Japon Fonolojisi: Hatırlamanız Gereken 9 Temel

Japon fonolojisi veya fonetiğini öğrenmenin önemini vurguladığını düşündüğüm kısa, kişisel bir hikayemi anlatmama izin verin. Hiçliğin ortasındaki küçük bir üniversitedeki Japonca dersimde karlı bir gündü. Bir gramer alıştırmasının parçası olarak öğretmenim bana rastgele bir soru sordu.

“サミさん！先生はかわいいと思いますか？( さみさん！せんせいは かわいいと おもいますか？ )” dedi, yani “Sami! Sence sevimli miyim?”

Sorunun kolay olmasından dolayı çok rahatlamış görünmemeye çalışarak başımı salladım ve yanıt verdim: “うん。とっても怖いです！ ( うん。とっても こわい です！ )” Temelde, "Evet, inanılmaz derecede korkunçsun!" demiştim.

Şok olan öğretmenim boğulur gibi bir ses çıkardı. Birkaç kişi gülmeye başladı ama şansıma, arkadaşım hemen savunmama geçerek öğretmene hayır, sevimli olduğunu, gerçekten sevimli olduğunu söyledi: “いや！かわいいです！先生はかわいいですよ！ ( いや！かわいいです！せんせいは かわいい ですよ！ )”

O an, Japonca fonetiğin ve net telaffuzun değerini öğrendim. Sonunda, こわい ( korkunç ) ile かわいい ( sevimli ) arasındaki farkları ayırt etmek için ihtiyacınız olan tüm bilgilere ve daha fazlasına sahip olacaksınız.

1. ん Bir Mora Sayılır

Japonca konuşmayı gölgeleme (shadowing) yöntemiyle denediyseniz, her moranın (hecelerin yapı taşları) bir vuruş aldığını ve aynı uzunlukta olduğunu görmüş olabilirsiniz.

Diğer bir deyişle, bir mora temelde bir kanadır (ぎょ'daki ょ gibi küçük kanalar hariç). Yani telaffuz pratiğini el çırparak yapıyorsanız, çırpma sayısı belirli bir kelimedeki kana sayısına karşılık gelmelidir.

Japonca seslerin çoğu "ünsüz + sesli harf" çiftleri olduğu için, dil sizi nispeten tutarlı bir ritim tutmaya zorlar. En azından genel kural budur.

Ve sonra ん var.

ん'ın bir mora olduğunu ve buna göre seslendirilmesi gerektiğini unutmayın. Örneğin, "şimdi" veya "bu sefer" anlamına gelen 今度 (こんど) kelimesi iki değil, üç vuruş almalıdır (KO-N-DO).

2. Beş Japonca Sesli Harfin Hepsi Aynı Şekilde Telaffuz Edilir

Japoncanın beş sesli harf sesi vardır:

/i/ ve /ɯ/'nın belirli ünsüzlerle çevriliyken sesiz hale gelmesi dışında, bu beş sesli harf *her zaman aynı şekilde* telaffuz edilir.

Bu bağlamda "sesiz" derken, bu sesleri çıkarırken ses tellerinizin titreşmediği anlamına geliyor. Bunu hissettiğinizde anlamak daha kolay olacaktır. Nabzınızı kontrol ediyormuş gibi parmaklarınızı boynunuza koyun. "Who are you?" ifadesini yüksek sesle söyleyin, sonra aynı ifadeyi fısıldayın. Farkı hissediyor musunuz?

Sadece beş ses olduğundan, bunları doğru telaffuz ettiğinizden emin olun! Bunu yapmanın en iyi yolu ise pratik, pratik ve biraz daha pratiktir.

Danışabileceğiniz bir konuşma öğretmeniniz yoksa (benim gibi) sesleri pratik yapmak için önerilen yöntem şudur:

• Ana dili Japonca olan birinin konuştuğu ve doğru altyazıları olan bir video bulun.
• Altyazılardan bir cümle okuyun.
• Ana dili konuşan kişinin onu nasıl söylediğini dinleyin.
• Duyduklarınıza dayanarak cümleyi tekrar okuyun.
• Bir aynanın önüne oturun ve bir kayıt cihazı çalıştırın. Konuşurken ağzınızı izleyin ve kaydı dinleyin. Bunu ana dili konuşan kişinin versiyonuyla karşılaştırın ve farkları gözlemleyin.
• Fark ettiğiniz şeylere dayanarak uygun değişiklikleri yapın ve cümleyi tekrar edin.
• Cümleyi mükemmel bir şekilde söyleyene kadar devam edin, sonra bir diğerine geçin.

