Utangulizi wa Muundo wa Sentensi ya Kijapani

Kwa hivyo umeshasoma baadhi ya msamiati wa Kijapani.

Sasa, unaiunganishaje kuwa sentensi zinazoeleweka?

Itabidi ujifunze kuhusu mpangilio wa maneno ya Kijapani, matumizi sahihi ya viambishi na です ("desu") inayojitokeza kila mahali.

Utangulizi huu wa haraka utakusaidia kuelewa jinsi ya kuanza na muundo wa sentensi ya Kijapani.

Muundo wa Kijapani wa Neno lenye Kusudi-Kisali-Kitenzi (SOV)

Sentensi za Kijapani hufuata muundo wa SOV.

SOV inamaanisha "neno lenye kusudi-kisali-kitenzi." Hii inamaanisha kuwa neno lenye kusudi linakuja kwanza, lifuatiwe na kisali au visali, na sentensi inamalizika kwa kitenzi. Utaona mifano mingi ya hii katika makala hii yote.

Tuchukulie mfano:

ジンボはリンゴを食べる。 じんぼはりんごをたべる。 Jimbo — an apple — eats (Jimbo anala apple.)

"Jimbo" ndiyo neno lenye kusudi, "anala" ndiyo kitenzi na "apple" ndiyo kisali. Sentensi hii inafuata muundo wa SOV.

Kihusishi cha Kijapani, です

Ukiwahi kumsikia mtu akiongea Kijapani, iwe katika maisha halisi au kwenye TV, karibu hakika umekutana na neno la Kijapani です.

です ni mojawapo ya maneno ya msingi zaidi katika lugha ya Kijapani, kikimaanisha halisi "kuwa" au "ni." Wengi hufikiria kama alama ya heshima tu, lakini inafanya kazi mbalimbali.

です ni kihusishi, kinachomaanisha kuwa kinaunganisha neno lenye kusudi la sentensi na kirai, na hivyo kutengeneza sentensi kamili. Muundo wa msingi zaidi wa sentensi ya Kijapani ni "A は B です" (A ni B).

Jina langu ni Amanda. 私はアマンダ です 。 わたしはあまんだ です 。

Yeye ni Mwamerika. 彼はアメリカ人 です 。 かれはあめりかじん です 。

です pia inatumika kuashiria mwisho wa sentensi, kuchukua nafasi ya kitenzi. Pia, です haiwii kamwe mwishoni mwa sentensi zenye vitenzi vinavyomalizika kwa ます.

Tom anapenda chai. トムさんはお茶が好き です 。 とむさんはおちゃがすき です 。

Tom anakunywa chai. トムさんはお茶を飲み ますです 。(Sio sahihi) トムさんはお茶を飲み ます 。(Sahihi) とむさんはおちゃをのみ ます

Wakati Ulipopita na でした

Unapoelezea jambo lililotokea zamani, です hubadilika kuwa でした.

Mtihani ulikuwa rahisi. 試験は簡単 でした 。 しけんはかんたん でした。

Jana ilikuwa siku yangu ya kuzaliwa. 昨日は私の誕生日 でした 。 きのうはわたしのたんじょうび でした。

Viwango vya Heshima vya です

Kama ilivyo kwa maneno mengi ya Kijapani, です inakuja katika viwango tofauti vya heshima: だ, です, である na でございます:

• です ndiyo umbo la msingi la heshima na litakuwa muhimu zaidi katika mazungumzo ya kila siku.
• だ hupatikana katika usemi wa kirafiki miongoni mwa marafiki au familia.
• である hutumiwa katika Kijapani cha maandishi rasmi, kama katika magazeti.
• でございます ndiyo umbo la heshima zaidi, linatumika unapozungumza na mwenye cheo cha juu au mtu muhimu.

Ukiwa umeanza kuchoka kutumia umbo gani, shikilia tu です. Mtu unayemzungumzia atajua unajaribu kuwa mwenye heshima!

Uwekaji wa Vitenzi vya Kijapani

Kama nilivyosema tu, vitenzi vya Kijapani vina wakati wawili tu: uliopita na usio uliopita.

Kama Klingereza, huunda wakati uliopita kwa kubadilisha mwisho wa kitenzi.

