğini tanımlamak dahil)
İşte çok yönlü fiiller kullanan örnek cümleler:
| Rusça | Türkçe |
|---|---|
| Каждый день я хожу в институт. | Her gün enstitüye giderim. |
| Мы часто ездим за границу. | -Sık sık yurt dışına gideriz. |
| Ребёнок ещё не ходит. | Çocuk daha yürüyemiyor. |
Zarflar, çok yönlü fiillerle sıklığı veya tekrarlanan eylemleri göstermek için kullanılabilir, örneğin:
| Rusça | Türkçe |
|---|---|
| Иногда | bazen |
| Всегда | her zaman |
| Часто | sık sık |
| Каждый март | her mart |
| Каждую среду | her çarşamba |
| Каждое воскресенье | her pazar |
Rusça Hareket Fiilleri Nasıl Kullanılır?
İlk başlarken, hareket fiillerini kullanmak için formül bazlı bir yaklaşım benimsemek faydalı olabilir. Bu sayede yukarıda bahsedilen kuralları kolayca hatırlayabilir ve uygulayabilirsiniz.
Kullanabileceğiniz temel bir formül şu şekildedir:
- Eylemin tek yönlü mü çok yönlü mü olduğunu netleştirmek için sıklık ifadesi
- Özne + fiil
- Gerekiyorsa, edat durumunda (prepositional) ulaşım yöntemi ile HA
- Belirtme durumunda (accusative) varış yeri ile B/HA
Burada sunulan cümlelerin birçoğu bu formülün varyasyonlarını kullanır. İşte tam formülü kullanan bir örnek cümle:
Каждый день дети ездят на велосипедах в школу. (Çocuklar her gün okula bisikletle giderler.)
Bunu parçalayalım:
| Eylemin tek/çok yönlü olduğunu netleştiren sıklık ifadesi | Özne + fiil | Gerekiyorsa, edat durumunda ulaşım yöntemi ile HA | Belirtme durumunda varış yeri ile B/HA |
|---|---|---|---|
| Каждый день | дети ездят | на велосипедах | в школу |
| Her gün | çocuklar gider | bisikletle | okula. |
Rusça Hareket Fiillerine Yakından Bakış
2 Ana Rusça Hareket Fiili
Kullanacağınız ana Rusça hareket fiilleri, hareket yöntemine bağlı olarak şunlardır:
| Tek Yönlü | Çok Yönlü | İngilizce |
|---|---|---|
| Идти | Ходить | Yürüyerek gitmek |
| Ехать | Ездить | Araçla (tekerlekli) gitmek* *Diğer ulaşım yöntemlerinin (hava ve deniz) farklı fiiller kullandığını daha sonra göstereceğiz |
Bu iki fiil, hem bir ulaşım aracıyla hareketi hem de bir yöne doğru hareketi ifade etmek için kullanılır.
Ulaşım yöntemini ifade etmek
Ехать ve ездить fiil formları ulaşımı içerdiğinden, farklı ulaşım türlerini ve onları doğru şekilde ifade etmeyi öğrenmeye de özen göstermelisiniz.
Oldukça basit: HA + edat durumundaki (prepositional) ulaşım türünü kullanın. Örneğin:
| Rusça | Türkçe |
|---|---|
| на машине | arabayla |
| на метро | metroyla |
| на велосипеде | bisikletle |
| на мотоцикле | motosikletle |
| на лодке | tekneyle |
| на корабле | gemiyle |
| на автобусе | otobüsle |
| на трамвае | tramvayla |
Bir varış noktasına doğru hareketi ifade etmek
Bir yere gittiğinizi göstermek için genellikle B veya HA + belirtme durumu (accusative) kullanırsınız. Örneğin:
| Rusça | Türkçe |
|---|---|
| в школу | okula |
| во Францию | Fransa'ya |
| в театр | tiyatroya |
| на Кубу | Küba'ya |
| на почту | postaneye |
| на станцию | istasyona |
Diğer Hareket Yöntemleriyle "Gitmek"
Rusçadaki bazı hareket fiilleri basit hareketin ötesine geçer ve ulaşım yöntemi hakkında daha fazla bilgi verir. İşte hareketi iletmek için kullanılan daha spesifik bazı fiiller.
