Неміс тіліндегі бөлінетін етістіктерге толық нұсқаулық

Неміс тілінде керемет және күрделі нәрселер көп, бірақ бөлінетін етістіктер көбінесе неміс тілін үйренушілерге көптеген қиындықтар тудырады.

Бүгін біз бөлінетін етістіктер туралы, соның ішінде оларды қалай қолдану керектігін, қашан бөлу керектігін және қашан бөлмеу керектігін толығымен үйренеміз. Мен бұл мәліметтерді қарапайым қадамдарға бөлдім және жадтауға қажетті ақпаратты азайттым.

Неміс тіліндегі бөлінетін етістіктер деген не?

Неміс тілінде кейбір етістіктер осы шақта қолданылғанда екі бөлікке бөлінеді. Бұл біртүрлі естілуі мүмкін – сөзді алып, тіпті қарапайым қолдану үшін оны бөлу – біз ағылшын тілінде де солай істейміз. Ағылшын тілінде олар "фразалық етістіктер" деп аталады.

Мысалы, кітапханалық кітаппен не істейтініңізді ойланып көріңіз: сіз оны тексересіз бе? Жоқ. Сіз оны **шығарып аласыз**. Сіз сондай-ақ жеткілікті іздеген кезде кітапханалық кітапты **іздей аласыз** (оның сол жерде екеніне көз жеткізу үшін). Ал сіз оны **қайтарғанда**, ол қайта **тапсырылғанына** көз жеткізесіз – кітапханашы оны сіз қарындашпен бүкіл бетін жазып немесе мұқабасына сыра төгіп тастаған жоқпыз деп тексере қойғаннан кейін.

Бір ғана предлог (in, on, at, over, under, т.б. сияқты екі нәрсенің арасындағы қатынасты көрсететін сөз) қосу арқылы біз етістік мағынасын өзгерте аламыз.

Неміс тілінде көптеген етістік префикс (көбінесе предлог) және негізгі етістіктен тұрады. Негізгі етістікке префикс қосылғанда, мағынасы өзгереді.

Ағылшын тілінде де солай – біз ағылшын тіліндегі кейбір етістіктердің мағынасын предлог қосу арқылы өзгерте аламыз, бірақ ағылшын тілінде біз оны етістіктен кейін қосамыз және ол жеке сөз болады. Get along, get over және get down сияқты фразалық етістіктерді қарастырайық. Олардың үшеуінде де "get" сөзі бар, бірақ сіз оған ілесетін предлогты өзгерткенде, жақсы қарым-қатынастан бір нәрседен айығуға немесе би мәйданшасында қимыл жасауға ауысасыз. Предлогтар (немесе неміс тілінде префикстер) өте үлкен айырмашылық тудырады!

Енді, неміс тіліндегі бөлінетін етістіктен, яғни неміс тілінде *trennbares Verb* (бөлінетін етістік) деп аталатыннан бастағанда, сіз оны бастапқы формада жұмыс істей бастауыңыз мүмкін. Немесе, егер сіз өмірді қарапайым сақтағанды ұнататын болсаңыз, кем дегенде солай істеуіңіз керек.

Мысалы, *aufstehen* ("тұру" немесе "тұру") сөзбе-сөз "тұру" немесе "тұру" дегенді білдіреді, себебі предлог алдыңғы жағына жабысып қалған. Егер сіз таңертең қай уақытта тұратыныңыз туралы айтқыңыз келсе, сол *trennbares Verb*-тен (*aufstehen*) *auf*-ты алдыңғы жағынан ажыратып, сөйлемнің соңына қойып, *stehen*-ді әдеттегідей жіктеуіңіз керек:

Ich stehe um sieben Uhr auf. (Мен сағат жетіде тұрамын.)

*zuhören* (тыңдау) етістігімен тағы біреуін жасайық.

Егер сіз "Мен сізді тыңдаймын" деп айтқыңыз келсе, *zu*-ны алдыңғы жағынан ажыратып, тағы да негізгі етістік *hören*-ді баяндаушыға сәйкес жіктеп, соңына қойыңыз:

Ich höre dir zu. (Мен сізді тыңдаймын.)