Nilikimbia dukani. 私は店に走り ました 。 わたしはみせにはしり ました 。

Mayu alisoma jana usiku. 昨日の夜、まゆさんは勉強 した 。 きのうのよる、まゆさんはべんきょう した 。

Alice alitengeneza biskuti. アリスはクッキーを作 った 。 ありすはくっきーをつく った 。

Tofauti na Klingereza, vitenzi vya Kijapani vina kanuni nyingi.

Jamii za Vitenzi vya Kijapani

Vingi vinaweza kugawanywa katika jamii mbili: vitenzi vya う na vitenzi vya る. Ni muhimu kujua tofauti kati ya hizi mbili, kwani zinabadilika tofauti.

Kila kitenzi pia kinakuja kwa umbo la kamusi na umbo la heshima—umbo la kamusi linatumika kwa usemi wa kirafiki, au ukijaribu kulitafuta, basi, kamusini.

Vitenzi vya う ni vitenzi vinavyomalizika kwa sauti う, ある, うる au おる katika umbo lao la kamusi. Vinakuwa vya heshima unapoviondoa う na kuibadilisha na います.

• 話す/話します (はなす/はなします, kuzungumza)
• 行く/行きます (いく/いきます, kuenda)
• 飲む/飲みます (のむ/のみます, kunywa)
• 作る/作ります (つくる/つくります, kutengeneza)

Vitenzi vinavyomalizika kwa sauti いる na える karibu kila wakati ni vitenzi vya る. Vitenzi vya る vinakuwa vya heshima kwa kuondoa る na kuibadilisha na ます。

• 食べる/食べます (たべる/たべます, kula)
• 見る/見ます (みる/みます, kuona)
• 起きる/起きます (おきる/おきます, kuamka)

Kuna vitenzi viwili tu visivyo vya kawaida sana, する (kufanya) na くる (kuja). Matumbo yao ya heshima ni します na きます, mtawalia.

Vikanushi vya Vitenzi vya Kijapani

Matumbo hasi pia hutengenezwa kwa kubadilisha mwisho wa kitenzi, ambayo hutofautiana kulingana na aina ya kitenzi. Kwa mfano:

• Kwa vitenzi vya う, badilisha sauti ya う na あない.
• Kwa vitenzi vya る, ondoa る na uibadilishie ない. する inakuwa しない, na くる inakuwa こない.

Unaweza kujifunza zaidi kuhusu kukanusha vitenzi vya Kijapani hapa.

Kutumia Vitenzi kueleza Maana Mbalimbali

Ingawa kuna wakati wawili tu, vitenzi vya Kijapani vinabadilika ili kueleza maana mbalimbali. Muundo wa sentensi ya Kijapani ni aina inayoitwa ya kunganisha.

Hili ni neno la kisanaa linalotumiwa na wanalinguistiki linalomaanisha, kwa maneno ya kawaida, "Unaongeza vitu vingi mwishoni mwa vitenzi." Kila kitenzi kina umbo la msingi linalomalizika kwa て au で.

Unaweza kuongeza mwishoni mwa umbo hili la msingi ili kuipa maana zaidi. Lakini hii sio muhimu sana kwa kutengeneza sentensi rahisi za Kijapani, kwa hivyo tutapita kwa sasa.

Viambishi vya Baadae vya Kijapani

Wakati Klingereza kina viambishi vya kutangulia, Kijapani kina viambishi vya baadae.

Viambishi vya kutangulia ni maneno yanayoonyesha uhusiano kati ya sehemu za sentensi, kama vile "kwa," "katika," "baina," "kutoka" na kadhalika.

Yanakuja kabla ya majina kwa Klingereza. Lakini kwa Kijapani, yanafuata majina. へ inamaanisha "kwa," hivyo sentensi inayofuata kwa halisi ni, "Spain nilienda."

Nilienda Spain. スペイン へ 行きました。 すぺいん へ いきました。

Katika mfano unaofuata, 彼女 inamaanisha "yeye" (mwanamke), kwa hivyo unachosema ni "yeye kutoka" badala ya "kutoka kwake."

Umesikia kutoka kwake? 彼女 から 聞きましたか？ かのじょ から ききましたか？

Viambishi vya Kijapani

Kwa mwelekeo sawa na viambishi vya baadae, Kijapani kina vipande vidogo vya kisarufi vinavyoitwa viambishi.

Viambishi vya Kijapani vinakuja moja kwa moja baada ya jina, kivumishi au sentensi vinavyobadilisha, na ni muhimu sana kuelewa maana ya kinachowasilishwa.