Neyse ki, Lingflix gibi bir dil öğrenme platformunda ana dili Japonca olan kişilerin yer aldığı altyazılı videolar bulabilirsiniz.

Genellikle, belirli bir sesin doğru telaffuzunu sadece duymak bile kendi telaffuzunuzu geliştirmek için yeterlidir. Diğer zamanlarda, hatayı duyabilirsiniz ama nasıl düzelteceğinizden emin olamayabilirsiniz.

Eğer sorununuz ikincisi ise, özellikle telaffuz becerileriniz üzerinde çalışmak için bir öğretmen tutabilirsiniz. Yetenekli bir öğretmen, sizin kendi başınıza duyamadığınız şeyi size gösterebilir.

Profesyonel bir öğretmene erişiminiz olmasa bile, ana dili konuşan biri veya dil değişimi partneriniz, kaydınızın doğru ses çıkardığını veya bir şeyin komik geldiğini, tam olarak nedenini açıklayamasalar bile size söyleyebilir.

Bu tür bir taahhüde hazır değilseniz, Japonca sesli harfleri - Japonca ve İngilizce'deki u sesleri arasındaki farklar dahil - ayrıntılı olarak inceleyen Fluent Forever'ın mükemmel bir YouTube serisini de paylaşmak isterim:

3. Tekil Japonca Sesli Harfleri İngilizce Diftonglara Dönüştürmekten Kaçının

İngilizce ve Japonca'nın IPA sayfalarını "Neden Japonca Fonetiği Çalışmalıyız?" başlığı altında verdiğim linklerden karşılaştırırsanız, ikisi arasında çarpıcı bir fark göreceksiniz: İngilizce sesli harf bölümü, Japonca muadiline kıyasla çok büyüktür.

Bunun bir nedeni, İngilizce'nin Japonca'dan daha fazla sesli harf sesine sahip olmasıdır. Ayrıca İngilizce'nin diftong konusunda sinsi olabilmesi gerçeği de var; diftong, tek bir hecede iki sesli harfin olduğu bir sestir.

Örneğin, İngilizce "no" kelimesini ele alalım. Normalde söylediğiniz gibi söyleyin, sonra yavaşça söyleyin. İki sesi olduğunu fark etmelisiniz: kısa bir /o/ sesi ve ardından u sesi /ʊ/. Esasen "nou" diyorsunuz.

Şimdi, bunu Japonca'ya uygulayın. の'daki *no* sesi bir diftong değildir. Burada, /o/ sesini söylersiniz, ancak /ʊ/ sesine ulaşmadan durursunuz.

Japonca'nın asla iki sesli harfi yan yana getirmediğini söylemek istemiyorum. Örneğin, "yetkinlik" anlamına gelen 能力 ( のうりょく ) kelimesi, の'daki /o/ sesi ve Japonca /ɯ/ sesi olan う'yu içerir. Aynısı, Japon başkenti 東京 (とうきょう) adının telaffuzu için de geçerlidir; burada iki karakter de yan yana /o/ ve /ɯ/ seslerine sahiptir.

4. Palatalize Sesleri Anlayın

Japonca telaffuz için temel bir kavram palatalizasyondur. Bu terime aşina olmayabilirsiniz, ancak farkında olmadan sık sık yaptığınız bir şeydir.

Örneğin, İngilizce'deki palatalize seslerin nasıl yapıldığını açıklayan alıştırmalı bir video:

Ve işte Japonca'daki ses değişikliklerini - yani は → ば ・ ぱ'daki aksan işaretlerinin aslında neyi temsil ettiğini - gösteren başka bir video:

Hiragana ve katakana çalışırken, "küçük" kanaların daha büyük olanlara yeni sesler oluşturmak için eklenebileceğini öğrenmiş olabilirsiniz - örneğin び ve よ'dan びょ yapmak gibi.

Japonca ünsüzlerine küçük bir や, ゆ veya よ eklediğinizde, aslında palatalize bir sesi temsil ediyorsunuz.

Örneğin, ぎょ ve ご'daki g sesi aynı değildir.