Сондай-ақ, бұл жағдайда біз *dich* немесе *du* емес, *dir* деп айтатынымызды есте сақтаңыз, себебі біз дателік септікті қолданамыз. Қандай сүйкімді, оңай тіл!

Соңғы, жалпы мысал ретінде, егер сіз досыңызға телефон шалсаңыз, *anrufen* (телефон шалу) етістігін қолданасыз, ол келесідей болады:

Ich rufe meine Freundin an. (Мен досымға телефон шаламын.)

Ағылшын тіліндегі фразалық етістіктер сияқты, бұл бөлінетін етістіктер оқушыларды шатастыра алады, бірақ олар көптеген күнделікті сөз тіркестерінде қолданылады. Демек, сіз тілде толық білімді болғыңыз келсе, оларды шынымен үйренуіңіз керек деген сөз.

Префикстерге мұқият болыңыз – олардың барлығы бөлінбейді!

Сөздердің мағынасын өзгертетін префикстердің көптеген мысалдары бар. Олардың көбі предлог болатынымен, ағылшын тіліндегідей, олардың кейбірі жеке сөздер емес, жай ғана префикстер.

*laufen* (жүру) етістігін қарастырайық. *sich verlaufen* адасу дегенді білдіреді. Сіз: "Аха! Міне, бізде *ver* префиксі бар, ол етістіктің алдына жабысып қалған. Егер мен оны жіктегім келсе, не істеуім керектігін білемін. Мен префиксті сөйлемнің соңына қоямын және негізгі етістікті әдеттегідей жіктеймін" деп ойлауыңыз мүмкін.

Өкінішке орай, бұл жағдайда дұрыс емес.

Егер сіз "Ich laufe mich ver" деп айтсаңыз, сіздің сөйлеміңіз дұрыс болмайды және сіз тыңдаушыны шатастырасыз. Бұл "Мен өзімді... *ver* жүремін" дегенді білдіреді, ал *ver-* префиксі жай ғана еш жердің ортасында, нақты жеке мағынасыз қалған.

*ver-* префикс және ол негізгі етістікке (сол префикссіз де мүлдем жақсы болатын етістікке) жабысқаны рас, бірақ бұл бөлінбейтін етістік. Бұл жағдайда сіз сол префиксті дәл сол жерінде қалдырып, сөздің қалған бөлігін әдеттегідей жіктейсіз:

Ich verlaufe mich. (Мен адасамын.)

Неміс тілінде бөлінетін етістіктерді қолданбас бұрын, оқуды жалғастырғыңыз келеді. Ich empfehle es. (Мен оны ұсынамын.) Бұл мысалды қалай сылпилап енгізгенімді көрдіңіз бе? *Empfehlen* (ұсыну) *emp-* префиксіне ие, ол негізгі етістіктен бөлінбейді, сондықтан біз оны дәл сол жерінде қалдырып, айналасында жұмыс істейміз, негізгі етістікті әдеттегідей жіктейміз.

Префикс немесе етістіктің бөлінетінін қалай білуге болады?

Бақытымызға орай, сізге әрбір етістікті және оның бөлінетін етістік екенін жатқа жаттап өтудің қажеті жоқ. Сіз жай қандай префикстер ажыратылатынын және қайсылары ажыратылмайтынын жаттап ала аласыз. Ал егер сіз қажетті күш-жігеріңізді минимум деңгейде сақтағыңыз келсе, тек қандай етістік префикстерінің бөлінбейтінін есте сақтауыңыз керек; бұл тізім қысқа және оны есте сақтау оңайырақ.

Бөлінбейтін префикстер төмендегілер:

• be-
• ent-
• emp-
• er-
• ge-
• miss-
• ver-
• zer-

Міне бітті. Сіз аяқтадыңыз. Жоқ, шынымен, бәрі осындай қарапайым. Шынымен!

Мысалы:

Kaufen (сатып алу): Ich kaufe einen Apfel. (Мен алма сатып аламын.) Префикс жоқ. Оңай.