Bunlar, sırasıyla tek yönlü-çok yönlü çiftleri halinde listelenmiştir:
| Türkçe | Rusça Hareket Fiili | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| Koşmak | Бежать | Я бежал в парке в тот момент. (O anda parkta koşuyordum.) |
| Бегать | Мы бегали вдоль пляжа, наслаждаясь свежим воздухом. (Temiz havayı soluyarak sahilde koşuyorduk.) | |
| Dolaşmak | Брести | Она брела по улице, наслаждаясь видами города. (Şehir manzarasının tadını çıkararak sokakta dolaşıyordu.) |
| Бродить | Мы бродили по лесу, находя красивые места для пикника. (Piknik için güzel yerler bularak ormanda dolaşıyorduk.) | |
| Tırmanmak | Лезть | Кот лез на дерево, чтобы поймать птицу. (Kedi, kuşu yakalamak için ağaca tırmanıyordu.) |
| Лазить | Дети лазили по скалам, исследуя окружающую местность. (Çocuklar çevreyi keşfederek kayalıklara tırmanıyorlardı.) | |
| Uçmak | Лететь | Самолет летел над океаном, направляясь к своему пункту назначения. (Uçak, varış noktasına doğru ilerleyerek okyanus üzerinde uçuyordu.) |
| Летать | Птицы летали вокруг пруда, поглощая последние лучи солнца. (Kuşlar, güneşin son ışınlarını içlerine çekerek gölet etrafında uçuyorlardı.) | |
| Yüzmek, denizde gitmek | Плыть | Я плыл в бассейне, тренируясь для соревнований. (Yarışmalara hazırlanmak için havuzda yüzüyordum.) |
| Плавать | Мы плавали в море, наслаждаясь прохладой воды. (Suyun serinliğinin tadını çıkararak denizde yüzüyorduk.) | |
| Emeklemek, sürünmek | Ползти | Ребенок полз вперёд, чтобы дотянуться до игрушки. (Bebek, oyuncağa uzanmak için ileri doğru emekliyordu.) |
| Ползать | Черепаха ползала по песку, ища укрытие от солнца. (Kaplumbağa, güneşten korunacak bir yer ararken kumda sürünüyordu.) | |
| Sürmek, kovalamak | Гнать | Он гнал машину по шоссе, стремясь добраться до города до заката. (Şehre gün batımından önce varmaya çalışarak otoyolda arabayı sürüyordu.) |
| Гонять | Я гонял его по всей площадке, чтобы осалить (Onu yakalamak için sahanın her yerinde kovalıyordum.) |
Not: Гнать / Гонять, hızlı veya dikkatsizce araba kullanıldığı ima edilmedikçe, "araba sürmek" anlamında kullanılmaz. (Araç sürmek için Вести / Водить kullanılır, aşağıda göreceğiniz gibi.) Bunun yerine, bu fiil çifti, "bir sürüyü sürmek" durumunda olduğu gibi, birini hareket etmeye zorlamak anlamına gelir.
Фермеры гоняли скот на рынок. (Çiftçiler, çiftlik hayvanlarını pazara sürüyorlardı.)
Ancak, bunu hızlı sürüş için gayri resmi bir ifade olarak kullanabilirsiniz:
Куда ты так гонишь? (Nereye bu kadar hızlı gidiyorsun?)
"Taşımak", "Götürmek" ve "Almak" Anlamındaki Rusça Hareket Fiilleri
"Taşımak" kategorisine giren dört hareket fiili çifti vardır. Taşıma fiil çiftleri bazen öğrenenler için kafa karıştırıcı olabilir, çünkü buradaki fikir bir nesnenin veya kişinin hareket ettiriliyor olmasıdır.
Bu çiftlerin her biri aşağıda daha detaylı olarak açıklanmıştır:
| Türkçe | Rusça Hareket Fiili | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| Yürüyerek taşımak | Нести | Она несла корзину с фруктами на рынок. (Bir meyve sepetini pazara taşıyordu.) |
| Носить | Они носили вёдра с водой из реки в посёлок. (Kovalar dolusu suyu nehirden köye taşıyorlardı.) | |
| Araçla taşımak | Везти | Он везёт груз на грузовике. (Kamyonla yük taşıyor.) |
| Возить | Они возили товары по всему городу для доставки. (Teslimat için malları şehrin her yerinde taşıyorlardı.) | |
| Yürüyerek götürmek veya yönlendirmek (insan, hayvan veya araç) | Вести | Они вели группу туристов через лес и обратно к лагерю. (Bir turist grubunu ormanda gezdirdiler ve kampa geri getirdiler.) |
| Водить | Пастух водит стадо овец на пастбище. (Çoban, bir koyun sürüsünü otlağa götürüyor.) | |
| Sürüklemek, çekmek | Тащить | Он тащил тяжёлую коробку по полу. (Ağır bir kutuyu yer boyunca sürüklüyordu.) |
| Таскать | Я таскал эти сумки целый день. (Bütün gün boyunca bu çantaları taşıdım / sürükledim). |
Bitmiş ve Bitmemiş (Perfective/Imperfective) Hareket Fiilleri
Rusça fiiller ya bitmiş (perfective) ya da bitmemiş (imperfective) olur ve hareket fiilleri de bir istisna değildir.