Kuna kadhaa za viambishi katika Kijapani, lakini tutashughulikia tisa za kawaida: は, が, を, の, に, へ, で, も na と.

は (kiashiria cha mada)

是 huashiria mada ya sentensi, na inaweza kutafsiriwa kama "ni," "ni," "ni" na "kuhusu." Kumbuka kuwa ingawa inatumia herufi ya ha, inatamkwa kwa kweli kama wa.

Mimi ni mwanafunzi. 私 は 学生です。 わたし は がくせいです。

Kalamu ni nyeusi. ペン は 黒いです。 ぺん は くろいです。

Katika sentensi hizi, 私 (わたし, mimi) na ペン (kalamu) zimewekwa alama na は, na kufanya habari zote zinazofuata zikihusiana moja kwa moja na 私 na ペン, mtawalia.

が (kiashiria cha neno lenye kusudi)

が inaonyesha pamoja na kukazia neno lenye kusudi la sentensi, linalotenda kitendo. Kwa kuongezea, inaweza kujiunga na sentensi kama "lakini," na hutumika kama kiambishi cha kawaida cha sentensi za maswali.

Yule ndege anaimba. あの鳥 が 鳴いています。 あのとり が ないています。

Nani atakuja? 誰 が 来ますか？ だれ が きますか？

Yuta alisoma nje ya nchi huko China (msisitizo juu ya Yuta) ゆうたさん が 中国に留学しました。 ゆうたさん が ちゅうごくにりゅうがくしました。

は na が ni viambishi viwili ambavyo vinaweza kuwa rahisi kuchanganyikiwa, kwa hivyo hapa kuna vidokezo vya kuzibainisha:

は ndiyo neno lenye kusudi la jumla, wakati が ni maalum zaidi. は pia hutumiwa kama kiashiria cha kulinganisha katika sentensi zenye が, kuonyesha kuwa kuna aina fulani ya tofauti kati ya maneno yenye kusudi mawili:

Dada yangu mdogo hapendi paka, lakini anapenda mbwa. 妹は猫 が 嫌いだけど、犬 は 好きです。 いもうとはねこ が きらいだけど、いぬ は すきです。

を (kiashiria cha kisali)

を inaonyesha kisali cha moja kwa moja cha sentensi, ikimaanisha kuwa inaonyesha kuwa kitenzi kinafanya jambo au kitenzi kinafanywa kwa kisali. Inafuata majina na vishazi vya jina.

Mimi hula mboga. 私は野菜 を 食べます。 わたしはやさい を たべます。

Usiku wa leo, atatengeneza chakula cha jioni. 今夜、彼は夕食 を 作ります。 こんや、かれはゆうしょく を つくります。

Katika sentensi ya kwanza, "mboga" ndizo kisali, na "kula" ndicho kitendo kinachofanywa kwao. Vile vile kwa "chakula cha jioni" na "kutengeneza" katika sentensi ya pili.

の (kiashiria cha umiliki)

の hutumika kama kiambishi cha umiliki, kukiashiria kitu kikiwa cha kitu kingine. Pia hutumika kama jina la jumla, likimaanisha "hili."

Hiyo ni mfuko wa mwalimu. それは先生 の かばんです。 それはせんせい の かばんです。

Nataka kununua lile la manjano. 黄色い の を買いたいです。 きいろい の をかいたいです。

に (kiashiria cha wakati na harakati)

に ndiyo kiambishi cha harakati na wakati, kinachoonyesha mahali ambacho kitu kinasogea kinapokuwa na kitenzi cha kusonga.

Pia huonyesha marudio na mahali ambapo kitu kipo kinapokuwa na いる/ある. Inaweza kutafsiriwa kama "kwa," "katika" au "kwa ajili ya."

Yukako alikuja kwenye ukumbi wa sinema. ゆかこさんは映画館 に 来ました。 ゆかこさんはえいがかん に きました。

Kuna benchi katika uwanja wa michezo. 公園 に ベンチがあります。 こうえんにべんちがあります。

へ (kiashiria cha mwelekeo na marudio)

へ ni kiambishi cha mwelekeo sawa na に, lakini kinatumiwa pekee kwa kuashiria marudio. へ inasisitiza mwelekeo ambacho kitu kinaelekea. Pia inasomeka kama e ingawa imeandikwa he.

