Fonolojia ya Kijapani: Misingi 9 ya Kukumbuka

Ngoja nikusimulie hadithi fupi ya kibinafsi ambayo nadhani inasisitiza umuhimu wa kujifunza fonolojia au fonetiki ya Kijapani. Ilikuwa siku ya theluji wakati wa somo langu la Kijapani katika chuo kikuu kidogo mahali pasipo na mtu. Kama sehemu ya zoezi la sarufi, mwalimu wangu akaniuliza swali la kubahatisha.

Alisema “サミさん！先生はかわいいと思いますか？( さみさん！せんせいは かわいいと おもいますか？ ),” maana yake ilikuwa “Sami! Unafikiri mimi ni mrembo?”

Nikijaribu kutoonyesha faraja sana kwa kuwa swali lilikuwa rahisi, nikakinika na kujibu: “うん。とっても怖いです！ ( うん。とっても こわい です！ )” Kimsingi, nilisema: “Ndio, wewe ni mwenye kutisha sana!”

Kwa mshtuko, mwalimu wangu alitokeza sauti kama ya kukokota. Watu wachache walianza kucheka, lakini kwa bahati nzuri, rafiki yangu aliongea upesi kunitetea, akimwambia mwalimu kwamba, hapana, yeye ni mrembo, ni mrembo sana: “いや！かわいいです！先生はかわいいですよ！ ( いや！かわいいです！せんせいは かわいい ですよ！ )”

Hicho ndicho kipindi nilipojifunza thamani ya fonetiki ya Kijapani na matamshi sahihi. Mwishoni, utakuwa na taarifa zote unazohitaji kutambua tofauti kati ya こわい ( kutisha ) na かわいい ( mrembo )—na zaidi.

1. ん Inahesabiwa kama Mora Moja

Ukiwahi kujaribu kuiga usemi wa Kijapani, huenda umeona kwamba kila mora yake (vizio vya silabi) hupiga mdundo mmoja na ina urefu sawa.

Kwa maneno mengine, mora moja kimsingi ni kana moja (isipokuwa kanas ndogo kama ょ katika ぎょ ). Kwa hivyo ukijizoeza matamshi kwa kupiga makofi, idadi ya makofi inapaswa kuendana na idadi ya kana katika neno fulani.

Kwa kuwa sauti nyingi za Kijapani ni jozi ya "konsonanti + irabu", lugha lenyewe kwa njia fulani inakulazimisha kuwa na mdundo thabiti. Hilo ndilo kanuni ya jumla.

Na kisha kuna ん.

Kumbuka kuwa ん ni mora moja na inapaswa kutamkwa vivyo hivyo. Kwa mfano, neno la "sasa" au 今度 (こんど) linapaswa kupiga mdundo tatu (KO-N-DO), sio mbili (KON-DO).

2. Vokali zote Tano za Kijapani Hutamkwa Vivyo Hivyo

Kijapani kina sauti tano za vokali:

Kando na ukweli kwamba /i/ na /ɯ/ huwa bila sauti (voiceless) zinapozungukwa na konsonanti fulani, vokali hizi tano hutamkwa sawasawa kila mara.

Ninaposema "bila sauti" katika muktadha huu, inamaanisha mashavu yako ya sauti hayatetemi unapotoa sauti hizi. Hii ni rahisi kuelewa unapoisikia, ingawa. Weka vidole vyako shingoni mwako kama vile unapima mapigo. Sema kifungu "Who are you?" kwa sauti halisi na kisha useme kwa kunihoji. Unaona tofauti?

Kwa kuwa kuna sauti tano tu, hakikisha unazitamka kwa usahihi! Na njia bora ya kufanya hivyo ni kujizoeza, kujizoeza na kujizoeza zaidi.

Hapa kuna njia inayopendekezwa ya kujizoeza sauti ikiwa hauna mwalimu wa usemi wa kushauriana naye (kama nilivyokuwa):

• Tafuta video inayoonyesha mzungumzaji wa Kijapani mwenyeji na inayoonyesha manukuu sahihi.
• Soma sentensi moja kutoka kwenye manukuu.
• Sikiliza mzungumzaji mwenyeji akiiisema.
• Soma tena sentensi hiyo kulingana na unachosikia.
• Kaa mbele ya kioo na uwashe kirekodi. Angalia kinywa chako unapozungumza na usikilize kirekodi. Linganisha na toleo la mzungumzaji mwenyeji na utambue tofauti zozote.
• Fanya mabadiliko mwafaka kulingana na ulichotambua na urudie sentensi tena.
• Endelea hadi uikamilishe sentensi hiyo, kisha uendelee na nyingine.