Einkaufen (сауда жасау немесе сатып алу): Ich kaufe einen Apfel ein. (Мен алма сатып аламын.) Бұл префикс бөлінбейтін префикстер тізімімізде жоқ екенін байқадыңыз ба? Сонда сол *ein*-ді сыдырып алып, соңына жабыстырыңыз.

Verkaufen (сату): Ich verkaufe einen Apfel. (Мен алма сатамын.) Мұнда бізде бөлінбейтін префикстер тізіміміздегі *ver-* префиксі бар, сондықтан біз оны дәл сол жерінде қалдырамыз.

Бір ескерту: *kaufen* пен *einkaufen* арасындағы айырмашылық кейде шатастыра алады, сондықтан сіз бұл туралы сәл көбірек оқығыңыз келуі мүмкін.

Және тек көңіл көтеру үшін, тағы бір мысал:

Sprechen (сөйлеу): Wir sprechen Deutsch. (Біз неміс тілінде сөйлейміз.) Префикс жоқ, проблема жоқ.

Absprechen (келісу): Wir sprechen den Preis ab. (Біз баға бойынша келісеміз.) Мұнда бізде бөлінбейтін префикстер тізімімізде жоқ *ab* префиксі бар, сондықтан біз оны етістіктен алып, соңына жабыстырамыз.

Versprechen (уәде беру): Wir versprechen, nur Deutsch zu sprechen. (Біз тек неміс тілінде сөйлеуге уәде береміз.) Сол *ver-* бөлінбейтін префикс, сондықтан біз оны өзгеріссіз қалдырамыз.

Басқа барлық префикстер, сіз оларды олардың сәйкес анықтамаларымен оқи аласыз, бөлінетін префикстер болып табылады.

Сондықтан, егер ол жоғарыда келтірілген бірнеше бөлінбейтін префикстердің бірі болмаса, оның бөлінетініне және негізгі етістікті жіктеп, префиксті соңына қойғаныңызда қауіпсіз екеніңізге сенімді бола аласыз. Міне, сіз бөлінетін және бөлінбейтін етістіктер бойынша өзін-өзі тексеруге болатын қолданылатын қағаз.

Әрине, әр ережеге ерекшеліктер бар, және бұл жағдайда үш префикс кейде бөлінеді, кейде бөлінбейді. Бұл туралы қосымша ақпарат алу үшін, Deutsched сайтындағы бөлінетін етістіктер туралы осы жазбаны қараңыз.

Енді сіз префикстері бөлінетін және префикстері бөлінбейтін етістіктерді қалай тануға болатынын – және оларды мәтінмәтінде қалай жаттықтауға болатынын – біле отырып, осы ақпаратты қашан нақты қолдану керектігін зерттейік.

Бөлінетін етістіктерді қашан бөлу керек

Міне, сізді көп жағдайлар арқылы жетелейтін үш кеңес. Біз етістікті бөлмеу керек уақыттан бастаймыз.

1. Модальды етістіктермен қолданғанда оларды бөлмеңіз

Егер сіз бөлінетін етістікті бастапқы формада қолдансаңыз, ол бірге қалады. Бұл оңай бөлігі. Бұл егер сіз оны модальды етістікпен қолдансаңыз, сіз бүкіл бөлінетін етістікті бағыныңқы сөйлемнің соңына жабыстырып, оған енді назар аудармай қоюыңызға болатынын білдіреді.

Мысалы:

Ich will Geld ausgeben. (Мен ақша жұмсағым келеді.)

Әрине, *aus-* бөлінетін префикс. Оның бөлінбейтін префикстердің жоғарыдағы қысқа тізімімізде жоқ екенін көрдіңіз бе? Бірақ бұл жағдайда біз оны бастапқы формада қолданамыз, себебі ол *wollen* (қалау) модальды етістігінен кейін келеді, бірінші жеке тұлғада осы шақта жіктелген: *will* (қалайды). Сондықтан біз оны ешбір жағдайда бөлмейміз.

Бонус мысалы:

Ich werde es abgeben. (Мен оны тастаймын.)

