En introduksjon til japansk setningsstruktur

Så du har lært deg litt japansk vokabular.

Hvordan setter du det sammen til sammenhengende setninger?

Du må lære om japansk ordstilling, riktig partikkelbruk og den allestedsnærværende です ("desu").

Denne raske introduksjonen vil hjelpe deg å finne ut hvordan du kommer i gang med japansk setningsstruktur.

Den japanske subjekt-objekt-verb (SOV)-strukturen

Japanske setninger følger et SOV-format.

SOV står for "subjekt-objekt-verb". Dette betyr at subjektet kommer først, deretter objekt eller objekter, og setningen avsluttes med verbet. Du vil se mange eksempler på dette gjennom hele denne artikkelen.

La oss se på et eksempel:

ジンボはリンゴを食べる。 じんぼはりんごをたべる。 Jimbo — et eple — spiser (Jimbo spiser et eple.)

"Jimbo" er subjektet, "spiser" er verbet og "et eple" er objektet. Denne setningen følger SOV-formelen.

Den japanske kopulaen, です

Hvis du noen gang har hørt noen snakke japansk, enten i virkeligheten eller på TV, har du nesten helt sikkert kommet over det japanske ordet です.

です er et av de mest grunnleggende begrepene i det japanske språket, og betyr bokstavelig talt "å være" eller "er". Mange tenker på det som bare en formalitetsmarkør, men det tjener alle mulige funksjoner.

です er en kopula, som betyr at den kobler setningens subjekt med predikatet, og danner dermed en fullstendig setning. Den mest grunnleggende japanske setningsstrukturen er "A は B です" (A er B).

Jeg heter Amanda. 私はアマンダ です 。 わたしはあまんだ です 。

Han er amerikaner. 彼はアメリカ人 です 。 かれはあめりかじん です 。

89 markerer også slutten på en setning, og tar plassen til et verb. Dessuten kommer です aldri på slutten av setninger som har verb som ender på ます.

Tom liker te. トムさんはお茶が好き です 。 とむさんはおちゃがすき です 。

Tom drikker te. トムさんはお茶を飲み ますです 。(Feil) トムさんはお茶を飲み ます 。(Riktig) とむさんはおちゃをのみ ます

Fortid med でした

Når du beskriver noe som skjedde i fortiden, blir です til でした.

Eksamen var lett. 試験は簡単 でした 。 しけんはかんたん でした。

I går var det bursdagen min. 昨日は私の誕生日 でした 。 きのうはわたしのたんじょうび でした。

Formalitetsnivåer for です

Som med mange ord på japansk, finnes です i forskjellige formalitetsnivåer: だ, です, である og でございます:

• です er den grunnleggende høflige formen og vil være mest nyttig i hverdagslige samtaler.
• だ finnes i uformell tale blant venner eller familie.
• である brukes i formell skriftlig japansk, for eksempel i aviser.
• でございます er den mest formelle formen, og brukes når du snakker med din overordnede eller noen viktig.

Hvis du er usikker på hvilken form du skal bruke, hold deg til です. Personen du snakker med vil vite at du prøver å være høflig!

Japansk verbplassering

Som jeg nettopp sa, har japanske verb bare to tider: fortid og ikke-fortid.

Som på engelsk, danner du fortid ved å endre slutten av verbet.

Jeg løp til butikken. 私は店に走り ました 。 わたしはみせにはしり ました 。

Mayu studerte i går kveld. 昨日の夜、まゆさんは勉強 した 。 きのうのよる、まゆさんはべんきょう した 。

Alice lagde kjeks. アリスはクッキーを作 った 。 ありすはくっきーをつく った 。

I motsetning til engelsk, er japanske verb svært regelmessige.

Japanske verbkategorier

Mange kan deles inn i to kategorier: う-verb og る-verb. Det er viktig å vite forskjellen mellom de to, da de bøyes forskjellig.

Hvert verb forekommer også i en ordboksform og en høflig form – ordboksformen brukes til uformell tale, eller hvis du prøver å slå det opp i, vel, en ordbok.

う-verb er verb som ender på lyden う, ある, うる eller おる i sin ordboksform. De blir høflige når du dropper う-en og erstatter den med います.

