Хятад хэлний аялгууг хэрхэн эзэмших вэ: Цогц гарын авлага

Хятад хэл нь аялгуу бүхий хэл юм. Энэ нь та үгийг ярихдаа ашигладаг аялгуу буюу өндөр-намны түвшин нь түүний утгыг шийддэг гэсэн үг юм. Энэ нь таны бодож байснаас илүү хялбар гэдэгт би итгэлтэй байна. Бид англи хэлэнд асуулт, сэтгэл хөдлөлийг илэрхийлэхэд аялгууг байнга ашигладаг.

Энэхүү нийтлэлээр бид Хятад хэлний бүх аялгуу, өндөр-намны түвшин, аялгууны хослолууд болон бусад зүйлсийг сурах болно.

Хятад хэлний аялгуу гэж юу вэ?

Хэл бүр өөрийн гэсэн өвөрмөц дууны системтэй. Эдгээр системийг судлахыг хэл шинжээчид фонологи гэж нэрлэдэг.

Хятад хэл ч гэсэн өөрийн дууны системтэй бөгөөд аялгуу нь түүний салшгүй бүрэлдэхүүн хэсэг юм.

Хятад хэлд үгийн аялгуу нь түүний утгыг тодорхойлдог. Та аялгууг өөрчлөх үед — эсвэл санамсаргүйгээр буруу аялгуу ашиглах үед — тухайн үгийн утга өөрчлөгддөг. Жишээлбэл:

妈 (mā) — ээж

麻 (má) — эрхэс

马 (mǎ) — морь

骂 (mà) — гутаах, доромжлох

吗 (ma) — асуултын үг

Эдгээр үг бүр ижил дуутай мэт санагдах боловч өөр өөр аялгуутай — энэ нь тэдэнд өөр өөр утгыг өгдөг.

1. Эхний аялгуу (тэгш аялгуу)

Эхний аялгууг таны дуу өндөр, тэгш болоход үүсдэг. Дууны өндөр түвшин нь өндөр байж, үеийг уншихад дуудах, буурахгүй, өсөхгүй сунгасан аялгуутай байдаг.

Пиньинь дээр эхний аялгууг эгшиг дээр урт зураас эсвэл 1 гэсэн тоогоор бичдэг (жишээ нь, mā-ийн оронд заримдаа ma1 гэж харж болно). Дугаартай хувилбар нь бодит аялгууны тэмдэг шиг түгээмэл биш тул та үүнийг тийм ч олон удаа харахгүй.

2. Хоёр дахь аялгуу (өгсөх аялгуу)

Хоёр дахь аялгууг дуу нь өгсөх үед хийдэг. Дууны өндөр нь нам өндрөөс эхлээд дараа нь өндөр болдог. Пиньинь дээр үүнийг эгшиг дээрх өгсөх зураас эсвэл 2 гэсэн тоогоор бичдэг (жишээ нь, mang2):

3. Гурав дахь аялгуу (буух-өгсөх аялгуу)

Гурав дахь аялгуу нь Хятад хэл суралцагчдын хувьд хамгийн хэцүүдийн нэг юм. Дууны өндөр нь дахин өндөр болхоосоо өмнө намсдаг.

Пиньинь дээр гурав дахь аялгууг эгшиг дээрх муруй зураас эсвэл 3 гэсэн тоогоор бичдэг (жишээ нь, wo3):

4. Дөрөв дэх аялгуу (буух аялгуу)

Дөрөв дэх аялгууг зөв дуудахын тулд үгээ хүчтэй дуудаж, дууныхаа өндрийг буугаарай. Пиньинь дээр дөрөв дэх аялгууг эгшиг дээрх буух ташуу зураас эсвэл 4 гэсэн тоогоор бичдэг (жишээ нь, shi4):

5. Тав дахь аялгуу (саармаг аялгуу)

Тав дахь аялгууг үнэхээр аялгуу гэж үзэх эсэх нь маргаантай асуудал юм. Дуугаа өндөрлүүлэх, доошлуулахын оронд энэ аялгуу нь зүгээр л саармаг байдаг — энэ нь тухайн үг аялгуугүй гэсэн үг юм.

Пиньинь нь тав дахь аялгууг тэмдэглэдэггүй, учир нь та өөрчлөх эсвэл онцлон дуудах зүйл байхгүй, гэхдээ та үүнийг заримдаа 5 гэсэн тоогоор (жишээ нь, ma5) төлөөлсөнийг харж болно.

Жишээлбэл, дурдсан асуултын үг 吗 нь мэдэгдлийг тийм/үгүй асуулт болгож хувиргадаг бөгөөд саармаг (эсвэл аялгуугүй) дуудагдана.

