Gjinia në Italianisht e Shpjeguar: Rregullat, Marrëveshja dhe Më Shumë

Në gramatikën italiane, fjalët mund të jenë mashkullore ose femërore, por arsyeja pse nuk është gjithmonë e qartë për ata që e mësojnë italishten si gjuhë e dytë.

Në këtë udhëzues, unë do të ndihmoj për të zbuluar konfuzionin dhe për të shpjeguar gjininë dhe marrëveshjen në italisht.

Çfarë janë Gjinitë në Italianisht?

Çdo emër italian është një nga dy gjinitë: maschile (mashkullor) ose femminile (femëror).

Çdo emër ka një gjini, dhe gjinia është thelbësore për marrëveshjen (të cilën do ta shikojmë më vonë në artikull). Nëse shikoni në një fjalor italian, shpesh gjëja e parë që do të shihni është një m ose f pas fjalës, që tregon nëse është mashkullore apo femërore.

Gjithashtu, disa emra për kafshë do të ndryshojnë gjininë bazuar në gjininë e kafshës që përshkruhet. E njëjta gjë vlen edhe për emrat që i referohen njerëzve sipas profesionit ose nacionalitetit të tyre.

Duke folur nga përvoja, gjinia dhe marrëveshja është diçka që në sipërfaqe duket jashtëzakonisht bazike, por në fakt përfundon duke qenë gjëja më e ndërlikuar për t'u zotëruar nga ai që mëson italisht.

Si të Tregohet nëse një Emër Italian është Mashkullor apo Femëror

Mënyra më bazë për të identifikuar gjininë e një fjale është të shikosh zanoren e fundit. Nëse është o, emri zakonisht është mashkullor dhe nëse fjala mbaron me -a, zakonisht është femërore.

Por nuk ka një rregull të vetëm të sigurt për atë që e bën një fjalë mashkullore ose femërore në italisht—është thjesht diçka që folësit e gjuhes mësojnë ta njohin me kalimin e kohës.

Për fat të mirë, ka shumë shenja që mund t'ju ndihmojnë të identifikoni gjininë e një fjale kur hasni në të.

Le t'i hedhim një sy:

Cilët emra italianë janë mashkullorë?

Këtu janë disa mënyra për të dalluar një emër mashkullor:

• Mbaron me — o
• Mbaron me — ore, si professore (profesor)
• Është një profesion që mbaron me -ta, si pilota (pilot)
• Është nga një gjuhë e huaj dhe mbaron me një bashkëtingëllore, si bar ose sport
• Është emri i një muaji
• Është një ditë e javës që nuk është domenica (e diela)
• Është një numër që nuk i referohet kohës, si otto (tetë)
• Është emri i një peme, si pero (dardhë) ose olmo (vidh)
• Ka rrënjë greke, si problema (problem)

Cilët emra italianë janë femërorë?

Emrat janë zakonisht femërorë kur mbarojnë në -a, por kjo nuk është mënyra e vetme për t'i identifikuar. Këtu janë disa shenja të tjera që një fjalë është femërore:

• Mbaron në -a
• Mbaron në -trice, si scrittrice (shkrimtare)
• Mbaron në -ione, si stagione (stinë)
• Mbaron në tà ose -tù si città (qytet) ose gioventù (rini)
• Është një emër njëjës që mbaron në -i, si crisi (krizë)
• Është një profesion që mbaron në -essa, si professoressa (profesoreshë)
• Është një orë në orë, si le otto e mezzo (tetë e gjysmë)
• Është një frut, si pera (dardhë) ose mela (mollë)
• Është një lloj shkence, si chimica (kimi) ose fisica (fizikë)
• Është një koncept abstrakt, si giustizia (drejtësi)

Përjashtime nga rregullat e gjinisë së emrave italianë

Pikërisht kur mendoni se i keni kuptuar të gjitha, gjithmonë ka përjashtime nga rregulla. Këtu janë vetëm disa fjalë që duket sikur duhet të jenë të një gjinie, por në të vërtetë janë të gjinisë tjetër:

• l’auto (f) — makina
• la moto (f) — motoçikleta
• la foto (f) — fotoja
• la radio (f) — radioni
• il cinema (m) — kinemaja
• la mano (f) — dora

Në disa raste, kjo ndodh sepse fjala në të vërtetë është një formë e shkurtuar e një fjale tjetër që është bërë versioni më i përdorur. L’auto, për shembull, është e shkurtuar për l’automobile (automobili), dhe la foto është e shkurtuar për la fotografia (fotografia). Në raste të tjera, si me la mano, është një mbetje nga latinishtja.

Fjalë ku mund të përdorni cilindo gjini

Përveç këtyre përjashtimeve, ka edhe disa fjalë që mund të jenë mashkullore ose femërore në varësi të gjinisë së personit ose kafshës për të cilën po flitni. Në këtë rast, ju ndryshoni cilën nyjë përdorni. Për shembull:

• emra që mbarojnë në -ista si la turista ose il turista (turistja ose turisti)
• disa emra që mbarojnë në -ga si il collega ose la collega (kolegu ose kolegja)

Dhe ndonjëherë mund të ndryshoni gjininë duke ndryshuar edhe nyjen edhe shkronjën e fundit. Për shembull, disa emra kafshësh si un gatto (një mace) janë mashkullorë në përgjithësi, por kanë një version femëror për të përshkruar një kafshë femër, si la gatta.