• 話す/話します (はなす/はなします, å snakke)
• 行く/行きます (いく/いきます, å gå)
• 飲む/飲みます (のむ/のみます, å drikke)
• 作る/作ります (つくる/つくります, å lage)

Verb som ender på lyden いる og える er nesten alltid る-verb. る-verb blir høflige ved å droppe る-en og erstatte den med ます.

• 食べる/食べます (たべる/たべます, å spise)
• 見る/見ます (みる/みます, å se)
• 起きる/起きます (おきる/おきます, å stå opp)

Det er bare to betydelige uregelmessige verb, する (å gjøre) og くる (å komme). Deres høflige former er henholdsvis します og きます.

Japanske verbnektinger

Negative former lages også ved å endre slutten av verbet, noe som varierer avhengig av verbtypen. For eksempel:

• For う-verb, erstatt う-lyden med あない.
• For る-verb, dropp る og erstatt den med ない. する blir しない, og くる blir こない.

Du kan lære mye mer om å nekte japanske verb her.

Bruke verb for å uttrykke nyanser

Selv om det bare er to tider, endrer japanske verb seg for å uttrykke nyanser. Japansk setningsstruktur er en type som kalles agglutinerende.

Dette er et fancy ord som lingvister bruker, og som på folkemunne betyr "Du legger en haug med ting på slutten av verb". Hvert verb har en rotform som ender på て eller で.

Du kan legge til disse rotformendingene for å gi mer mening. Men dette er egentlig ikke essensielt for å lage enkle japanske setninger, så vi hopper over det for nå.

Japanske postposisjoner

Mens engelsk har preposisjoner, har japansk postposisjoner.

Preposisjoner er ord som viser forhold mellom deler av en setning, som "til", "på", "i", "mellom", "fra" og så videre.

De kommer før substantiv på engelsk. Men på japansk følger de etter substantiv. へ betyr "til", så neste setning er bokstavelig talt "Spania til dro".

Jeg dro til Spania. スペイン へ 行きました。 すぺいん へ いきました。

I det neste eksemplet betyr 彼女 "henne", så det du sier er "henne fra" i stedet for "fra henne".

Hørte du fra henne? 彼女 から 聞きましたか？ かのじょ から ききましたか？

Japanske partikler

I samme ånd som postposisjoner, har japansk små grammatikalske biter kalt partikler.

Japanske partikler kommer direkte etter substantivet, adjektivet eller setningen de modifierer, og er avgjørende for å forstå meningen av det som formidles.

Det finnes dusinvis av partikler på japansk, men vi dekker ni vanlige: は, が, を, の, に, へ, で, も og と.

は (tema-markør)

89 markerer temaet for setningen, og kan oversettes som "er", "er", "er" og "når det gjelder". Merk at selv om den bruker tegnet for *ha*, uttales den faktisk *wa*.

Jeg er student. 私 は 学生です。 わたし は がくせいです。

Pennen er svart. ペン は 黒いです。 ぺん は くろいです。

I disse setningene er 私 (わたし, jeg) og ペン (penn) merket av は, noe som gjør at all informasjonen som følger direkte gjelder henholdsvis 私 og ペン.

が (subjekt-markør)

が indikerer samtidig som det understreker setningens subjekt, den som utfører handlingen. I tillegg kan den koble sammen setninger som et "men", og fungerer som standardpartikkel for spørresetninger.

Den fuglen synger. あの鳥 が 鳴いています。 あのとり が ないています。

Hvem kommer? 誰 が 来ますか？ だれ が きますか？

Yuta studerte i utlandet i Kina (vekt på Yuta) ゆうたさん が 中国に留学しました。 ゆうたさん が ちゅうごくにりゅうがくしました。

は og が er to partikler som kan være lette å forveksle, så her er noen tips for å holde dem fra hverandre:

は er et generelt subjekt, mens が er mer spesifikt. は brukes også som en kontrastmarkør i setninger med が, for å vise at det er en slags forskjell mellom de to subjektene:

Lillesøsteren min liker ikke katter, men hun liker hunder. 妹は猫 が 嫌いだけど、犬 は 好きです。 いもうとはねこ が きらいだけど、いぬ は すきです。

を (objekt-markør)

を viser det direkte objektet i en setning, noe som betyr at det indikerer at verbet gjør noe med objektet eller at handlingen blir gjort med objektet. Det følger substantiv og substantivfraser.