Бусад саармаг аялгуутай үгс:

Одоо та бүх таван аялгууг мэдэж байна. Хятад хэлний аялгууг хэрхэн дадлах талаарх энэхүү гарын авлагыг хавчуургадаа хадгалж, үүнийг дуусгасны дараа үргэлжлүүлэн судлахыг зөвлөж байна:

Мөн аялгууг сайжруулах хамгийн илэрхий арга бол тэдгээрийг дадлах — сонсох, дуудах явдал юм.

Та подкаст гэх мэт ердийн Хятад хэлний хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээс бүх (эсвэл магадгүй ихэнх) аялгууг шууд ойлгож чадахгүй тул би танд хэл ярианы жинхэнэ видео, текст бичлэг эсвэл хадмал орчуулгатай хөтөлбөр ашиглахыг зөвлөж байна. Энэ нь таны нүд, чих, тархийг аялгууг эзэмшихад тусалж хамтран ажиллах боломжийг олгоно. Үүний тулд би Lingflix-ийг санал болгож болно. Lingflix нь жинхэнэ видео — дууны видео, киноны урьдчилсан дуурайлт, мэдээ, урам зориг өгөх ярилцлагуудыг авч, хувь хүний хэлний сургалтын хичээл болгон хувиргадаг. Та Lingflix-ийг 2 долоо хоног үнэгүй туршиж үзэх боломжтой. Вебсайтаар зочлох эсвэл iOS апп эсвэл Android аппыг татаж аваарай. Дашрамд хэлэхэд, бидний одоогийн хямдралыг ашиглахын тулд энд дарна уу! (Энэ сарын эцэс хүртэл хүчинтэй.)

Хятад хэлний өндөр-намны хэв маяг (Pitch Contour) гэж юу вэ?

Өндөр-намны хэв маягийн таван түвшиний талаар мэдэх нь аялгуу бүрийг дуудахдаа ямар өндөр-намны түвшинг ашиглахыг тодорхойлоход тусална. Гэхдээ хэрэв энэ нь тусалдаггүй (эсвэл таныг илүү төөрөгдүүлдэг) бол үл тоомсорлож болно.

Өндөр-намны хэв маягийн таван түвшин байдаг:

5 = Өндөр

4 = Дунд-өндөр

3 = Дунд

2 = Дунд-нам

1 = Нам

Аялгуу бүрийн өндөр-намны түвшинг харцгаая:

Эхний аялгуу = 5-р түвшнээс 5-р түвшинд (эсвэл "өндөр дуу" -аас "өндөр дуу" руу)

Хоёр дахь аялгуу = 3-р түвшнээс 5-р түвшинд (эсвэл "дунд дуу" -аас "өндөр дуу" руу)

Гурав дахь аялгуу = 2-р түвшнээс 1-р түвшинд, дараа нь 4-р түвшинд (эсвэл "дунд-нам дуу" -аас "нам дуу" руу, дараа нь "дунд-өндөр дуу" руу)

Дөрөв дэх аялгуу = 5-р түвшнээс 1-р түвшинд (эсвэл "өндөр дуу" -аас "нам дуу" руу)

Тав дахь аялгуу = өндөр-намны түвшин байхгүй

Хятад хэлний аялгууны өөрчлөлтүүд

Хятад хэлний аялгуу нь тодорхой дарааллаар хэрэглэгдэх үед өөрчлөгддөг гэдгийг та мэдэх хэрэгтэй.

Өөрөөр хэлбэл, зарим аялгуу нь бусдын хамт хослуулагдахад өөр аялгуу болдог.

Гурав дахь аялгууны өөрчлөлтүүд

Гурав дахь аялгуу + гурав дахь аялгуу = хоёр дахь аялгуу + гурав дахь аялгуу.

Гурав дахь аялгуутай үгний араас өөр нэг гурав дахь аялгуутай үг ирвэл эхнийх нь хоёр дахь аялгуу болж хувирдаг.

Жишээ нь:

我很忙 (wǒ hěn máng) — "Би завгүй байна" нь 我很忙 (wó hěn máng) болдог

你好吗 (nǐ hǎo ma) — "Сайн уу" нь 你好吗 (ní hǎo ma) болдог

Пиньинь дээр аялгууны өөрчлөлтийг бичдэггүйг анхаарна уу. Та эхний үгийг хоёр дахь аялгуу болгон өөрчлөх хэрэгтэйг санах хэрэгтэй.

Гурав дахь аялгуу нь саармаг болж болно.

Өөр аялгууны араас ирэх үед гурав дахь аялгуу нь саармаг эсвэл унах боломжтой.

Энэ нь сонголттой боловч олон хятад хэлтэй хүмүүс үүнийг хийдэг, учир нь энэ нь бага хүчин чармайлт шаардаж, яриаг хурдан болгодог.