Kwa bahati nzuri, unaweza kupata video zilizo na manukuu na watumiaji wa Kijapani wenyeji kwenye jukwaa la kujifunza lugha kama Lingflix.

Mara nyingi, kusikia matamshi sahihi ya sauti fulani inatosha kuboresha matamshi yako mwenyewe. Nyakati nyingine, huenda ukasikia makosa lakini hujui jinsi ya kuyarekebisha.

Ikiwa hilo ndilo tatizo unalokabiliana nalo, unaweza kuajiri mwalimu maalum kukufanyia kazi ujuzi wako wa matamshi. Mwalimu mwenye ujuzi anaweza kukuonyesha kile usichoweza kusikia mwenyewe.

Hata kama hupati mwalimu wa kitaalamu, mzungumzaji mwenyeji au mwenzi wa kubadilishana lugha anaweza kukuambia ikiwa kirekodi chako kinasikika sahihi au kuna kitu kinasikika cha kuchekesha hata kama hawawezi kuelezea hasa kwa nini.

Ikiwa haujajiandaa kwa ahadi ya namna hiyo, ningependa pia kushare mfululizo bora wa YouTube na Fluent Forever unaoangalia vokali za Kijapani— pamoja na tofauti kati ya sauti za u za Kijapani na Kiingereza— kwa kina:

3. Epuka Kugeuza Vokali Moja za Kijapani kuwa Difthongi za Kiingereza

Ukilinganisha kurasa za IPA za Kiingereza na Kijapani nilizoweka kiunga chini ya "Kwa Nini Kusoma Fonetikia ya Kijapani?," utagundua tofauti moja kubwa kati ya lugha hizi mbili: sehemu ya vokali ya Kiingereza ni kubwa ikilinganishwa na ile ya Kijapani.

Sababu moja ni kwamba Kiingereza kina sauti za vokali nyingi kuliko Kijapani. Pia kuna ukweli kwamba Kiingereza kinaweza kuwa mjanja kuhusu difthongi, sauti ambapo kuna vokali mbili katika silabi moja.

Kwa mfano, chukua neno la Kiingereza "no." Liseme kama unavyosema kawaida, kisha useme polepole. Unapaswa kutambua kwamba lina sauti mbili: sauti fupi ya /o/ ikifuatiwa na sauti ya u /ʊ/. Kimsingi, unasema "nou."

Sasa, tumia hii kwa Kijapani. Sauti ya no katika の sio difthongi. Hapa, unasema /o/, lakini usimame kabla hujafika kwenye /ʊ/.

Silingii kusema kwamba Kijapani haiwahi kuweka vokali mbili pamoja. Kwa mfano, neno 能力 ( のうりょく ) au "uwezo" linaonyesha sauti ya /o/ katika の na sauti ya Kijapani /ɯ/ ya う. Vile vile inatokea kwa matamshi ya jina la mji mkuu wa Japani 東京 (とうきょう), ambapo herufi hizo mbili zina sauti za /o/ na /ɯ/ karibu na kila moja.

4. Elewa Sauti Zilizobanwa (Palatalized)

Dhana moja ambayo ni muhimu kwa matamshi ya Kijapani ni ubainishaji wa kaakaa (palatalization). Huenda usifahamu neno hili, lakini ni jambo unalofanya mara nyingi bila kutambua.

Kwa mfano, hapa kuna video na mazoezi yanayoelezea jinsi ya kutengeneza sauti zilizobanwa za Kiingereza:

Na hapa kuna video nyingine inayoonyesha mabadiliko ya sauti katika Kijapani—yaani, ni nini kinachowakilisha alama za diacritic katika は → ば ・ ぱ:

Unaposoma hiragana na katakana, huenda umefunzwa kuwa kanas "ndogo" zinaweza kuongezwa kwenye zile kubwa ili kutengeneza sauti mpya—kama vile び na yo kufanya びょ.

Unapoongeza や ndogo, ゆ au よ kwenye konsonanti za Kijapani, kwa kweli unawakilisha sauti iliyobanwa.

