Mga Diyalekto ng Italyano at ang mga Wika ng Italya

Maganda kung bumaba ka sa Naples at makakapag-order ng pizza sa dalisay na Italyano. Ngunit para talagang humanga ang iyong mga kaibigan, kailangan mong i-order ang isang tunay na lokal na espesyalidad tulad ng pugita sa sabaw, at kailangan mong gawin ito sa wikang Neapolitan: o’ bror’ e purp’.

Sa pangkalahatang-ideyang ito, tatalakayin ko ang mga pangunahing dapat isaalang-alang ng mga manlalakbay sa Italya, ang ilang wika (o diyalekto) na dapat malaman, pati na ang ilang parirala sa Sicilian at Neapolitan na magiging kapaki-pakinabang kung sakaling mapadpad ka sa lugar na iyon.

Dapat Malaman ng mga Nag-aaral Tungkol sa Maraming Wika ng Italya

Ayon sa bilang na ito ng Ethnologue, tahanan ang Italya ng 28 katutubong wika (at anim na di-katutubo).

Tama iyan, mga wika iyon, hindi diyalekto. Karaniwan—at medyo mali, sa paningin ng maraming lingguwista—tinutukoy ng mga Italyano ang Neapolitan at iba pa bilang i dialetti (ang mga diyalekto).

Ang paggamit ng mga Italyano ng terminong "mga diyalekto" ay nagpapatibay na ang mga ito ay hindi isinusulat o itinuturo, at sa gayon ay itinuturing na mas mababa sa isang "tunay na wika."

Ang pagkakaiba sa pagitan ng diyalekto at wika

Kaya ano ang aktwal na pagkakaiba sa pagitan ng isang wika at isang diyalekto? Wala naman talaga.

Ang "diyalekto" ay mas isang pampulitikang pagtatalaga kaysa isang kategoryang lingguwistiko. Ginagamit ito upang ipakita kung aling mga wika (at samakatuwid ay mga tagapagsalita) ang pinipili ng isang gobyerno o lipunan na bigyang-kapangyarihan at kung paano.

Iniiwasan ng karamihan sa mga lingguwista ang buong tanong, ngunit kapag nangahas silang pag-iba-ibahin ang dalawa, karaniwan itong tungkol sa mga antas ng magkakaunawaan, na isang masalimuot na konsepto mismo.

Kahit sa pamantayang iyon, tiyak na mga wika ang mga wika ng Italya: Gaanong naiintindihan ng isang tagapagsalita ng Sardinian ang Friulian kung paanong naiintindihan ng isang tagapagsalita ng Pranses ang Espanyol—hindi hihigit.

Iyon ay, mayroon silang parehong ugat ng mga wikang nagmula sa Latin, at maaaring magkaintindihan ang ilang tagapagsalita sa ilang sitwasyon. Gayunpaman, sapat ang mga pagkakaiba sa balarila at bokabularyo upang magdulot ng maraming problema sa pag-unawa.

Mga wikang sinasalita sa Italya

Karamihan sa mga wika ng Italya ay mga wikang Romance, na nangangahulugang umunlad silang kasabay ng Italyano mula sa Common Latin (tulad ng Pranses, Espanyol, Portuges, atbp.). Hindi nagmula sa Italyano ang mga wikang ito.

Mayroon ding mga di-Romance na wika sa Italya, kabilang ang ilang mula sa pamilyang Slavic, Hermaniko at Albanes.

Ang ilang wikang Europeong Romance tulad ng Italyano ay umangat sa tuktok (batay sa sinasalita ng mga maharlika, kung sino ang may kapangyarihang pampulitika, atbp.) at pagkatapos ay isinulat at itinuro sa mga paaralan.

Samantala, marami pa ang nanatiling di-pinapansin—ngunit walang intrinsic na balarila o dahilang lingguwistiko na mas wika ang Italyano kaysa sa Neapolitan.

Ang pagiging pabagu-bago ng mga wika

Kung wala ang pormal na pamantayan na dala ng edukasyon at pagsusulat sa isang wika, maaaring kontrobersyal at kumplikadong paghiwalayin kung saan nagtatapos ang isang wika at nagsisimula ang isa pa.