Та үүнийг ашиглахгүй байсан ч, хятад хэлтэй хүн үүнийг хийхэд бэлэн байх нь чухал юм. Жишээ нь:

考试 (kǎo shì) — "шалгалт" нь 考试 (kao shì) болж болно

喜欢 (xǐ huān) — "таалагдах" нь 喜欢 (xi huān) болж болно

Дахин хэлэхэд, энэ аялгууны өөрчлөлтийг пиньинь тэмдэглэдэггүй.

一 (yī) аялгууны өөрчлөлтүүд

一 (yī) + дөрөв дэх аялгуу = 一 (yí) + дөрөв дэх аялгуу.

一 (yī) — "нэг" гэсэн үг дөрөв дэх аялгууны араас ирэх үед хоёр дахь аялгуу болж хувирдаг.

Та үүнийг мэдэхгүйгээр харсан байх. Бусад олон аялгууны өөрчлөлтөөс ялгаатай нь олон сурах бичиг, онлайн сургалт энэ аялгууны өөрчлөлтийг танд тэмдэглэж өгдөг.

Жишээ нь:

一下 (yī xià) — "бага зэрэг" нь 一下 (yí xià) болдог

一定 (yī dìng) — "гарцаагүй" нь 一定 (yí dìng) болдог

一 (yī) + аливаа аялгуу = 一 (yì) + аливаа аялгуу.

Ямар ч үед 一 ( yī ) нь өөр аялгуутай хослуулагдахад дөрөв дэх аялгуу болж хувирдаг: 一 (yì).

Жишээ нь:

一般 (yī bān) — "ихэвчлэн" нь 一般 (yì bān) болдог

一起 (yī qǐ) — "хамт" нь 一起 (yì qǐ) болдог

一 (yī) нь саармаг аялгуу болж болно.

Гурав дахь аялгуутай адил 一 (yī) нь хоёр үгийн дунд байрлахад аялгуугаа хаяж болно.

Аялгууг хаях нь сонголттой боловч хэрэв та хаяхгүй бол ижил дүрэм үйлчилнэ.

Жишээ нь:

休息一下 (xiūxi yī xià) — "бага зэрэг амрах" нь дараах аль нэг болно:

休息一下 (xiūxi yí xià) хоёр дахь аялгуутай, эсвэл

休息一下 (xiūxi yi xià) саармаг аялгуутай.

快一点 (kuài yī diǎn) нь дараах аль нэг болно:

快一点 (kuài yì diǎn), эсвэл

快一点 (kuài yi diǎn)

一 (yī) тоо өөрчлөгдөхгүй.

Тоолохдоо 一 (yī) тоо нь аялгуугаа өөрчлөхгүй.

Гэхдээ 一 百二十六 (yī bǎi èr shí liù) — "126" тоо нь 一百二十六 (yì bǎi èr shí liù) болдог.

Энэ нь зүйл тоолох үед ч мөн адил, жишээ нь 一 个苹果 (yī gè píng guǒ) — "нэг алим" нь 一个苹果 (yí gè píng guǒ) болж хувирдаг.

不 (bù) аялгууны өөрчлөлтүүд

不 (bù) + дөрөв дэх аялгуу = 不 (bú) + дөрөв дэх аялгуу.

不 ( bù ) — "үгүй/биш" гэсэн үг өөр дөрөв дэх аялгууны араас ирэх үед хоёр дахь аялгуу болж хувирдаг. Жишээ нь:

不是 (bù shì) — "биш" нь 不是 (bú shì) болдог

他不爱你 (tā bù ài nǐ) — "тэр чамд хайргүй" нь 他不爱你 (tā bú ài nǐ) болдог

Энэ нь хоёр үгийн дунд байрлахад саармаг болж болно.

Хоёр үгийн дунд байрлан хэллэг үүсгэх үед 不 ( bù ) нь саармаг аялгуу болж болно. Энэ нь сонголттой ч гэсэн, төрөлх хэлтэй хүмүүс үүнийг хийхэд бэлэн байх нь чухал юм.

Жишээ нь:

吃不完 (chī bù wán) — "идэж дуусгахгүй" нь 吃不完 (chī bu wán) болж болно

差不多 (chà bù duō) — "ойролцоогоор" нь 差不多 (chà bu duō) болж болно

去不去 (qù bù qù) — "чи явах уу?" нь 去不去 (qù bu qù) болж болно

Хятад хэлний аялгууны хослолууд

Та ганцхан аялгуу ашиглан бүтэн өгүүлбэртэй Хятад хэлэнд бараг таарахгүй.

Үнэндээ олон хятад үг нь хоёр аялгуунаас бүрддэг. Ийм тохиолдолд та аялгууны хослолтой тулгарсан байдаг.

Эхний аялгууны хослолууд

Хоёр дахь аялгууны хослолууд

Гурав дахь аялгууны хослолууд

Дөрөв дэх аялгууны хослолууд

Хятад хэлний аялгууны талаар үүнээс илүү юм байхгүй!