Ancak fark etmiş olabileceğiniz gibi, yönlülük, genellikle bitmişlik tarafından tanımlanan anlamın bir kısmını üstlenir. Şu ana kadar sadece bitmemiş fiillerle ilgilendik. Bitmiş tek yönlü fiiller genellikle hareketin başlangıcını tanımlamak için kullanılırken, bitmiş çok yönlü fiiller genellikle belirli bir süre boyunca gerçekleşmiş veya gerçekleşecek olan hareketi ifade eder, çoğunlukla bu sürenin sınırlarını vurgulamak için.
Bitmiş Fiiller
Bitmiş (perfective) hareket fiilleri şunlar için kullanılır:
- bir eylemin başlangıcını işaretlemek
- devam etmekte olan bir eylemdeki değişikliği veya başka bir fiilin gelecek zaman bitmiş hali ile birlikte bir değişikliği göstermek.
Örneğin:
| Rusça | Türkçe |
|---|---|
| Она пошла в магазин купить новое платье. | Yeni bir elbise almak için mağazaya gitti. |
| На прошлой неделе он поехал в Японию. | Geçen hafta Japonya'ya gitti. |
| Мы гуляли по городу, но побежали, потому что опаздывали на урок. | Şehirde yürüyorduk, ama derse geç kaldığımız için koşmaya başladık. |
| Я пойду пообедаю. | Gidip öğle yemeği yiyeceğim. |
Hareket fiilleri ve görünüş (aspect) ile ilgili hatırlanması gereken önemli bir şey, hem tek yönlü hem de çok yönlü fiillerin bitmiş (perfective) bir görünüşe sahip olduğudur.
Örneğin:
- лететь (imperfective) ve полететь (perfective) tek yönlüdür (somut)
- летать (imperfective) ve полетать (perfective) çok yönlüdür (soyut)
Ayrıca, bitmiş fiillerin sadece iki zamanı vardır: geçmiş ve gelecek.
Bitmemiş Fiiller
Bitmemiş (imperfective) görünüş, şu özelliklere sahip eylemleri göstermek için kullanılır:
- devam etmekte olan
- tekrarlanabilir
- tamamlanmamış
- bir süreyi gösteren
Örneğin:
| Rusça | Türkçe |
|---|---|
| Каждый день я хожу в спортзал. | Her gün spor salonuna giderim. |
| Я иду домой. | Eve gidiyorum. |
| Мы плавали в океане весь день. | Bütün gün okyanusta yüzdük. |
Hem tek yönlü hem de çok yönlü fiillerin bitmemiş (imperfective) görünüşü kullandığını unutmayın.
Edatlar ve Rusça Hareket Fiilleri
Hareket yöntemi, hem hangi fiili kullanacağınızı hem de ona eşlik edecek edatı belirler.
Rusça hareket fiillerine eşlik eden en yaygın edatlar şunlardır:
| Rusça | Türkçe |
|---|---|
| К | -e/-a doğru |
| В | içine, içinde, -e/-a |
| На | üzerine, üzerinde, -e/-a |
| Из | -den/-dan, dışarı |
| От | -den/-dan, uzak |
| По | boyunca, üzerinde, içinden |
| За | arkasında, ardından, için |
| Перед | önünde, önce |
| Под | altında, aşağısında, -e/-a |
| С | ile, -den/-dan |
| Вокруг | etrafında |
| Внутри | içinde, dahilinde |
| Сквозь | içinden |
| Между | arasında |
| Напротив | karşısında |
| Около | yakınında |
"У" edatının hareket fiilleriyle kullanılmadığını unutmayın. Bu edat mevcut konumu belirtir ("X'in yakınındayım"). Bu edatı kullanarak hareketi belirtmenin tek yolu bir fiil değil, geçmiş veya gelecek zamandır ("X'in yakınında olacağım", "X'in yakınındaydım"). Diğer bir deyişle, hareketin bir ipucudur.