Kwa mfano, sauti ya g katika ぎょ na ご sio sawa.

Jijaribu mwenyewe: rudia sauti polepole na kurudi nyuma. Funga macho na uzingatie kinywa chako. Sauti zinatokana wapi? Kinywa chako kinahisi kwa namna gani? Unapaswa kuhisi kwamba sauti katika ぎょ inaonekana kutoka mahali "paji" kidogo kuliko ile ya ご.

Ikiwa unapata shida, nadhani inasaidia kuhoji sauti hizi. Tena, ぎょ ina sauti ya /g/ iliyobanwa, wakati sauti katika ご ni /g/ ya kawaida.

5. Tofautisha Sauti za Kijapani /h/, /ç/ na /ɸ/

Ingawa は, ひ, ふ, へ na ほ zote zinaandikwa kuanza na herufi h (kama unavyoweza kuona katika utafiti huu), kwa hakuna kuna konsonanti tatu tofauti za mwanzo hapa: /h/, /ç/ na /ɸ/.

Sasa, rudi kwenye ご dhidi ya ぎょ na utafute tofauti katika hisia tena, kisha ujaribu tena na ほ na ひょ. Unapaswa kuhisi tofauti katika nafasi. Na ukishika mkono wako mbele ya kinywa chako, unapaswa pia kutambua hewa kidogo sana inayogusa mkono wako unaposema ひょ.

Sauti katika ひ, /ç/, ni toleo lililobanwa la sauti ya /h/, wakati /ɸ/ ni sauti mpya lakini inayoweza kufikiwa itakachochukua kucheza kidogo na midomo yako. Hii ni muhimu kwa sababu ふ ina mchanganyiko wa sauti za konsonanti na vokali ambazo hazipo katika Kiingereza: /ɸ/+/ɯ/.

Kwa hivyo, ni tofauti gani kati ya /f/ (kama katika "fan") ambayo sisi sote tunafahamiana nayo na /ɸ/ kama katika Mlima 富士 (ふじ)?

Sawa, unapoangalia chati hii ya kuona ya IPA, unaweza kuona kwamba neno la kitaalamu kwa /f/ ni "labiodental fricative" ilhali /ɸ/ ni "bilabial fricative." Hiyo ni istilahi maalum ya sauti moja ambayo inahusisha mdomo wako kugusa meno yako na nyingine ambayo inahusisha midomo yako yote lakini sio meno yako.

Jifanye kama unaizima mishumaa na ukakaa katikati ya kupuliza. Zingatia jinsi kinywa chako kinavyohisi, na kisha udumue msimamo huo ukisema ふ. Ikiwa haujui, angalia kiunga hiki kutoka Wasabi Japanese na ulinganishe matamshi yako na ya mzungumzaji mwenyeji.

6. "R" ya Kijapani Ni Tofauti Sana na Ile ya Kiingereza

Mwalimu wangu wa Kijapani (yule niliyemtaja katika utangulizi) aliwahi kusema kwamba neno la Kiingereza gumu zaidi kutamka kwa watumiaji wa Kijapani ni "really." Hii ni kwa sababu, kwa upande wa nafasi ya ulimi, /ɾ/ ya Kijapani iko mahali fulani kati ya /r/ ya Kiingereza na /l/.

Hapa kuna maelezo mazuri ya sauti ya r ya Kijapani:

Jifanye kama unaimba wimbo wa Krismasi— "la la la la la, la la la la!" —na uzingatie mahali ambapo ulimi wako upo. Unapaswa kuwa juu kidogo ya meno yako ya juu, karibu kuyagusa. Sasa, acha sweta hiyo mbaya na uimbe mwanzo wa shangwe isiyo ya kibunifu— "ra ra ra!" —na tena, zingatia mahali ambapo ulimi wako upo.

Kisha, sema la, na bila kusimua pumzi yako, sema r, ili upate aina ya sauti isiyo na maana ya la-err. Unapaswa kutambua kwamba kimsingi unafuata mstari mdogo nyuma kutoka kwenye nafasi ya ulimi wako wa l ili kufika kwenye nafasi ya ulimi wako wa r.

Sasa umepata hilo, chagua nafasi katikati na useme maneno machache ya Kijapani yanayoanza na sauti hii ya r kama ラーメン ("ramen"). Ikiwa sauti sio sauti ya l, sio kabisa sauti ya r lakini pia inaonekana kuwa mahali fulani katikati, uko kwenye njia sahihi!