Halimbawa, habang naglalakbay ka sa timog ng Italya, saan nagtatapos ang Neapolitan at nagsisimula ang Calabrian? At saan nagtatapos ang Calabrian at nagsisimula ang Sicilian? May napakatatag na opinyon ang ilang tao sa mga tanong na ito, ngunit halos walang pagkakasundo.

At sa katunayan, may isang uri ng continuum, na bawat bayan at pamilya ay nagsasalita ng kani-kanilang bersyon. Ang kabiguan na gawing pormal ang mga wikang ito ay nangangahulugan din na ikaw, bilang isang nag-aaral ng mga ito, ay maaaring makatagpo ng maraming iba't ibang bersyon ng kung ano ang itinuturing na "tama" ng iba't ibang lokal.

Ngunit hey, bahagi iyon ng kasiyahan.

Ang 5 Pangunahing Diyalekto ng Italyano

Habang lampas sa saklaw ng artikulong ito ang ilista ang bawat solong wikang sinasalita sa Italya, nasa ibaba ang ilan sa mga mas mahalaga at kawili-wiling isaalang-alang bilang isang manlalakbay.

Ang lahat ng mga ito ay maaaring mag-iba nang malaki sa mga tuntunin ng balarila at bokabularyo habang naglalakbay ka mula sa bayan hanggang sa bayan o maging mula sa kapitbahayan hanggang sa kapitbahayan.

Neapolitan

Ang mga variant ng wikang ito ay sinasalita sa malaking bahagi ng timog Italya.

Salamat sa dating pamamayani ng Espanya sa lugar, maraming hiniram na salitang Espanyol sa wika na maaaring pamilyar sa ilang manlalakbay.

Sicilian

Ito ay sinasalita, sa iba't ibang bersyon, sa isla ng Sicily. Umiiral din ito bilang isang variant sa timog Calabria.

Friulian

Ito ay sinasalita sa Friuli sa hilagang-silangang Italya.

Catalan

Ang wika ng Barcelona ay sinasalita sa Alghero (Sardinia), na minsang bahagi ng kaharian ng Catalan.

Ito ay, sa aking personal na opinyon, lubos na magkakaunawaan sa Occitan, na sinasalita pa rin nang kaunti sa hilagang-kanluran ng Italya.

Sardinian

Sinalita sa karamihan ng gitna at timog ng Sardinia.

Kaunting Neapolitan para sa mga Dayuhan

Masaya matutunan ang Neapolitan dahil madalas at ipinagmamalaki pa rin itong sinasalita, kahit ng mga kabataan.

Narito ang ilan sa mga parirala na kinagigiliwan ko. Mag-ingat na nag-iiba-iba ang spelling nang medyo malaki.

Jamm checazz’. — Mahusay ang takbo ng ating ginagawa, maayos ang lahat (karaniwang sarkastiko).

Azz! — Ito ay isang corollary sa Italyano na cazzo (ang lalaking genital) at ginagamit bilang isang napakakaraniwang ekspresyon ng pagkamangha, pagkabigo, o kasiyahan.

Nun sacc’ niente. — Wala akong alam. (Laging maalam na malaman ang kahit isang mapagpakumbabang ekspresyon ng pagkatalo sa anumang wika.)

Liev’t a miezz’! — Umalis ka sa gitna! (Sinabi sa ibang mga drayber sa magulong, nakamamatay na mga kalye ng Naples.)

Kaunting Sicilian para sa mga Dayuhan

Katulad nito, masaya matutunan at sabihin ang Sicilian at nag-iiba-iba ito nang malaki sa buong isla. Hindi rin naayos ang spelling nito.

Auguri e figghi masculi! — Pagbati, at mga anak na lalaki! (Ito ay isang tipikal na tagay na hiniram mula sa mga kasal at ginagamit na ngayon sa lahat ng dako.)

Avà! — Talaga! (Para magpakita ng pagkamangha.)

Paninu ca meusa. — Sandwich na may pali. (Huwag palampasin ang masarap na pagkain na ito! Kung pupunta ka sa Palermo, kainin ito sa pantalan.)

Paano Matutunan ang mga Diyalekto ng Italyano

Ang mga parirala sa itaas ay inilaan lamang upang bigyan ka ng lasa ng masasayang lokal na parirala at salita mula sa iba't ibang bahagi ng bansa. Gutom para sa higit pa? Narito ang ilan pang mga tip kung paano matutunan ang mga wikang Italyano at mga diyalekto nito.