*Ab-* да бөлінетін префикс, бірақ бұл жағдайда маңызды емес, себебі ол модальды етістікпен қолданылады, сондықтан біз оны бастапқы формасында қалдырамыз. Бөлінетін етістік модальды етістіктен кейін келгенде, біз оны өзгеріссіз қалдырамыз. Оны кез келген бастапқы етістік сияқты қарастырыңыз. Мұнда көретін ештеңе жоқ. Жалғастырыңыз.

2. Бұйрық септікте қолданғанда оларды бөліңіз

Егер сіз нұсқаулар немесе бұйрықтар бергіңіз келсе, бұйрық септікпен таныс болғыңыз келеді. Егер сіз біреуді қолын жуып алуын бұйырғыңыз келсе, *wasche deine Hände ab* өте пайдалы сөз тіркесі. *Abwaschen* (жуып алу) бөлінетін префиксі бар екенін және бұйрық септікте қолданылғанда, сол префикс сыдырылып, дәл соңына кететінін байқаңыз.

3. Партицип ретінде қолданғанда оларды бөліңіз

О, партициптер, біз сені қаншалықты жақсы көреміз. Сені қанша тәсілмен жақсы көретінімізді санайық. Жарайды, дәл қазір біз сені үш тәсілмен жақсы көреміз: осы шақтағы перфект, өткен шақтағы перфект және сипаттауыштық партицип ретінде қолданылғанда.

Егер сіздің көздеріңіз жылтырап кетсе, қайтып келіңіз! Және уайымдамаңыз, біз әлі де бөлінетін етістіктер тақырыбындамыз. Бөлінетін етістік өткен немесе осы шақтағы перфект партиципі ретінде қолданылғанда, сіз әдетте сөздің алдына қосатын *ge-* бөлінетін етістіктің бөлінетін префиксінен кейін жабыстырылады.

Бұл міндетті түрде бір-екі мысалды талап етеді:

Das Wasser ist gelaufen. (Су ағып кетті.)

Das Wasser ist ausgelaufen. (Су ағып бітті.)

Тағы бір грамматикалық ескерту: сіз бұл мысалда біз *haben* емес, *ist* қолданатынымызды есте сақтауыңыз мүмкін, себебі бұл жаңа күйді көрсететін өтімсіз етістік. Бұл туралы қосымша ақпарат алу үшін, өтімді етістіктерді қараңыз.

Міне, тағы бір мысал:

Ich bin gegangen. (Мен кеттім.)

Ich bin eingegangen. (Мен кірдім.)

Ал егер сіз партиципті сипаттауыш ретінде қолданғыңыз келсе, мысалы, жаңа жуылған қолдарыңызды сипаттау үшін, сіз *abgewaschenen Hände* (жуылған қолдар) деп атауыңызға болады. Тағы да, *abwaschen* бөлінетін етістік болғандықтан, әдетте осы жағдайда етістіктің алдына кететін *ge-* *ab-* мен *waschenen* арасында кететінін байқаңыз. Сол префиксті көрдіңіз бе?

Партициптер жеткілікті.

Бөлінетін етістіктерді қай жерден бөлу және орналастыру керек

Бұл сәтте сізде бөлінетін етістіктерді бөлгенде бөлу қай жерге кететіні туралы өте жақсы түсінік болуы керек, бірақ егер сіз префикстер мен олардың сәйкес мағыналарының егжей-тегжейлі тізімін қарағыңыз келсе, етістікті қай жерден кесу керектігін немесе *ge-* қай жерге енгізу керектігін нақты білесіз.

Ереже әрқашан префикс пен негізгі етістіктің арасынан бөлу болып табылады.

Міне, негізгі мысал:

Ich habe es abgesprochen. (Мен оны келістірдім.)

*Ge-* *ab-* мен *gesprochen* арасына кететінін көрдіңіз бе? Бірақ қазірдің өзінде сіз мұны білесіз бе?

Егер сіз екі есе сенімді болғыңыз келсе, мынаны көріңіз:

Die Milch ist abgelaufen. (Сүттің мерзімі өтті.)

