Bahasa vs Dialek: Apa Bezanya?

“Sebuah bahasa ialah dialek yang mempunyai tentera dan angkatan laut.” — Ahli Linguistik Max Weinreich

Sudah tentu anda tahu apa itu bahasa, tetapi anda mungkin agak keliru tentang bagaimana bahasa berbeza daripada dialek.

Pada asasnya, bahasa merujuk kepada satu sistem komunikasi dengan tatabahasa dan perbendaharaan kata uniknya sendiri, yang selalunya diiktiraf sebagai mempunyai identiti budaya atau nasional yang tersendiri; manakala dialek ialah variasi bagi sesuatu bahasa yang dituturkan di wilayah tertentu atau oleh kumpulan sosial tertentu, yang berbeza terutamanya dari segi sebutan, perbendaharaan kata dan tatabahasa, tetapi ia masih boleh difahami bersama dengan bahasa dominan yang dituturkan di kawasan itu.

Baiklah, dengan itu, teruskan membaca untuk mengetahui tiga perbezaan utama antara bahasa dan dialek, dan juga pelajari bagaimana dialek berbeza daripada aksen.

Perbezaan Utama Antara Bahasa dan Dialek

Saya akan beritahu terus: walaupun kita telah menentukan perbezaan di atas, tiada definisi yang dipersetujui bersama antara bahasa dan dialek. Kedua-duanya ialah sistem komunikasi yang digunakan oleh penutur asli dan setiap satunya boleh dianggap sebagai bahasa yang lengkap.

Kita cenderung untuk membuat perbandingan yang jelas dan tegas, tetapi dalam bidang linguistik, beberapa konsep tidak semudah yang kita sangkakan.

1. Bahasa Mempunyai Negara, Manakala Dialek Bersifat Wilayah

“Bahasa” ditakrifkan oleh Merriam-Webster sebagai “perkataan, sebutan dan kaedah menggabungkannya yang digunakan dan difahami oleh sesuatu komuniti.”

“Dialek” pula ditakrifkan sebagai “variasi bahasa wilayah yang dibezakan oleh ciri perbendaharaan kata, tatabahasa dan sebutan.”

Anda mungkin perasan bahawa tidak banyak perbezaan antara kedua-dua definisi ini. Tetapi selalunya ditegaskan bahawa bahasa bersifat nasional, manakala dialek dikatakan bersifat wilayah dan selalunya dituturkan oleh bilangan orang yang lebih sedikit.

Setiap negara mempunyai sekurang-kurangnya satu bahasa rasmi yang digunakan dalam dokumen rasmi dan aktiviti kerajaan.

Walaupun kebanyakan orang berhenti di situ, kita boleh menyelami lebih mendalam—iaitu, kita boleh menjadi lebih tepat dari segi linguistik.

Sesuatu dialek menjadi bahasa melalui dekri atau pengisytiharan—negara memberikan status khas kepada sistem pertuturan itu sebagai bahasa rasmi. Dalam erti kata lain, sesuatu bahasa dianggap sebagai bahasa kerana ia telah diiktiraf oleh negara.

Sebagai contoh, apabila Filipina memilih salah satu daripada lapan dialek utamanya untuk menjadi bahasa rasmi, tidaklah secara kebetulan Tagalog terpilih.

Walaupun majoriti negara pada masa itu hampir tidak boleh bertutur dalam Tagalog/Filipino, ini tidak menghalang pemimpin negara di ibu kota, yang fasih berbahasa Tagalog, daripada menerimanya sebagai bahasa kebangsaan.

Oleh kerana bahasa secara teknikalnya ialah dialek, terdapat banyak situasi di mana orang yang bertutur bahasa berbeza boleh memahami satu sama lain dengan sempurna.

Ambil contoh kefahaman bersama bahasa rasmi Denmark, Sweden dan Norway. Ini ialah susunan cerita standard:

Jenaka: Seorang Denmark, Sweden dan Norway masuk ke sebuah bar…

Punchline: Dan mereka berbual seperti biasa

Benar. Kebanyakan orang Skandinavia boleh bercakap antara satu sama lain tanpa menggunakan penterjemah!

Secara rasmi, mereka bertutur dalam tiga bahasa yang berbeza (Denmark, Sweden dan Norway), tetapi boleh dikatakan bahawa mereka sebenarnya menggunakan tiga dialek berkaitan yang mungkin berasal daripada satu bahasa ibu yang sama.

2. Bahasa Mempunyai Bentuk Penulisan Standard, Manakala Dialek Kebanyakannya Lisan

Bahasa selalunya mempunyai peraturan tatabahasa standard dan bekalan karya sastera yang banyak. Ia wujud bukan hanya sebagai tradisi lisan tetapi juga sebagai rekod bertulis.

Dialek, sebaliknya, biasanya lebih banyak dituturkan daripada ditulis. Jika ditulis, ia biasanya bukan dalam dokumen rasmi atau kebangsaan.

