Fonologjia Japoneze: 9 Bazat për t'u Mbajtur Mend

Më lejoni t'ju tregoj një histori të shpejtë, personale, që mendoj se nënvizon rëndësinë e të mësuarit të fonologjisë ose fonetikës japoneze. Ishte një ditë me borë gjatë orës sime të japonishtes në një universitet të vogël në mes të asgjëkundi. Si pjesë e një ushtrimi gramatikor, mësuesja ime më bëri një pyetje të rastësishme.

Ajo tha “サミさん！先生はかわいいと思いますか？( さみさん！せんせいは かわいいと おもいますか？ )”, që do të thotë “Sami! A mendon se unë jam e lezetshme?”

Duke u përpjekur të mos dukesha shumë e lehtësuar nga fakti se ishte një pyetje e lehtë, unë tundi kokën dhe u përgjigja: “うん。とっても怖いです！ ( うん。とっても こわい です！ )” Në thelb, thashë: “Po, ju jeni jashtëzakonisht e frikshme!”

E tronditur, mësuesja ime bëri një zhurmë që dukej si një kollëtje. Disa njerëz filluan të qeshin, por për fat, shoku im foli shpejt në mbrojtjen time, duke i thënë mësueses se jo, ajo është e lezetshme, ajo është vërtet e lezetshme: “いや！かわいいです！先生はかわいいですよ！ ( いや！かわいいです！せんせいは かわいい ですよ！ )”

Ky ishte momenti kur mësova vlerën e fonetikës japoneze dhe të shqiptimit të qartë. Deri në fund, do të keni të gjithë informacionin që ju nevojitet për të dalluar ndryshimet midis こわい ( e frikshme ) dhe かわいい ( e lezetshme )— dhe më shumë.

1. ん Llogaritet si Një Morë

Nëse keni provuar të imitonit të folurën japoneze, mund të keni parë se secila morë e saj (blloqet ndërtuese të rrokjeve) merr një ritëm dhe ka të njëjtën gjatësi.

Me fjalë të tjera, një morë është në thelb një kana (duke përjashtuar kanat e vogla si ょ në ぎょ). Pra, nëse po praktikoni shqiptimin duke duartrokasur, numri i duartrokitjeve duhet të korrespondojë me numrin e kanave në një fjalë të caktuar.

Meqenëse shumica e tingujve japonezë janë çifte "bashkëtingëllore + zanore", vetë gjuha në një farë mënyre ju detyron të keni një ritëm relativisht të qëndrueshëm. Ky është rregulli i përgjithshëm, sidoqoftë.

Dhe pastaj vjen ん.

Mbani mend se ん është një morë dhe duhet të shqiptohet si e tillë. Për shembull, fjala për "tani" ose 今度 (こんど) duhet të ketë tre ritme (KO-N-DO), jo dy (KON-DO).

2. Të Pesë Zanoret Japoneze Shqiptohen njëlloj

Japonishtja ka pesë tinguj zanorë:

Përveç faktit se /i/ dhe /ɯ/ bëhen të pashëmshëm kur rrethohen nga bashkëtingëllore të caktuara, këto pesë zanore shqiptohen gjithmonë njëlloj.

Kur them "i pashëmshëm" në këtë kontekst, nënkuptoj që kurzat tuaja vokale nuk dridhen kur prodhojnë këto tinguj. Megjithatë, kjo kuptohet më lehtë kur e ndjeni. Vendosni gishtat në qafë sikur po kontrolloni puls. Thoni frazën "Who are you?" me zë të lartë dhe pastaj pëshpërisni të njëjtën frazë. E vëreni ndryshimin?

Meqenëse ka vetëm pesë tinguj, sigurohuni që i shqiptoni ato siç duhet! Dhe mënyra më e mirë për ta bërë këtë është praktika, praktika dhe praktikë edhe më shumë.

Këtu është metoda e rekomanduar për të praktikuar tingujt nëse nuk keni një mësues të të folurit për t'u konsultuar (siç kisha unë):

• Gjeni një video që përmban një folës amtare japonez dhe ka titra të saktë.
• Lexoni një fjali nga titrat.
• Dëgjoni folësin amtare duke e thënë atë.
• Rilexoni fjalinë bazuar në atë që dëgjoni.
• Ulni përballë një pasqyre dhe ndizni një regjistrues. Shikoni gojën tuaj ndërsa flisni dhe dëgjoni regjistrimin. Krahasoni atë me versionin e folësit amtare dhe vëreni çdo ndryshim.
• Bëni ndryshimet e duhura bazuar në atë që vutë re dhe përsërisni fjalën përsëri.
• Vazhdoni derisa ta përsosni fjalën, pastaj kaloni te një tjetër.