Kendiniz deneyin: Sesleri yavaşça ileri geri tekrarlayın. Gözlerinizi kapatın ve dikkatinizi ağzınıza odaklayın. Sesler nereden geliyor? Ağzınız nasıl hissediyor? ぎょ'daki sesin, ご'dakinden biraz daha "yüksek" bir yerden geldiğini hissetmelisiniz.

Eğer zorlanıyorsanız, sesleri fısıldamanın yardımcı olduğunu düşünüyorum. Yine, ぎょ palatalize bir /g/ içerirken, ご'daki ses düz bir /g/'dir.

5. Japonca /h/, /ç/ ve /ɸ/ Seslerini Ayırt Edin

は, ひ, ふ, へ ve ほ'nun hepsi h harfiyle başlıyor olarak yazılsa da (bu çalışmada görebileceğiniz gibi), aslında burada üç farklı başlangıç ünsüzü vardır: /h/, /ç/ ve /ɸ/.

Şimdi, ご ve ぎょ'ya geri dönün ve bir kez daha hissettiğiniz farkı bulun, sonra ほ ve ひょ ile tekrar deneyin. Pozisyonda bir fark hissetmelisiniz. Ve elinizi ağzınızın önünde tutarsanız, ひょ dediğinizde elinize çarpan havanın çok daha az olduğunu da fark etmelisiniz.

ひ'deki /ç/ sesi, /h/ sesinin palatalize bir varyantıyken, /ɸ/ ise dudaklarınızla biraz oynamayı gerektiren yeni ama erişilebilir bir sestir. Bu önemlidir çünkü ふ, İngilizce'de var olmayan bir ünsüz ve sesli harf sesi kombinasyonuna sahiptir: /ɯ/ + /ɯ/.

Peki, hepimizin aşina olduğu /f/ (örneğin "fan"daki) ile 富士 (ふじ) Dağı'ndaki /ɸ/ arasındaki fark nedir?

Bu görsel IPA tablosuna baktığınızda, /f/ için teknik terimin "labiodental frikatif", /ɸ/ için ise "bilabial frikatif" olduğunu görebilirsiniz. Bu, bir sesin dudağınızın dişinize değdiği, diğerinin ise her iki dudağınızı içerdiği ancak dişlerinizi içermediği anlamına gelen süslü bir ifadedir.

Bir mumu üflüyormuş gibi yapın ve üflemenin ortasında donun. Ağzınızın nasıl hissettiğine dikkat edin ve sonra ふ derken bu pozisyonu koruyun. Emin değilseniz, Wasabi Japanese'ten bu bağlantıyı kontrol edin ve telaffuzunuzu ana dili konuşan birininkiyle karşılaştırın.

6. Japonca "R" Sesi İngilizce'dekinden Çok Farklıdır

Japonca öğretmenim (girişte bahsettiğim) bir keresinde Japonca konuşanlar için telaffuzu en zor İngilizce kelimenin "really" olduğunu söylemişti. Çünkü dil pozisyonu açısından, Japonca /ɾ/ sesi İngilizce /r/ ve /l/ seslerinin arasında bir yerdedir.

Japonca r sesinin iyi bir açıklaması:

Bir Noel ilahisi söylüyormuş gibi yapın— "la la la la la, la la la la!" —ve dilinizin nerede olduğuna dikkat edin. Üst dişlerinizin hemen üstünde, neredeyse onlara değiyor olmalı. Şimdi, o çirkin kazağı çıkarın ve yaratıcı olmayan bir tezahüratın başlangıcını söyleyin— "ra ra ra!" —ve yine dilinizin nerede olduğuna dikkat edin.

Sonra, *la* deyin ve nefesinizi durdurmadan *r* deyin, böylece anlamsız bir *la-err* türü ses çıkarın. l dil pozisyonunuzdan r dil pozisyonunuza ulaşmak için küçük bir çizgi izlediğinizi fark etmelisiniz.

Şimdi bunu çözdüğünüze göre, ortada bir pozisyon seçin ve ラーメン ("ramen") gibi bu r sesiyle başlayan birkaç Japonca kelime söyleyin. Ses bir l sesi değilse, tam olarak bir r sesi değilse ama aynı zamanda ortada bir yerde gibi görünüyorsa, doğru yoldasınız!