Nilienda kwenye mgahawa. 私はレストラン へ 行きました。 わたしはれすとらん へ いきました。

Unapoonyesha mwelekeo, に na へ mara nyingi zinabadilishana, wakati へ haitumiwi kamwe kumaanisha "kwa ajili ya/katika."

で (kiashiria cha mahali na njia)

で inaweza kuwa na maana kadhaa, kulingana na muktadha. Inaweza kubainisha mahali pa kitendo, kuonyesha njia ambayo kitendo kinafanywa au kuunganisha vishazi katika sentensi.

Shigeo alikwenda kununua kwenye duka kuu. しげおさんはデパート で 買い物しました。 しげおさんはでぱーと で かいものしました。

Nilikuja Canada kwa ndege. 私は飛行機 で カナダに来ました。 ひこうき で かなだにきました。

Yule mtu ana sifa na mwenye fadhili. その人は有名 で 、優しいです。 そのひとはゆうめい で 、やさしいです。

も (kiashiria cha kufanana)

も, ambayo inatafsiriwa kama "pia/na," hutumiwa kusema mfanano kati ya ukweli. Inakuja baada ya jina, kikichukua nafasi ya viambishi は na が.

Wote mchele na mkate ni tamu. パン も ごはん も おいしいです。 ぱん も ごはん も おいしいです。

Shughuli ya ziada ya Erika ni kutembea milimani. Shughuli yangu ya ziada pia ni kutembea milimani. エリカさんの趣味はハイキングです。私の趣味 も ハイキングです。 えりかさんのしゅみははいきんぐです。わたしのしゅみ も はいきんぐです。

Kwa dokezo sawa, kusema 私もです (わたしもです, mimi pia) inatosha kuonyesha kuwa unakubali na alichosema mtu.

と (kiunganishi cha majina)

と hutumiwa kutengeneza orodha kamili ya majina. Inalingana na "na."

Duka lile huuza sandwiches na kahawa. あの店はサンドイッチ と コーヒーを売っています。 あのみせはさんどいっち と こーひーをうっています。

Yeye alienda sinema na Brad na Connor. 彼女はブラッドさん と コナーさん と 映画を見に行きました。 かのじょはぶらっどさん と こなーさん と えいがをみにいきました。

Uwekaji wa Vivumishi vya Kijapani

Kama ilivyo kwa Klingereza, vivumishi vinakuja kabla ya majina kwa Kijapani. Gari la bluu kwa Klingereza bado ni gari la bluu kwa Kijapani, lakini badala yake, ungesema 青い車 (あおいくるま).

Kuna aina mbili za vivumishi vya Kijapani: vivumishi vya い na vivumishi vya な. Tofauti iko katika mabadiliko yao.

Vivumishi vya い vinamalizika kwa herufi い, kama vile 面白い (おもしろい, ya kuvutia) na 難しい (むずかしい, ngumu). Ubaguzi ni maneno yanayomalizika kwa えい, kama きれい (mzuri), ambayo ni vivumishi vya な.

Vivumishi vya い

Vivumishi vya い vinakuja moja kwa moja kabla ya jina ambalo linabadilisha.

Paka mzuri かわい い 猫 かわい い ねこ

Basi la polepole 遅 い バス おそ い ばす

"Shati ghali" 高 い シャツ たか い しゃつ

Vivumishi vya な

Vivumishi vya な, kwa ubaguzi machache kama mwisho wa えい uliotajwa hapo juu, havimaliziki kwa い. Ingawa huenda kabla ya majina kama vivumishi vya い, herufi な huwekwa kati ya kivumishi na jina.

Mwalimu mwenye fadhili 親切 な 先生 しんせつ な せんせい

Mtoto mwenye jeuri 失礼 な 子供 しつれい な こども

Mji salama 安全 な 町 あんぜん な まち

Kubadilisha Vivumishi vya Kijapani

Jambo moja ambalo ni gumu kidogo ni kwamba vivumishi vya い vinabadilika ili kuonyesha hasi au wakati uliopita. Hii inafanywa kwa kuondoa い ya mwisho kwenye neno na kuongeza virekebishi. Kwa mfano:

Neno la baridi ni 寒い (さむい) lakini ukizungumzia jana kuwa na baridi, ungesema 寒かった (さむかった). Kama si baridi, ungesema 寒くない (さむくない).