7. シ Haisiki Kama "She" (Na Pia Huenda Ukahitaji Kujifunza Kichina Kichache)

Kinyume na unavyoweza kufundishwa, シ haisiki sawa na "she."

Sauti katika "she" inaitwa "voiceless postalveolar fricative" na inaonekana kama /ʃ/. Wakati huo huo, sauti katika シ (na usawa wake wa katakana シ) ni "voiceless alveolo-palatal fricative" na inaonekana kama /ɕ/.

Ni sauti tofauti.

Kwa bahati mbaya, hakuna rasilimali nyingi nzuri kuhusu jinsi ya kutamka シ, kwa hivyo nitakuelekeza kwenye video chache zilizokusudiwa wanafunzi wa Kichina cha Mandarin, kwa kuwa sauti ya /ɕ/ ipo katika lugha zote mbili.

Sauti nyingine utakayosikia katika Kichina cha Mandarin na Kijapani ni /tɕ/. Kijapani kinawakilisha sauti hii na herufi つ katika hiragana na ツ katika katakana.

Unaweza kuanza kwa kutazama video kutoka OLS Mandarin, ambayo inalinganisha sauti kadhaa za konsonanti za Mandarin. Zingatia kwa makini lebo za pinyin za x na j, ambazo kwa takriban zinahusiana na sauti za シ na つ, mtawalia:

Jaribu kusikia tofauti kati ya sauti hizi mbili, na kisha uangalie video chache zinazozungumzia sauti kwa undani zaidi, kama zile za Yoyo Chinese (kwa シ na kwa ち):

Ikiwa unataka maelezo sahihi zaidi na hauna shida kujifunza kidogo kuhusu sh ya Kichina na zh, angalia video bora za Litao Chinese (kwa シ na kwa ち):

Kwa bahati mbaya, sauti ya Kijapani じ (kwa kutofautiana, /ʑ/ na /dʑ/) haipo katika Kichina cha Mandarin. Tofauti pekee kati ya シ na じ ni kwamba シ haina sauti (mashavu yako ya sauti hayatetemi) ilhali じ ina sauti (mashavu yako ya sauti yanatetema).

8. Kuna Sauti Tano Tofauti za "N" Katika Kijapani

Yaani, zifuatazo:

• Sauti ya kawaida ya n au /n/. Kwa mfano, una 海苔 ( のり ), mwani uliokauswa mara nyingi hutumiwa katika chakula cha Kijapani.
• Sauti iliyobanwa /ɲ/. Hii huja kabla ya konsonanti nyingine zaidi ya シ au sauti ndogo za よ, や na ゆ.
• N inayokuwa m. Ikiwa umewahi kushangazwa na ukweli kwamba 頑張る ( がんばる ) au "bahati nzuri/fanya bora" inaonekana kutiwa tahajia vibaya mara nyingi kama gambaru katika vitabu fulani vya kiada, huenda ukafahamu kanuni kwamba /n/ inakuwa /m/ (kama katika "mama") kabla ya /b/ (kama katika boy) au /p/ (kama katika pot).
• Sauti ya /ŋ/. Hii inasikika kama sauti ya ng katika -ing katika maneno kama "going" au "sing." Hutokea wakati ん inakuja kabla ya sauti ya /k/ au /g/.
• Sauti ya /ɴ/. Hii ndiyo sauti ya ん inapotokea kabla ya pau au, kama Wikipedia inavyosema, mwishoni mwa usemi kama katika すみません… au "Samahani/nisaidie…" Kwa njia, hapa kuna mazungumzo mazuri yanayoelezea jinsi ya kutamka すみません.

9. Kijapani Kina Mshindo wa Sauti (Kama Kiingereza!)

Sawa na Kiingereza (ambapo neno "certain" linatamkwa kama CER-tain na sio cer-TAIN), maneno katika Kijapani yanasisitizwa kwa njia maalum.

Utataka kukumbuka kwamba maneno ya Kijapani yanasisitizwa sawasawa, lakini yanafuata muundo maalum wa sauti za juu na za chini. 銀行 (ぎんこう) au "benki," kwa mfano, huanza na sauti ya chini ikifuatiwa na mora tatu za sauti za juu.