Jeg spiser grønnsaker. 私は野菜 を 食べます。 わたしはやさい を たべます。

I kveld vil han lage middag. 今夜、彼は夕食 を 作ります。 こんや、かれはゆうしょく を つくります。

I den første setningen er "grønnsaker" objektet, og "spiser" er handlingen som utføres med dem. Det samme gjelder "middag" og "lage" i den andre setningen.

の (eiendoms-markør)

89 fungerer som en possessiv partikkel, som markerer at noe tilhører noe annet. Den fungerer også som et generisk substantiv, og betyr "denne".

Det er lærerens veske. それは先生 の かばんです。 それはせんせい の かばんです。

Jeg vil kjøpe den gule. 黄色い の を買いたいです。 きいろい の をかいたいです。

に (tid og bevegelses-markør)

に er bevegelses- og tids-partikkelen, som viser stedet som en ting beveger seg mot når den følges av et bevegelsesverb.

Den indikerer også destinasjoner og steder hvor noe eksisterer når den følges av いる/ある. Den kan oversettes som "til", "i/på" eller "for".

Yukako kom til kinoen. ゆかこさんは映画館 に 来ました。 ゆかこさんはえいがかん に きました。

Det er en benk i parken. 公園 に ベンチがあります。 こうえんにべんちがあります。

へ (retnings- og destinasjons-markør)

89 er en retningspartikkel som ligner på に, men brukes utelukkende til å markere destinasjoner. へ legger vekt på retningen noe beveger seg i. Den uttales også som *e* til tross for at den staves *he*.

Jeg dro til restauranten. 私はレストラン へ 行きました。 わたしはれすとらん へ いきました。

Når det gjelder retning, er に og へ ofte utbyttbare, mens へ aldri brukes som "for/på".

で (sted- og middel-markør)

で kan ha flere betydninger, avhengig av sammenhengen. Den kan angi stedet for en handling, vise middelene som en handling utføres med, eller koble sammen setningsledd.

Shigeo handlet på varehuset. しげおさんはデパート で 買い物しました。 しげおさんはでぱーと で かいものしました。

Jeg kom til Canada med fly. 私は飛行機 で カナダに来ました。 ひこうき で かなだにきました。

Den personen er berømt og snill. その人は有名 で 、優しいです。 そのひとはゆうめい で 、やさしいです。

も (likhets-markør)

89, som oversettes til "også/ også", brukes til å uttrykke likheter mellom fakta. Den kommer etter et substantiv, og erstatter partiklene は og が.

Både ris og brød er deilig. パン も ごはん も おいしいです。 ぱん も ごはん も おいしいです。

Erikas hobby er fotturer. Min hobby er også fotturer. エリカさんの趣味はハイキングです。私の趣味 も ハイキングです。 えりかさんのしゅみははいきんぐです。わたしのしゅみ も はいきんぐです。

I samme ånd er det nok å si 私もです (わたしもです, jeg også) for å vise at du er enig med det noen sa.

と (substantiv-kobler)

と brukes til å lage en komplett liste over substantiv. Det tilsvarer "og".

Den butikken selger smørbrød og kaffe. あの店はサンドイッチ と コーヒーを売っています。 あのみせはさんどいっち と こーひーをうっています。

Hun dro på kino med Brad og Connor. 彼女はブラッドさん と コナーさん と 映画を見に行きました。 かのじょはぶらっどさん と こなーさん と えいがをみにいきました。

Japansk adjektivplassering

Som på engelsk kommer adjektiver før substantiv på japansk. En blå bil på engelsk er fortsatt en blå bil på japansk, men i stedet ville du sagt 青い車 (あおいくるま).

Det finnes to typer japanske adjektiver: い-adjektiver og な-adjektiver. Forskjellen ligger i bøyningen deres.

い-adjektiver slutter på tegnet い, som 面白い (おもしろい, interessant) og 難しい (むずかしい, vanskelig). Unntaket er ord som slutter på えい, som きれい (vakker), som er な-adjektiver.

い-adjektiver

い-adjektiver kommer direkte før substantivet de beskriver.

Søt katt かわい い 猫 かわい い ねこ

Treig buss 遅 い バス おそ い ばす

"Dyr skjorte" 高 い シャツ たか い しゃつ

な-adjektiver

な-adjektiver, med noen få unntak som den nevnte えい-endingen, slutter ikke på い. Selv om de kommer før substantiv akkurat som い-adjektiver, plasseres tegnet な mellom adjektivet og substantivet.