Vivumishi vya な vinabadilishwa sawa kabisa na majina. Kwa mfano:

Neno 静か (しずか) linamaanisha utulivu. Kusema kitu kilikuwa kimya, ungesema 静かだった (しずかだった), na kusema si kimya, ungesema 静かではない (しずかではない) au 静かじゃない (しずかじゃない).

Kama vitenzi, vivumishi hivi vinavyoweza kubadilika pia vinaunganisha, ambayo inamaanisha unaweza kuongeza vitu kwavyo.

Muundo wa Maswali ya Kijapani

Hatimaye, maswali ni rahisi zaidi kutengeneza kwa Kijapani kuliko Klingereza. Kuuliza swali la ndio au la, unabadilisha tu か mwishoni mwa sentensi.

Je, yeye ni mtu mwema? 彼は優しい人です か ？ かれはやさしいひとです か ？

Kwa yale tungeyaita "maswali ya Wh-" kwa Klingereza, unabadilisha tu neno la swali katika hali nyingi:

Umeila nini? 何を食べましたか？ なにをたべましたか？

Nilila pweza. タコを食べました。 たこをたべました。

Yeye yuko wapi? 彼はどこにいますか？ かれはどこにいますか？

Yeye yuko nyumbani. 彼は家にいます。 かれはいえにいます。

Maneno yenye Kusudi yaliyotajwa kwa Kimaana katika Kijapani

Kufikia sasa, labda umegundua kuwa neno lenye kusudi linapotea kutoka kwenye sentensi mara nyingi. Hii ni tabia maalum ya lugha ya Kijapani ambapo neno lenye kusudi linatajwa kwa kimaana kila inapowezekana.

Lakini kuna viashiria vinavyoonyesha unazungumzia nini au nani. Kwa kweli inafanya kazi kwa njia ile ile kama vivumishi vya Klingereza. Kwa mfano:

Baba yangu ni mwalimu. Yeye anafundisha chuoni. Mwishoni mwa wiki, anachoma nyama na kunywa bia. Anapenda mpira wa miguu lakini hapendi baseball.

Kama ninavyoona, Kijapani hufanya jambo lile lile lakini huenda hatua moja zaidi—neno lenye kusudi linatoweka kabisa. Katika mfano unaofuata, inatajwa kwa kimaana kuwa msemaji anarejelea yeye mwenyewe:

私は先生です。英語を教えています。 わたしは せんせいです。えいごをおしえています。 Mimi ni mwalimu. Nafundisha Kiingereza.

Kuvunja Kanuni za Muundo wa Sentensi ya Kijapani

Ingawa kwa kiufundi kitenzi huwa kinakuja mwishoni mwa sentensi ya Kijapani, hii sio kweli kila wakati. Tofauti na Klingereza, muundo wa sentensi ni huru sana.

Katika maandishi, ungekaa kwenye kanuni halisi za kisarufi; katika kuzungumza watu mara nyingi huvunja kanuni na kuweka sehemu za sentensi popote wanapoona inafaa.

Kwa mfano, ukitaka kusema, "Nilila kuku wa kukaanga," sentensi sahihi ya kisarufi ya Kijapani ingekuwa:

私はフライドチキンを食べた。 わたしは ふらいどちきんをたべた。 Mimi — kuku wa kukaanga — nilila

Lakini katika mazungumzo ya kawaida ya kila siku, unaweza kusogeza sehemu na hakuna shida:

食べた、フライドチキン。 たべた、ふらいどちきん。 Nilila — kuku wa kukaanga

フライドチキン食べた、私。 ふらいどちきんたべた、わたし。 Kuku wa kukaanga — nilila — mimi

Lakini kila moja ya maneno hapo juu inamaanisha jambo lile lile. Kwa Klingereza, ingekuwa ya kushangaza sana ukisema hivi.

Kwa madhumuni ya kujifunza muundo wa msingi wa sentensi ya Kijapani, hata hivyo, shikilia Neno lenye kusudi-Kisali-Kitenzi. Hiyo ndiyo Kijapani sahihi na unaweza kujifunza matumbo zaidi ya usemi wa kirafiki baadaye.

Njia nzuri ya kukumbuka muundo wa sentensi ni kujiepusha na lugha kadiri iwezekanavyo.

Kwa mfano, unaweza kutumia programu ya kuzama kama Lingflix kutazama video za asili za Kijapani.

Kwa uvumilivu kidogo na mazoezi, hivi karibuni utakuwa njiani kuzungumza Kijapani asilia!