Për fat të mirë, mund të gjeni video me titra me folës amtare japonezë në një platformë për të mësuar gjuhë si Lingflix.

Shpesh, vetëm të dëgjuar shqiptimin e saktë të një tingulli të caktuar është e mjaftueshme për të përmirësuar shqiptimin tuaj. Herë të tjera, mund ta dëgjoni gabimin por jeni të pasigurt se si ta korrigjoni.

Nëse jeni duke u marrë me këtë problem të fundit, mund të punësoni një mësues posaçërisht për të punuar në aftësitë tuaja të shqiptimit. Një mësues i aftë mund t'ju tregojë atë që nuk mund ta dëgjoni vetë.

Edhe nëse nuk keni qasje në një mësues profesional, një folës amtare ose partner shkëmbimi gjuhësor mund t'ju tregojë nëse regjistrimi juaj tingëllon saktë apo nëse diçka tingëllon e çuditshme edhe nëse ata nuk mund ta shpjegojnë saktësisht pse.

Nëse nuk jeni gati për një angazhim të tillë, do të doja gjithashtu të ndaja një seri të shkëlqyer në YouTube nga Fluent Forever që shqyrton zanoret japoneze—përfshirë ndryshimet midis tingujve japonez dhe anglez 'u'—në detaje:

3. Shmangni Kthimin e Zanoreve të Vetme Japoneze në Diftonge Angleze

Nëse krahasoni faqet e IPA-së së anglishtes dhe japonishtes që i lidha nën "Pse të studiohet fonetika japoneze?", do të vëreni një ndryshim të madh midis tyre: seksioni i zanoreve angleze është i madh në krahasim me atë japonez.

Një arsye është se anglishtja ka më shumë tinguj zanorë se japonishtja. Ekziston edhe fakti që anglishtja mund të jetë dinake në lidhje me diftongun, një tingull ku ka dy zanore në një rrokje të vetme.

Për shembull, merrni fjalën angleze "no". Thoni atë ashtu siç do ta thoshit normalisht, pastaj thoni ngadalë. Duhet të vini re se ajo ka dy tinguj: një tingull të shkurtër /o/ e ndjekur nga tingulli u /ʊ/. Në thelb, ju po thoni "nou".

Tani, aplikoni këtë në japonisht. Tingulli 'no' në の nuk është diftong. Këtu, ju thoni /o/, por ndaloni para se të arrini te /ʊ/.

Nuk dua të them se japonishtja nuk i vendos kurrë dy zanore bashkë. Për shembull, fjala 能力 ( のうりょく ) ose "aftësi" përmban tingullin /o/ në の dhe tingullin japonez /ɯ/ う. E njëjta gjë vlen edhe për shqiptimin e emrit të kryeqytetit të Japonisë 東京 (とうきょう), ku të dy karakteret kanë tingujt /o/ dhe /ɯ/ pranë njëri-tjetrit.

4. Kuptoni Tingujt e Palatalizuar

Një koncept thelbësor për shqiptimin japonez është palatalizimi. Mund të mos jeni të njohur me këtë term, por është diçka që shpesh e bëni pa e kuptuar.

Për shembull, këtu është një video me ushtrime që shpjegon se si të bëhen tingujt e palatalizuar të anglishtes:

Dhe këtu është një video tjetër që tregon ndryshime të tingujve në japonisht—d.m.th., çfarë përfaqësojnë në të vërtetë shenjat diakritike në は → ば ・ ぱ:

Ndërsa studionit hiragana dhe katakana, mund të keni mësuar se "kanat" e vogla mund t'u shtohen atyre më të mëdha për të bërë tinguj të rinj—siç janë び dhe よ për të bërë びょ.

Kur shtoni një や, ゆ ose よ të vogël te bashkëtingëlloret japoneze, ju në të vërtetë po përfaqësoni një tingull të palatalizuar.

Për shembull, tingulli 'g' në ぎょ dhe ご nuk janë të njëjtë.