Walaupun bekalan karya sastera yang sedia ada sememangnya satu kriteria untuk memilih "bahasa rasmi," ia juga berfungsi sebaliknya.

Mengisytiharkan sesuatu dialek sebagai bahasa rasmi adalah mengukuhkan diri sendiri, dengan menggalakkan penulis menghasilkan karya dalam bahasa itu. Oleh kerana negara mengiktiraf bahasa tertentu sebagai bahasa rasmi, semua urusan rasminya akan ditulis dalam bahasa itu.

Itu mencipta kesan bola salji, jadi lebih banyak karya sastera terkumpul dalam bahasa itu, menjadikannya lebih kukuh.

3. Bahasa Berbeza Secara Kualitatif Daripada Dialek

Ramai mendakwa bahawa bahasa sememangnya lebih elegan atau canggih daripada dialek.

Tetapi jika anda menilai kecanggihan ini berdasarkan tahap kesukaran atau kerumitan bahasa yang berkembang, maka Archi—satu dialek yang dituturkan di kawasan pergunungan Rusia—akan menjadikan kerja rumah bahasa Perancis anda kelihatan seperti permainan kanak-kanak.

Archi mempunyai sejumlah besar fonem (bunyi) dan begitu banyak bentuk konjugasi, satu kata kerja boleh menghasilkan kira-kira 1,502,839 bentuk.

Jika sebaliknya, anda ingin berhujah bahawa keanggunan sesuatu bahasa terletak pada kesederhanaannya, maka anda akan sukar untuk mempertahankan penggunaan bahasa sukar seperti Mandarin Cina, Hungary atau Thailand untuk kegunaan harian.

Sebagai contoh, bahasa Cina mempunyai lebih 50,000 aksara. Ia juga bahasa bermaksud nada. Ini bermakna satu suku kata seperti "ma," bergantung pada cara anda menyebutnya, boleh bermaksud "ibu," "kuda" atau sesuatu yang lain sama sekali.

Jadi, siapa sebenarnya yang boleh menentukan apa yang menjadikan sesuatu bahasa itu indah? Dan jangan lupa bahawa terdapat dialek yang sama bernilai dengan bahasa yang diiktiraf secara rasmi.

Apa Perbezaan Antara Dialek dan Aksen?

Sementara kita membincangkan topik ini, anda mungkin ingin tahu perbezaan antara dialek dan aksen. Ramai mengelirukan kedua-duanya dan selalunya menggunakannya secara bersilih ganti. Berita baiknya, perbezaannya lebih jelas di sini:

Aksen ialah subset bagi sesuatu dialek.

Walaupun dialek merangkumi semua aspek bahasa—tatabahasa, perbendaharaan kata dan sebutan— aksen hanya berkaitan dengan bahagian ketiga.

Menurut kamus Merriam-Webster, aksen ialah “cara bertutur yang tipikal bagi sesuatu kumpulan orang dan terutamanya bagi penduduk asal atau penduduk sesebuah wilayah.”

Aksen merupakan kajian yang menarik kerana ia mengkategorikan penutur mengikut geografi masing-masing. Perkataan dan ayat yang kelihatan sama mungkin kedengaran sangat berbeza apabila dituturkan oleh orang dari dua wilayah berbeza.

Dengan bahasa Inggeris sahaja, anda sudah mempunyai begitu banyak aksen. Seorang Amerika contohnya, hampir tidak dapat memahami orang Scotland, walaupun mereka bertutur bahasa yang sama.

Setiap satu ini pula mempunyai variasi wilayahnya sendiri. Aksen Amerika, contohnya, ialah Deep Southern, Texan, New York, Boston, California dan banyak lagi.

Yang menariknya, kebanyakan penutur mendakwa aksen mereka ialah cara "betul" untuk menyebut perkataan. Begitulah sifat kita sebagai manusia.

Walaupun aksen seseorang mungkin mempunyai beberapa implikasi sosial, ekonomi atau geopolitik, semua aksen adalah sama. Dan setiap orang mempunyai aksen. Dan semuanya kedengaran indah.

Anda boleh mendapatkan banyak konteks dan mendengar pelbagai aksen dengan menonton media yang dihasilkan oleh penutur asli. Salah satu cara terbaik untuk melakukan ini ialah dengan menggunakan program bahasa seperti Lingflix.

Jika anda berminat untuk menyelami lebih mendalam tentang bahasa berbanding dialek, pertimbangkan untuk mendengar ceramah TED yang informatif ini:

Jadi sekarang kita tahu: tiada perbezaan hitam putih antara bahasa dan dialek, dan aksen sebenarnya ialah subset bagi sesuatu dialek.

Sekarang anda dilengkapi untuk menerangkan perbezaan kepada orang yang masih keliru—dan mungkin juga menyertai perbincangan ahli linguistik berpengalaman!