Ingawa kuna mifumo michache kuu ambayo maneno ya Kijapani hufuata, mifumo hii haijawekwa na hutofautiana kulingana na kinachotokea katika sentensi. Kwa mfano, katika lahaja ya Tokyo/ya kawaida ya Kijapani, kuna kanuni mbili za msingi:

1. Moras mbili za kwanza za neno hazitakuwa na kiwango sawa cha sauti. Kwa maneno mengine, ikiwa mora ya kwanza ni ya juu, basi ya pili itakuwa ya chini na kinyume chake.

2. Mara tu sauti ya neno inaposhuka, haitarudi tena. Tofauti na Kichina cha Mandarin, Kijapani cha kawaida hakina mtetemeko wa kuanguka-na-kupaa wa maneno kama 买 au "nunua."

Ikiwa yote haya yanakupa maumivu ya kichwa, napendekeza utumie muda kujifunza jinsi mshindo wa sauti unavyofanya kazi. Pia utataka kujifunza maneno machache ya kawaida kwa kila muundo ili upate hisia ya jinsi kila muundo unavyohisi. Kisha, zingatia mshindo wao unapotumia vyombo vya habari au kusikiliza watu wakizungumza.

Iwapo ungependa kuangalia hili kwa kina, mtu anayeitwa Dogen ametoa mfululizo kamili juu ya mada hii.

Kwa Nini Kusoma Fonetikia ya Kijapani?

Nilipoanza kusoma Kijapani, niliambiwa kwamba matamshi ya Kijapani yalikuwa rahisi sana. Kwa kweli, tulitumia muda wa darasa moja tu kwenye matamshi kwa sababu zifuatazo:

• Lugha haina sauti maalum. Sio kama, kusema, Kichina cha Mandarin ambapo njia unayotamka maneno fulani hubadilisha maana yao na herufi unayoitumia kuiandika. Kwa mfano, herufi za Kichina za "nunua" na "uza" ni 买 na 卖, mtawalia. Zote zinasikika kama "mai," isipokuwa ya kwanza ina mtetemeko wa kuanguka na kupaa, ilhali ya pili ina mtetemeko wa kuanguka tu.
• Tahajia ni ya fonetiki na matamshi ni thabiti. Kwa maneno mengine, maneno yanasikika kama yanavyoonekana na yanaonekana kama yanavyosikika. Hata mtu ambaye hajawahi kusoma Kijapani angeweza kusoma maandishi yaliyoandikwa kwa romaji na kueleweshwa bila shida nyingi (tofauti na mtu anayesoma Kifaransa, kwa mfano).
• Ni rahisi kiasi kwa watumiaji wenyeji wa lugha kama Kihispania. Ukitamka vokali za Kijapani kama unavyofanya katika Kihispania, utakuwa sawa.

Yote haya yanaleta swali unalofikiria hivi sasa, ukizingatia umedecide kusoma makala nzima kuhusu mada hiyo: ikiwa matamshi ya Kijapani ni rahisi sana, kwa nini mtu atajitolea muda kusoma fonetikia ya Kijapani— au kile Kamusi ya Kujifunza Lugha ya Webster inavyofasiri kama "usomi wa sauti za usemi"?

Sababu yote inakuja chini ya hii: Kijapani kina sauti ambazo hazipo katika Kiingereza na kinyume chake. Nenda utumie dakika chache kuangalia kurasa za IPA za Kiingereza na Kijapani, na utagundua kwamba lugha hizi mbili zinaweza kuwa na sauti zinazofanana lakini sio sawa kabisa.

Wow, hiyo ilikuwa safari! Tumefikia taarifa nyingi kuhusu fonetikia ya Kijapani. Kwa sasa, labda unajiuliza ikiwa inafaa juhudi zote kufikiri mambo haya—na kwa kweli, hilo ni swali la kujibu mwenyewe.

Ikiwa utatamka maneno ya Kijapani kwa njia "isiyofaa" (chochote kile kinachomaanisha) na watumiaji wenyeji wanaweza bado kukuelewa, hiyo ni sawa. Baada ya yote, watumiaji wa Kiingereza wanafikiri lafudhi ya Kifaransa inasikika kimapenzi, na huenda ukapatiwa msamaha kwa kuwa mgeni anyway.

Lakini ikiwa lengo lako ni kuwa mahiri katika Kijapani cha mazungumzo, kujifunza kuhusu fonetikia yake kutakufikisha huko. Gambatte, ne!