Болымсыздау туралы сөз: егер сіз бөлінетін етістіктерді болымсыздағыңыз келсе, *nicht*-ті префикстің дәл алдына қойыңыз.

Zum Beispiel (мысалы), біз "ол қолын жуып алды" деп айтар едік:

Er wäscht sich seine Hände ab.

Егер Herr Muster (Мысал мырза) аздап сәлсіз болса, біз:

Er wäscht sich seine Hände nicht ab. (Ол қолын жуып алмайды.) Иы!

Бөлінетін етістіктерді үйрену және қолдану бойынша кеңестер

Біздің көбіміз қалталарымызда, сөмкелерімізде немесе сыйлықтарымызда қанша есептеу қуатын алып жүреміз деген сан қандай таңқаларлық. Сіз бір нәрсені үйренгіңіз келгенде, смартфоныңыз тамаша алғашқы қадам болып табылады, және бұл сізге онлайн аудармаларды іздегіңіз келсе де, сөздік тізімдерін жаттауға немесе тіл ережелерін түсінуге көмектесетін көптеген қолданбаларды пайдалануға болатын болса да рас.

Егер сіз неміс тіліндегі бөлінетін етістіктерді меңгергіңіз келсе, Quizlet сияқты қолданбаны сынап көріңіз және неміс тіліндегі бөлінетін префикстер бойынша флеш-карталар жиынтығын іздеңіз. Таңдауға көптеген нұсқалар бар және егер сіз өз дәміңізге сәйкес келетіндерді таба алмасаңыз, әрқашан өзіңіздің жүктеп салыңыз.

Бөлінетін етістіктерде жиі ортақ негізгі етістіктер болғандықтан, сол негізгі етістіктерді және олардың сәйкес мағыналарын үйрену де маңызды. Бұл сіз жаңа тілді үйренген кезде әдетте жасағыңыз келетін нәрсе: етістіктерді үйреніңіз.

Сіз Lingflix сияқты тіл үйрену бағдарламаларын пайдаланып, бұл сөздердің нақты неміс тіліндегі бейнелерде қалай қолданылатынының көбірек мысалдарын таба аласыз. Lingflix нақты бейнелерді – музыкалық бейнелер, фильм трейлерлері, жаңалықтар және шабыттандыратын сөйлеулер сияқтыларды – алып, оларды жекелендірілген тіл үйрену сабақтарына айналдырады. Сіз Lingflix-ті 2 апта бойы тегін сынап көре аласыз. Веб-сайтты қараңыз немесе iOS қолданбасын немесе Android қолданбасын жүктеп алыңыз. PS: Біздің ағымдағы жеңілдіктен пайдалану үшін осы жерді басыңыз! (Айдың соңында мерзімі өтеді.)

Lingflix сондай-ақ осы етістіктерді оқу үшін мультимедиалық флеш-карталар жиынтығын жасауға және оларды жекелендірілген тесттер арқылы одан әрі қайталауға мүмкіндік береді. Егер сіз етістікті қашан қолдану керектігіне сенімді болмасаңыз, оны іздеп, тіпті туған сөйлеушілер оны әртүрлі жағдайларда қалай қолданатынын көре аласыз.

Бірақ егер сіз бөлінетін етістіктерге нақтырек назар аударғыңыз келсе, бөлінетін етістіктерде қолданылатын префикстер мен предлогтардың мағыналарын зерттеңіз. Тізім үшін, неміс тіліндегі префикстердің мағыналары туралы осы тамаша жазбаны қараңыз.

Неміс тілін үйрену қиын болуы міндетті емес. Шынында да, егер сіз оны бір қадамнан бастасаңыз, ол іс жүзінде ешқандай күш салмайды.

Неміс тіліндегі бөлінетін етістіктер сізде бірнеше негізгі етістіктерді жақсы меңгергеннен және қандай префикстер бөлінетінін білгеннен кейін оңай келеді. Сол білімді иемденгеннен кейін, сіз бөлінетін етістіктерді сенімді қолдана алуыңыз керек. Әрі сіз білмей-ақ, етістік бөлу қобалжуы өткенге айналады.