Provojeni vetë: përsëritni tingujt ngadalë nga njëri në tjetrin. Mbyllini sytë dhe përqendroni vëmendjen në gojën tuaj. Nga po vijnë tingujt? Si ndihet goja juaj? Duhet të ndjeni që tingulli në ぎょ duket se vjen nga një vend pak "më i lartë" se ai i ご.

Nëse po keni vështirësi, mendoj se ndihmon të pëshpëritni tingujt. Përsëri, ぎょ përmban një /g/ të palatalizuar, ndërsa tingulli në ご është një /g/ i thjeshtë.

5. Dalloni /h/, /ç/ dhe /ɸ/ Japoneze

Ndërsa は, ひ, ふ, へ dhe こ transkriptohen të gjitha duke filluar me shkronjën h (siç mund ta shihni në këtë studim), në të vërtetë ekzistojnë tre bashkëtingëllore fillestare të ndryshme këtu: /h/, /ç/ dhe /ɸ/.

Tani, kthehuni te ご vs. ぎょ dhe gjeni përsëri ndryshimin në ndjesi, pastaj provoni përsëri me ほ dhe ひょ. Duhet të ndjeni një ndryshim në pozicion. Dhe nëse mbani dorën përpara gojës, duhet të vini re gjithashtu shumë më pak ajër që godet dorën tuaj kur thoni ひょ.

Tingulli në ひ, /ç/, është një variant i palatalizuar i tingullit /h/, ndërsa /ɸ/ është një tingull i ri por i arritshëm që do të kërkojë pak lojë me buzët tuaja. Kjo është e rëndësishme sepse ふ ka një kombinim tingujsh bashkëtingëllor dhe zanor që nuk ekzistojnë në anglisht: /ɯ/+/ɯ/.

Pra, cili është ndryshimi midis /f/ (si në "fan") që të gjithë e njohim dhe /ɸ/ si në Malin 富士 (ふじ)?

Epo, kur shikoni këtë tabelë vizuale të IPA-së, mund të shihni se termi teknik për /f/ është "frikativ labiodental" ndërsa /ɸ/ është "frikativ bilabial". Këto janë terma të sofistikuar për një tingull që përfshin prekjen e buzës me dhëmbët dhe një tjetër që përfshin të dyja buzët tuaja por jo dhëmbët.

Supozoni se po i fikni një qiri dhe ndaleni në mes të frymës. Kushtojini vëmendje asaj se si ndihet goja juaj, dhe pastaj mbani atë pozicion ndërsa thoni ふ. Nëse jeni të pasigurt, kontrolloni këtë lidhje nga Wasabi Japanese dhe krahasoni shqiptimin tuaj me atë të një folësi amtare.

6. "R"-ja Japoneze Është Shumë E Ndryshme nga Ajo Angleze

Mësuesja ime e japonishtes (ajo që përmenda në hyrje) dikur tha se fjala më e vështirë për t'u shqiptuar në anglisht për folësit japonezë është "really". Kjo sepse, për sa i përket pozicionit të gjuhës, /ɾ/ japoneze është diku midis /r/ dhe /l/ angleze.

Këtu është një shpjegim i mirë i tingullit japonez 'r':

Supozoni se po këndoni një këngë Krishtlindjesh— "la la la la la, la la la la!" — dhe kushtojini vëmendje vendit ku është gjuha juaj. Ajo duhet të jetë pak mbi dhëmbët e sipërm, pothuajse duke i prekur ata. Tani, hiqni trikon e shëmtuar dhe këndoni fillimin e një brohoritje jo shumë krijuese— "ra ra ra!" — dhe përsëri, kushtojini vëmendje vendit ku është gjuha juaj.

Pastaj, thoni 'la', dhe pa ndaluar frymëmarrjen, thoni 'r', kështu që të merrni një tingull të pakuptimtë si 'la-err'. Duhet të vini re se në thelb gjurmoni një vijë të vogël prapa nga pozicioni i gjuhës për 'l' për të arritur në pozicionin e gjuhës për 'r'.

Tani që e keni kuptuar këtë, zgjidhni një pozicion në mes dhe thoni disa fjalë japoneze që fillojnë me këtë tingull 'r' si ラーメン ("ramen"). Nëse tingulli nuk është tingull 'l', jo krejtësisht tingull 'r' por gjithashtu duket të jetë diku në mes, jeni në rrugën e duhur!