Snill lærer 親切 な 先生 しんせつ な せんせい

Uforskammet barn 失礼 な 子供 しつれい な こども

Trygg by 安全 な 町 あんぜん な まち

Modifisering av japanske adjektiver

En ting som er litt vanskelig, er at い-adjektiver endrer seg for å uttrykke negativ eller fortid. Dette gjøres ved å droppe den siste い-en i ordet og feste på modifikatorer. For eksempel:

Ordet for kaldt er 寒い (さむい), men hvis du snakker om at i går var kaldt, ville du sagt 寒かった (さむかった). Hvis det ikke er kaldt, ville du sagt 寒くない (さむくない).

な-adjektiver modifiseres nøyaktig som substantiver. For eksempel:

Ordet 静か (しずか) betyr stille. For å si at noe var stille, ville du sagt 静かだった (しずかだった), og for å si at det ikke er stille, ville du sagt 静かではない (しずかではない) eller 静かじゃない (しずかじゃない).

Som verb er disse foranderlige adjektivene også agglutinerende, noe som betyr at du kan legge til ting på dem.

Japansk spørsmålsstruktur

Til slutt er spørsmål mye lettere å danne på japansk enn på engelsk. For å stille et ja eller nei-spørsmål, legger du ganske enkelt til か på slutten av setningen.

Er han en snill person? 彼は優しい人です か ？ かれはやさしいひとです か ？

For det vi vil kalle "Wh-spørsmål" på engelsk, erstatter du ganske enkelt spørreordet i de fleste tilfeller:

Hva spiste du? 何を食べましたか？ なにをたべましたか？

Jeg spiste blekksprut. タコを食べました。 たこをたべました。

Hvor er han? 彼はどこにいますか？ かれはどこにいますか？

Han er hjemme. 彼は家にいます。 かれはいえにいます。

Underforståtte subjekter på japansk

Nå har du sannsynligvis lagt merke til at subjektet ofte forsvinner fra setningen. Dette er en spesiell egenhet ved det japanske språket der subjektet underforstås når det er mulig.

Men det er hint som forteller deg hva eller hvem du snakker om. Det fungerer faktisk på samme måte som pronomener på engelsk. For eksempel:

Faren min er lærer. Han underviser på universitetet. I helgene griller han og drikker øl. Han liker fotball, men han liker ikke baseball.

Slik jeg ser det, gjør japansk det samme, men går ett skritt videre – subjektet forsvinner helt. I det neste eksemplet underforstås det at taleren refererer til seg selv:

私は先生です。英語を教えています。 わたしは せんせいです。えいごをおしえています。 Jeg er lærer. Underviser engelsk.

Å bryte reglene for japansk setningsstruktur

Selv om verbet teknisk sett alltid kommer på slutten av en japansk setning, er dette ikke alltid tilfelle. I motsetning til engelsk, er setningsstrukturen svært fri.

I skrift ville du holdt deg til de faktiske grammatiske reglene; i tale bryter folk ofte reglene og plasserer deler av setningen der de finner det passende.

For eksempel, hvis du vil si "Jeg spiste fritert kylling", ville den grammatisk korrekte japanske setningen være:

私はフライドチキンを食べた。 わたしは ふらいどちきんをたべた。 Jeg — fritert kylling — spiste

Men i uformell, hverdagslig samtale kan du flytte på delene, og det er ikke noe problem:

食べた、フライドチキン。 たべた、ふらいどちきん。 Spiste — fritert kylling

フライドチキン食べた、私。 ふらいどちきんたべた、わたし。 Fritert kylling — spiste — jeg

Men hver av uttalelsene ovenfor betyr det samme. På engelsk ville det vært veldig merkelig om du sa dette.

For å lære grunnleggende japansk setningsstruktur bør du imidlertid holde deg til Subjekt-Objekt-Verb. Det er riktig japansk, og du kan lære de mer uformelle taleformene senere.

En god måte å huske setningsstrukturen på er å eksponere deg for språket så mye du kan.

For eksempel kan du bruke et immersivt program som Lingflix for å se autentiske japanske videoer.

Med litt tålmodighet og øvelse vil du snart være på vei til å snakke naturlig japansk!