Njëjës vs. Shumës: Si Ndryshojnë Emrat Italianë Bazuar në Numër

Tani që kemi parë se si të tregojmë se çfarë gjinie është një fjalë, mund të kalojmë në pjesën e dytë më të rëndësishme të kësaj mësimi: marrëveshja.

Çdo gjë në italisht bazohet në marrëveshje, dhe shumësi nuk bën përjashtim. Në anglisht, zakonisht shtojmë një -s ose -es për ta bërë një fjalë shumës. Por në italisht, si nyja ashtu edhe zanoreja e fundit e fjalës ndryshojnë kur një fjalë bëhet shumës.

Nyjet italiane për emra shumës

• il bëhet i
• lo bëhet gli
• la bëhet le

Ndryshimet e zanores fundore për emrat shumës italianë

• o bëhet i
• a bëhet e
• e bëhet i
• fjalët që mbarojnë me bashkëtingëllore ose à mbeten të njëjta

Pra, për ta përmbledhur të gjitha:

il gatto bëhet i gatti (ose la gatta bëhet le gatte)

lo zio (xhaxhai) bëhet gli zii

dhe l’università (universiteti) ndryshon vetëm nyjen dhe bëhet le università

Përjashtime nga rregullat për emrat shumës italianë

Kjo duket mjaft e thjeshtë, por ka edhe disa përjashtime të tjera për të cilat duhet të keni kujdes. Në një tjetër kthim në latinisht, disa fjalë kur bëhen shumës nuk ndryshojnë thjesht nyjen dhe shkronjën e fundit—ato ndryshojnë gjini.

• l’uovo (veza) — le uova (vezët)
• il dito (gishti) — le dita (gishtërinjtë)
• il braccio (krahu) — le braccia (krahët)
• l’osso (kocka) — le ossa (kockat)
• il muro (muri) — le mura (muret)
• il lenzuolo (çarçafi) — le lenzuola (çarçafët)

Si t'i Bëni Emrat, Nyjet dhe Mbiemrat Tuaj Italianë të Pajtohen

Tani që dini gjithçka për emrat mashkullorë dhe femërorë, njëjës dhe shumës, është koha t'ju tregoj se si t'i bëni të funksionojnë në një fjali.

Në gramatikën italiane, çdo pjesë e një fjalie duhet të pajtohet me pjesët e tjera. Ky është rregulli numër një i gjuhës.

Kjo do të thotë se nyja, mbiemri, ndajfolja dhe emri duhet të pajtohen të gjithë si në numër ashtu edhe në gjini, përndryshe fjalia do të jetë (edhe pse jo zakonisht plotësisht e pakuptueshme) plotësisht e gabuar.

Nuk mund të përdorni bello, një mbiemër mashkullor, për të përshkruar una casa, e cila është femërore, për shembull. Nëse përdorni një emër femëror, atëherë duhet t'i bëni femërore edhe çdo nyjë ose mbiemër që shkon me të.

Në thelb, ju filloni me emrin dhe pastaj e përhapni gjininë nga ai. Shkon diçka kështu:

Che bella casa! — Çfarë shtëpie e bukur!

Dammi lo zaino azzurro. — Më jep çantën shpine të kaltër.

Le ragazze sono carine — Vajzat janë të sjellshme.

Alcune università sono molto vecchie. — Disa universitete janë shumë të vjetra.

Dhe kjo është e gjitha! Tani ju jeni një ekspert për gjininë gramatikore italiane.

Tani, përveç disa përjashtimeve të vështira nga rregullat (të cilat çdo gjuhë i ka, për fat të keq), a mund të pajtohemi të gjithë se gjinia dhe marrëveshja në italisht nuk janë aq të vështira?

Nëse doni të shihni se si funksionon gjinia në kontekst, mund të shikoni një program për mësimin e gjuhëve si Lingflix.

Ju gjithashtu mund të provoni kuizin më poshtë për të testuar atë që keni mësuar.

Kuiz për Gjininë në Italianisht

Zgjidhni përkthimin e saktë të fjalëve në vijim.

1. radioni a. il radio b. la radio c. le radio

2. luleshtrydja a. il fragola b. la fragolo c. la fragola

3. librat a. i libri b. gli libri c. le libri

Cilat nga fjalitë në vijim janë të sakta?

4. Autorja e famshme shkroi tre libra. a. L’autore famoso ha scritto tre libri. b. L’autrice famosa ha scritto tre libri. c. Il autrice famoso ha scritto tre libri.

5. Pisha është gjigante. a. Il pino è gigantesco. b. La pina è gigantesca. c. Il pino è gigantesca.

Përgjigjet: 1. b 2. c 3. a 4. b 5. a