• Maaari kang matuto nang higit pa sa pamamagitan ng pagtatanong sa mga tao, lalo na sa mga matatandang mas malamang na mas magaling magsalita ng mga wikang ito. Bakit hindi diretso sa pinagmulan?
• Sa ilang kaso, may mga diksyunaryong bilingual sa Italyano, tulad ng para sa Neapolitan at para sa Sicilian. Kung suswertehin ka, baka makakita ka pa ng ilan.
• Kung mayroon ka nang pundasyon, maaaring makatulong nang hanggang sa ilang antas ang mga gabay sa pag-aaral (tulad ng nasa Omniglot at I love Sicilies para sa Sicilian). Karaniwan itong nakadirekta sa mga Italyano na lumaki sa pakikinig sa kanilang mga lolo't lola. Mas kapaki-pakinabang ang mga ito kung nagsisimula ka pa lamang mula sa wala.
• Maaari ka ring magsanay sa pakikinig sa iba't ibang diyalekto ng Italyano sa pamamagitan ng mga tunay na video ng Italyano sa programang pag-aaral ng wika na Lingflix. Kung nahihirapan kang maunawaan ang pagbigkas o pagsasalita, maaari mong i-toggle ang mga interactive na caption sa Italyano o Ingles (o pareho), habang nanonood ka. Kinukuha ng Lingflix ang mga tunay na video—tulad ng mga music video, movie trailer, balita at nakakapukaw-talino na mga panayam—at ginagawa ang mga ito na mga personal na leksyon sa pag-aaral ng wika. Maaari mong subukan ang Lingflix nang libre sa loob ng 2 linggo. Tingnan ang website o i-download ang iOS app o Android app. P.S. I-click dito upang samantalahin ang aming kasalukuyang pagbebenta! (Mag-e-expire sa katapusan ng buwang ito.)
• Mas magandang paraan upang matuto ay ang maghanap ng mga online na klase mula sa mga guro ng Italyano sa italki at tumutok sa mga guro na nagmula sa mga rehiyon na interesado ka. Matagumpay kong nagamit ang pamamaraang ito upang makahanap ng mga guro para sa parehong Neapolitan at Sicilian.

Mga Kaugaliang Pangkultura at Mga Pagsasaalang-alang

Isang napakahalagang bagay na dapat tandaan habang natututo ka ng iba't ibang diyalekto ng Italyano ay halos walang ibang tao—kabilang ang mga Italyano mismo—ang gumagawa ng sama-samang pagsisikap na gawin ito. Iisipin ng mga tao na masaya ka at baliw, ngunit maaari rin silang, sa ilang mga kaso, magalit.

Halimbawa, maaaring hindi maganda ang pakiramdam ng mga matatandang lokal sa rehiyon ng Bari na nagsasalita sila ng tinuturing nilang sarili bilang isang atrasado, probinsyal na "diyalekto," at ang iyong pagtatangkang magsalita ng wika sa kanila ay malamang na maipakitang tinutukso mo sila, gaano man kalayo iyon sa katotohanan.

Isa pang payo: Huwag lang matuto ng mga mura! Alam ko, mga mahal, nakakaakit, ngunit marami ka pang magagawa!

Kapag sumisid ako sa isang bagong wika, laging pinagsisikapan kong matutunan ang mga salita at parirala na nagpapakita ng isang bagay tungkol sa mga saloobing pangkultura pati na ang ilang salita para sa mga lokal na pagkain. Ang mga ito sa huli ay mas kapaki-pakinabang at nagbibigay-kasiyahan.

Anuman ang iyong piliing ipagpatuloy, tandaan na magsaya, dahil ang kakulangan ng pamantayan ay maaaring magpahirap sa sinuman na talagang sabihin kung ano ang "tama" sa karamihan ng mga wikang ito.

Ngunit kung nagnanais ka lamang matuto ng ilang parirala, o umaasa sa panghabambuhay na pag-uusap sa kama kasama ang isang Neapolitan, tiyak na makikita mong sulit ang pag-aaral ng alinman sa mga diyalektong Italyanong ito.