7. し Nuk Tingëllon si "She" (Dhe gjithashtu mund t'ju duhet të mësoni pak Kinezisht)

Në kundërshtim me atë që mund të jeni mësuar, し nuk tingëllon njësoj si "she".

Tingulli në "she" quhet "frikativ postalveolar i pashëmshëm" dhe duket si /ʃ/. Ndërkohë, tingulli në し (dhe homologu i tij në katakana シ) është një "frikativ alveolo-palatal i pashëmshëm" dhe duket si /ɕ/.

Ata janë tinguj të ndryshëm.

Fatkeqësisht, nuk ka shumë burime të mira se si të shqiptohet し, kështu që do t'ju drejtoj te disa video të destinuara për nxënësit e gjuhës kineze mandarin, pasi tingulli /ɕ/ ekziston në të dyja gjuhët.

Një tingull tjetër që do të dëgjoni si në mandarin ashtu edhe në japonisht është /tɕ/. Japonishtja e përfaqëson këtë tingull me karakteret つ në hiragana dhe ツ në katakana.

Mund të filloni duke parë një video nga OLS Mandarin, e cila krahason disa tinguj bashkëtingëllore të mandarinës. Kushtojini vëmendje të veçantë etiketave pinyin të x dhe j, që korrespondojnë përafërsisht me tingujt e し dhe つ, përkatësisht:

Përpiquni të dëgjoni ndryshimin midis dy tingujve, dhe pastaj shikoni disa video që flasin më specifikt për tingujt, si ato nga Yoyo Chinese (për し dhe për ち):

Nëse jeni të gatshëm për një shpjegim më të saktë dhe nuk ju shqetëson të mësoni pak më shumë për 'sh' dhe 'zh' të mandarinës, kontrolloni videot e shkëlqyera nga Litao Chinese (për し dhe për ち):

Fatkeqësisht, tingulli japonez じ (në mënyrë të ndryshueshme, /ʑ/ dhe /dʑ /) nuk ekziston në mandarin. I vetmi ndryshim midis し dhe じ është se し është i pashëmshëm (kurzat tuaja vokale nuk dridhen) ndërsa じ është i shëmshëm (kurzat tuaja vokale duhet të dridhen).

8. Ka Pesë Tinguj të Ndryshëm "N" në Japonisht

Për të qenë i saktë, ata janë:

• Tingulli normal n ose /n/. Për shembull, keni 海苔 ( のり ), alga e tharë që shpesh përdoret në ushqimin japonez.
• /ɲ/ i palatalizuar. Kjo vjen para bashkëtingëlloreve të tjera përveç い ose tingujve të vegjël よ, や dhe ゆ.
• N që bëhet m. Nëse ndonjëherë jeni habitur nga fakti se 頑張る ( がんばる ) ose "fat të mirë/bëje më të mirën" duket se është shkruar gabim shpesh si gambaru në disa tekste shkollore ose libra frazash, ju me siguri jeni të njohur me rregullin që /n/ bëhet /m/ (si në "mom") para /b/ (si në boy) ose /p/ (si në pot).
• Tingulli /ŋ/. Ky tingëllon si tingulli 'ng' i -ing në fjalët si "going" ose "sing". Kjo ndodh kur ん vjen para një tingulli /k/ ose /g/.
• Tingulli /ɴ/. Ky është tingulli i ん kur ndodh para një pauze ose, siç thotë Wikipedia, në fund të një shprehjeje si në すみません… ose "Më falni/…" Meqë ra fjala, këtu është një diskutim i mirë që shpjegon se si të shqiptohet すみません.

9. Japonishtja Ka Theks Lartësie (Ashtu si Anglishtja!)

Ngjashëm me anglishten (ku fjala "certain" shqiptohet si CER-tain dhe jo cer-TAIN), fjalët në japonisht theksohen në një mënyrë specifike.

Do të dëshironit të mbani mend se të gjitha fjalët japoneze theksohen njësoj, por ato ndjekin disa modele të veçanta të lartësive të larta dhe të ulëta. Për shembull, 銀行 (ぎんこう) ose "bankë", fillon me një lartësi të ulët e ndjekur nga tre lartësi të larta morash.