7. し "She" Gibi Ses Çıkarmaz (Ve Ayrıca Biraz Çince Öğrenmeniz Gerekebilir)

Size öğretilmiş olabileceğinin aksine, し "she" ile aynı sesi çıkarmaz.

"She" kelimesindeki ses "voiceless postalveolar fricative" olarak adlandırılır ve /ʃ/ şeklinde gösterilir. Bu arada, し (ve onun katakana karşılığı シ) içindeki ses ise "voiceless alveolo-palatal fricative"dir ve /ɕ/ şeklinde gösterilir.

Bunlar farklı seslerdir.

Maalesef, し'nin nasıl telaffuz edileceğine dair çok fazla iyi kaynak yok, bu yüzden sizi Mandarin Çincesi öğrenenlere yönelik birkaç videoya yönlendireceğim, çünkü /ɕ/ sesi her iki dilde de mevcuttur.

Hem Mandarin hem de Japonca'da duyacağınız bir diğer ses /tɕ/'dir. Japonca bu sesi hiraganada つ, katakanada ise ツ karakterleriyle temsil eder.

OLS Mandarin'den, birkaç Mandarin ünsüz sesini karşılaştıran bir video izleyerek başlayabilirsiniz. Kabaca し ve つ'nün seslerine karşılık gelen x ve j pinyin etiketlerine yakından dikkat edin:

İki ses arasındaki farkı duymaya çalışın ve ardından Yoyo Chinese'inkiler gibi ( し için ve ち için ) sesler hakkında daha spesifik konuşan birkaç videoya göz atın:

Daha kesin bir açıklama istiyorsanız ve Mandarin sh ve zh hakkında biraz daha fazla şey öğrenmek sizin için sorun değilse, Litao Chinese'in mükemmel videolarını kontrol edin ( し için ve ち için ):

Maalesef, Japonca じ sesi (/ʑ/ ve /dʑ / değişkenleri) Mandarin'de mevcut değildir. し ve じ arasındaki tek fark, し'nin sesiz (ses telleriniz titreşmez) olması, じ'nin ise sesli (ses telleriniz titreşmelidir) olmasıdır.

8. Japonca'da Beş Farklı "N" Sesi Vardır

Açıkçası, şunlardır:

• Normal n sesi veya /n/. Örneğin, Japon yemeklerinde sıkça kullanılan kurutulmuş yosun olan 海苔 ( のり ) vardır.
• Palatalize /ɲ/. Bu, い veya küçük よ, や ve ゆ sesleri dışındaki ünsüzlerden önce gelir.
• m'ye dönüşen n. Eğer 頑張る ( がんばる ) veya "iyi şanslar/elinden gelenin en iyisini yap" ifadesinin bazı ders kitaplarında veya konuşma kılavuzlarında sıklıkla *gambaru* olarak yanlış yazıldığı gerçeği üzerine kafa yorduysanız, muhtemelen /n/'in /b/ (boy'daki gibi) veya /p/ (pot'daki gibi) öncesinde /m/'ye (mom'daki gibi) dönüştüğü kuralına aşinasınızdır.
• /ŋ/ sesi. Bu, "going" veya "sing" gibi kelimelerde -ing'in ng sesi gibi gelir. ん, /k/ veya /g/ sesinden önce geldiğinde olur.
• /ɴ/ sesi. Bu, ん'ın bir duraklamadan önce veya, Vikipedi'nin ifadesiyle, "üzgünüm/afedersiniz..." anlamındaki すみません... gibi bir ifadenin sonunda meydana geldiğindeki sesidir. Bu arada, すみません'ın nasıl telaffuz edileceğini açıklayan iyi bir forum başlığı.

9. Japonca'nın Perde Vurgusu Vardır (Tıpkı İngilizce Gibi!)

İngilizce'ye benzer şekilde ("certain" kelimesinin cer-TAIN değil CER-tain olarak telaffuz edildiği gibi), Japonca'daki kelimeler de belirli bir şekilde vurgulanır.

Japonca kelimelerin tamamının eşit şekilde vurgulandığını, ancak yüksek ve alçak perde belirli kalıplar izlediğini hatırlamak isteyeceksiniz. Örneğin, "banka" anlamına gelen 銀行 (ぎんこう), alçak bir perdeyle başlar ve ardından üç yüksek perdeli mora gelir.