Örneğin şu cümlelere bakın:
Я буду у твоего офиса через час. (Bir saat sonra ofisinin yakınında olacağım.)
Они были у памятника, когда они мне позвонили. (Bana telefon ettiklerinde anıtın yakınındaydılar.)
Rusça Hareket Fiilleri için Ekler (Prefixes)
Diğer Rusça fiillerde olduğu gibi, hareket fiilleri de onlara anlam ve bağlam eklemek için ekler (prefixes) kullanır.
Rusça hareket fiilleriyle kullanılan en yaygın eklerden bazıları şunlardır:
| Hareket Fiilleriyle Kullanılan Rusça Ekler | Türkçe Çevirisi | Örnekler |
|---|---|---|
| По- | Bir bitmiş (perfective) fiil işaretçisi | Поехать в город (Şehre gitmek (araçla)) |
| Вы- | Dışarı, ileri | Выбежать из дома (Evden dışarı koşmak) |
| В- | İçeri | Влететь в океан (Okyanusa doğru uçmak) |
| При- | -e/-a doğru | При плыть к пирсу (İskeleye doğru yüzmek) |
| У- | Uzaklaşarak, uzak | Убежать от опасности (Tehlikeden uzaklaşarak koşmak/kaçmak) |
| От- | -den/-dan uzaklaşarak | Отходить от стола (Masadan uzaklaşmak) |
| Под- | Altında, altına | Подплыть под мост (Köprünün altına yüzmek) |
| За- | Arkasında, ardından | Зайти за дом (Evin arkasına yürümek) |
| Пере- | Karşıdan karşıya, üzerinden | Пересечь реку (Nehri geçmek) |
| На- | İçine, üzerine | Наехать на препятствие (Bir engele çarpmak/üzerine sürmek) |
Rusça hareket fiillerini kavradığınızı düşünüyor musunuz? Öyleyse, becerilerinizi bu çevrimiçi yeterlilik testini kullanarak kontrol edin. Bu konuda size yardımcı olabilecek birçok kaynak var, ancak bu zor konuya özellikle odaklanan Yale'den bu el kitabını öneriyoruz.
Rusça kelime dağarcığınızda bu hareket fiilleriyle birlikte, dil becerileriniz ilerlemeye devam edebilir!
Ve Bir Şey Daha... Rusça öğrenmeyi seviyor ve kendinizi Rusya'dan gelen otantik materyallerle kuşatmak istiyorsanız, o zaman size Lingflix hakkında daha fazla bilgi vermeliyim. Lingflix, sizi Rus dili ve kültürünü öğrenmeye doğal ve aşamalı olarak alıştırır. Gerçek Rusların konuştuğu gibi gerçek Rusça öğreneceksiniz! Lingflix'in çok geniş bir çağdaş video yelpazesi vardır. Hızlı bir bakış, Lingflix'te bulunan Rusça içerik çeşitliliği hakkında size bir fikir verecektir: Lingflix, etkileşimli transkriptler aracılığıyla bu ana dili Rusça olan videoları anlaşılır kılar. Anında sözlüğe bakmak için herhangi bir kelimeye dokunun. Diyalog sekmesi altındaki her videonun eksiksiz etkileşimli bir transkriptine erişin. Kelime bölümü altında sesli olarak kelime ve ifadeleri kolayca gözden geçirin. Tüm tanımların birden fazla örneği vardır ve sizin gibi Rusça öğrenenler için yazılmıştır. Gözden geçirmek istediğiniz kelimeleri bir kelime listesine eklemek için dokunun. Ayrıca Lingflix'in her videoyu bir dil öğrenme dersine dönüştüren bir öğrenme modu vardır. Daha fazla örnek görmek için her zaman sola veya sağa kaydırabilirsiniz. En iyi yanı? Lingflix kelime bilginizi takip eder ve zor kelimelerle ekstra pratik yapmanızı sağlar. Öğrendiklerinizi gözden geçirme zamanı geldiğinde size hatırlatır. %100 kişiselleştirilmiş bir deneyim yaşayacaksınız. Lingflix web sitesini bilgisayarınızda veya tabletinizde kullanmaya başlayın veya daha iyisi, Lingflix uygulamasını iTunes veya Google Play mağazasından indirin. Mevcut indirimimizden yararlanmak için buraya tıklayın! (Bu ayın sonunda geçerliliğini yitirecek.)