Edhe pse ekzistojnë disa modele kryesore që ndjekin fjalët japoneze, këto modele nuk janë fikse dhe ndryshojnë në varësi të asaj që ndodh në një fjali. Për shembull, në dialektin e Tokios/dialektin standard të japonishtes, ekzistojnë dy rregulla themelore:

1. Dy morat e para të një fjale nuk do të kenë të njëjtin nivel lartësie. Me fjalë të tjera, nëse mora e parë është e lartë, atëherë e dyta do të jetë e ulët dhe anasjelltas.

2. Pasi lartësia e një fjale bie, ajo nuk do të kthehet më. Ndryshe nga kinezishtja mandarine, japonishtja standarde nuk ka intonacionin që bie e pastaj ngrihet të fjalëve si 买 ose "blej".

Nëse e gjithë kjo po ju shkakton dhimbje koke, unë sugjeroj të kaloni pak kohë duke mësuar se si funksionon theksi i lartësisë. Do të dëshironit gjithashtu të mësoni një grumbull fjalësh të zakonshme për secilin model në mënyrë që të fitoni një ndjesi se si ndihet secili prej tyre. Pastaj, thjesht kushtojini vëmendje theksit të tyre ndërsa konsumoni media ose dëgjoni njerëz që flasin.

Në rast se dëshironi ta shikoni këtë në thellësi, një djalë i quajtur Dogen ka lëshuar një seri gjithëpërfshirëse mbi këtë temë.

Pse të Studiohet Fonetika Japoneze?

Kur fillova të studioja japonishten, më thanë se shqiptimi japonez ishte shumë i lehtë. Në fakt, ne kalojmë vetëm një orë mësimi në shqiptim për arsyet e mëposhtme:

• Gjuha nuk është tonale. Nuk është si, për shembull, kinezishtja mandarine ku mënyra se si shqiptoni fjalë të caktuara u ndryshon kuptimin dhe karakterin që përdorni për t'i shkruar ato. Për shembull, karakteret kineze për "blej" dhe "shej" janë 买 dhe 卖, përkatësisht. Të dy tingëllojnë si "mai", përveç se e para ka një intonacion që bie e pastaj ngrihet, ndërsa e dyta ka vetëm një intonacion që bie.
• Drejtshkrimi është fonetik dhe shqiptimi është i qëndrueshëm. Me fjalë të tjera, fjalët tingëllojnë siç duken dhe duken siç tingëllojnë. Edhe dikush që kurrë nuk ka studiuar japonisht më parë mund të lexonte një tekst të shkruar me romaji dhe të kuptohej pa shumë vështirësi (ndryshe nga dikush që studion frëngjisht, për shembull).
• Është relativisht e lehtë për folësit amtare të gjuhëve si spanjishtja. Nëse i shqiptoni zanoret japoneze ashtu siç i bëni në spanjisht, do të jeni mirë.

E gjithë kjo shtron një pyetje që me siguri po mendoni tani, duke pasur parasysh se keni vendosur të lexoni një artikull të tërë për këtë temë: nëse shqiptimi japonez është kaq i lehtë, pse dikush do t'i kushtonte kohë studimit të fonetikës së japonishtes— ose asaj që Fjalori i Nxënësit të Gjuhës Angleze i Webster e përcakton si "studimi i tingujve të të folurit"?

Arsyeja përfundimisht zbret në këtë: Japonishtja ka tinguj që nuk ekzistojnë në anglisht dhe anasjelltas. Shkoni dhe kaloni disa minuta duke parë faqet e IPA-së për anglishten dhe japonishten, dhe do të zbuloni se të dy gjuhët mund të kenë tinguj të ngjashëm por nuk janë saktësisht identike.

Uau, çfarë udhëtimi! Sapo kemi mbuluar një sasi të madhe informacioni për fonetikën japoneze. Në këtë pikë, me siguri po e pyesni veten nëse ia vlen të përpiqeni ta kuptoni të gjithë këtë— dhe sinqerisht, kjo është një pyetje që ju duhet t'i përgjigjeni vetes.

Nëse i shqiptoni fjalët japoneze në mënyrën "e gabuar" (çfarëdo që të nënkuptojë kjo) dhe folësit amtare ende mund t'ju kuptojnë, kjo është në rregull. Në fund të fundit, folësit e anglishtes mendojnë se theksi francez tingëllon romantik, dhe me siguri do të jeni të falur për faktin se jeni i huaj.

Por nëse qëllimi juaj është të bëheni i rrjedhshëm në japonishten e folur, të mësuarit për fonetikën e saj do t'ju çojë atje. Gambatte, pra!