Japonca kelimelerin izlediği birkaç ana kalıp olsa da, bu kalıplar sabit değildir ve cümlede olup bitenlere bağlı olarak değişir. Örneğin, Japonca'nın Tokyo/standart lehçesinde iki temel kural vardır:

1. Bir kelimenin ilk iki morası aynı perde seviyesinde olmaz. Diğer bir deyişle, eğer ilk mora yüksekse, ikincisi alçak olur ve tersi.

2. Bir kelimenin perdesi bir kez düştüğünde, bir daha geri gelmez. Mandarin Çincesinin aksine, standart Japonca, "satın almak" anlamına gelen 买 gibi kelimelerin düşen ve sonra yükselen tonlamasından yoksundur.

Eğer tüm bunlar size baş ağrısı veriyorsa, perde vurgusunun nasıl çalıştığı hakkında biraz zaman geçirmenizi öneririm. Ayrıca, her birinin nasıl hissettirdiğine dair bir fikir edinmek için her kalıptan bir avuç dolusu yaygın kelime öğrenmek isteyeceksiniz. Ardından, medya tüketirken veya insanların konuşmasını dinlerken sadece onların vurgusuna dikkat edin.

Bu konuyu derinlemesine incelemek isterseniz, Dogen adında bir adam bu konuda kapsamlı bir seri yayınladı.

Neden Japonca Fonetiği Çalışmalıyız?

Japonca çalışmaya başladığımda, Japonca telaffuzun çok kolay olduğu söylenmişti. Aslında, telaffuza sadece bir ders saati ayırmıştık ve bunun nedenleri şunlardı:

• Dil tonsuzdur. Örneğin Mandarin Çincesi gibi değildir; Mandarin'de belirli kelimeleri telaffuz etme şekliniz anlamlarını ve onları yazmak için kullandığınız karakteri değiştirir. Örneğin, "satın almak" ve "satmak" için Çince karakterler sırasıyla 买 ve 卖'dir. İkisi de "mai" gibi ses çıkarır, ancak ilki düşen sonra yükselen bir tona sahipken, ikincisi sadece düşen bir tona sahiptir.
• Yazım fonetiktir ve telaffuz tutarlıdır. Başka bir deyişle, kelimeler göründükleri gibi ses çıkarır ve ses çıkardıkları gibi görünürler. Japonca'yı hiç çalışmamış biri bile romaji ile yazılmış bir metni okuyabilir ve fazla zorluk çekmeden anlaşılabilir (örneğin Fransızca çalışan birinin aksine).
• İspanyolca gibi dillerin ana dili konuşanları için nispeten kolaydır. Japonca sesli harfleri İspanyolca'da yaptığınız gibi telaffuz ederseniz, sorun yaşamazsınız.

Tüm bunlar, muhtemelen konu hakkında bir makalenin tamamını okumaya karar verdiğinize göre şu anda düşündüğünüz bir soruyu gündeme getiriyor: Japonca telaffuz bu kadar kolaysa, neden biri Japonca fonetiğini - veya Webster's English Language Learner Dictionary'nin "konuşma sesleri çalışması" olarak tanımladığı şeyi - çalışmaya zaman ayırsın?

Sebep tamamen şuna dayanıyor: Japonca'nın İngilizce'de var olmayan sesleri vardır ve bunun tersi de geçerlidir. İngilizce ve Japonca'nın IPA sayfalarına birkaç dakika göz atın, iki dilin benzer seslere sahip olabileceğini ancak tam olarak aynı olmadığını göreceksiniz.

Vay canına, bu bir yolculuktu! Japonca fonetik hakkında bir ton bilgiyi yeni ele aldık. Bu noktada, muhtemelen kendinize bu şeyleri çözmek için tüm bu çabaya değip değmeyeceğini soruyorsunuzdur - ve dürüst olmak gerekirse, bu cevaplamanız gereken bir soru.

Japonca kelimeleri "yanlış" şekilde (bu ne anlama geliyorsa) telaffuz ederseniz ve ana dili konuşanlar sizi hala anlayabiliyorsa, sorun yok. Sonuçta, İngilizce konuşanlar bir Fransız aksanını romantik buluyor ve muhtemelen yabancı olduğunuz için de hoş görülürsünüz.

Ancak amacınız konuşulan Japonca'da akıcı olmaksa, onun fonetiğini öğrenmek sizi oraya götürecektir. Gambatte, ne! (Pes etme, tamam mı!)