Кантон және Мандарин: 5 Негізгі Айырмашылық

Қытай диалектілерінің жүздеген түрі бар, бірақ көпшілік адамдар ең көп таралған екеуін үйренуді таңдайды: мандарин мен кантон. Сонда екеуінің қайсысын таңдау керек?

Төмендегі жазбада осы екі әдемі диалект арасындағы айырмашылықтарды ашып, кантон мен мандаринге қатысты барлық сұрақтарыңызға жауап алыңыз.

Қытай Тілі және Қытай Диалектісі

Тіл мен диалект арасындағы айырмашылық туралы тіл біліміндегі дау әлі де жалғасуда, бірақ сіз тіл мен диалект арасындағы айырмашылықты келесідей түсіне аласыз:

Тіл диалектілерді немесе тілдің нұсқаларын қамтитын жалпылама термин болып саналады. Диалектілер әдетте өзара түсінікті болады, бірақ бұл ережеге көптеген ерекшеліктер бар.

Қытай тілі жағдайында, қытай – бұл тіл, ал мандарин мен кантон – диалекттер болып саналады. Диалектілер ауызекі сөйлескенде өзара түсініксіз, бірақ жазбаша қытай тілін барлық диалектінің сөйлеушілері түсіне алады.

Демек, қытай тілі (жалпы мағынада) жазбаша түрде бар және кез келген қытай диалектісінің сөйлеушісі оны шамамен түсіне алады.

Мысалы, егер кантон сөйлеушісі мандарин сөйлеушісімен сөйлессе, олар бір-бірінің сөйлеу тілін түсіне алмайды. Бірақ, егер кантон сөйлеушісі айтқысы келетін нәрсені жазбаша түрде жазып берсе, мандарин сөйлеушісі оны жазбаша түрде түсіне алуы мүмкін.

Кантон және Мандарин: Жиектен көрініс

Кантон мен мандарин – Қытайдағы ең көп қолданылатын екі диалект.

Нәтижесінде, олар ең көп зерттелетін қытай тілдері болып табылады. Мандарин де, кантон да Азияның белгілі бір аймақтарында қаншалықты кең таралғандығына байланысты бизнес үшін үйренетін ең жақсы тілдер қатарына кіреді.

Олардың арасындағы айырмашылықты, сондай-ақ әрқайсысының қайда және кіммен қолданылатынын білу, сізге тілдік мақсаттарыңыз бен қажеттіліктеріңізге ең қолайлысын таңдауға көмектеседі.

Ендеше, кантон мен мандариннің негізгі айырмашылықтарының кейбіреулеріне тоқталайық:

• Күнделікті сөйлеу кантоны күнделікті сөйлеу мандаринынан ерекшеленеді – кантонның 9 тоны бар, ал мандариннің төрт (немесе бес) тоны бар.
• Кантон мен мандариннің бірдей сөздік қоры мен грамматикасы жоқ. Бір диалектіде еркін сөйлей алу екіншісін түсіне алатыныңызды білдірмейді.
• Қытайдың негізгі аймағында, Тайвань мен Сингапурда адамдар мандарин тілінде сөйлейді, ал Гонконг пен Гуандун провинциясында кантон тілінде сөйлейді.
• Мандарин жеңілдетілген қытай иероглифтерін қолданады, ал кантон дәстүрлі қытай иероглифтерін қолданады.
• Кантон Jyutping романизация жүйесін қолданады, ал мандарин Pinyin жүйесін қолданады.

Тондардағы айырмашылықтар қандай?

Қытай тілі тонды тіл ретінде атағы шыққан – яғни сөздің мағынасын оның тоны немесе биіктігі анықтайды. Тондарды үйрену тым қиын деп саналатындықтан, олар адамдарды қытай тілін үйренуден жиі қорқытады.

Бірақ кантон мен мандарин ғана емес, барлық қытай диалектілерінде тондық жүйе бар.

Айырмашылық - әр диалект қолданатын тондар санында.

Мандарин төрт негізгі тоннан тұрады, бірақ кейбір тіл мамандары бейтарап тонды бесінші ретінде санайды.

Кантонның, өз кезегінде, алты негізгі тоны бар:

Бұған қоса, оның -p, -t немесе -k дыбыстарымен аяқталатын буындар үшін қолданылатын тағы үш жоғары, орта және төмен деңгейлі тоны бар. Барлығы бірге – бұл шығармашылық тоғыз тон, яғни мандариннен төрт тон артық!

Сөздік қор мен грамматикадағы айырмашылықтар қандай?

Кантон мен мандарин өздерінің грамматикалық ережелері мен сөздік қорын ұстанатыны таңқаларлық емес.

Ақыр соңында, олар екі түрлі диалект.

Кантон мен мандарин өзара түсініксіз – яғни біреуінің сөйлеушісі екіншісін түсіне алмайды.

Алайда, мандарин Қытайдың ресми тілі екенін ескеріңіз, яғни тіпті кантон сөйлеушілері де мектепте мандарин үйренуге міндетті. Сіз тіпті кантонның негізгі диалект болып табылатын Гонконгта да мандарин үйрететін бағдарламаларды таба аласыз.

Осылайша, кантон сөйлеушілердің көпшілігі мандаринді түсіне алады. Бірақ мандарин сөйлеушілердің көпшілігі кантонды білмейді.

Сөздік қор

Кантон мен мандариннің сөздік қорының кейбір мысалдарына тоқталайық.

Кантон сөздігінің мысалдары

你好 (néih hóu) — Сәлем

好耐冇见 (hóunoih móuhgin) — Көптен көрмеген едім

你叫做乜野名呀？ (néih giu jouh mātyéh méng a?) — Сіздің атыңыз кім?

你係邊度人呀？ (néih haih bīndouh yàhn a?) — Сіз қайдансыз?

Мандарин сөздігінің мысалдары

你好 (nǐ hǎo) — Сәлем

好久不见 (hǎo jiǔ bú jiàn) — Көптен көрмеген едім

你叫什么名字？ (nǐ jiào shénme míngzi?) — Сіздің атыңыз кім?

你是哪国人？ (nǐ shì nǎ guó rén?) — Сіз қайдансыз?

Кантон мен мандарин арасындағы тағы бірнеше өрнек пен айырмашылықты үйренгіңіз келсе, Off the Great Wall арнасының бұл көңілді бейнесін тамашалаңыз!

Грамматика

Мандарин мен кантон грамматикасының өздеріне тән ұқсастықтары бар! Екеуі де әдетте ағылшын тіліндегідей subject-verb-object құрылымын ұстанады және екеуі де есептік сөздерді қолданады.

Дегенмен, әлі де кейбір айырмашылықтар бар, әсіресе ауызекі тілде.

Кантон сөз тәртібіне келетінде ілгерілемелірек:

• Мандаринде жанама объект тікелей объекттен бұрын келеді: 我给我的朋友一本书 (wǒ gěi wǒ de péngyǒu yì běn shū) — Мен досыма бір кітап беремін.
• Кантон да жалпы осы тәртіпті ұстанады, бірақ кейде тікелей объект бірінші келеді: 我畀本書我個朋友 (ngóh béi bún syū ngóh go pàhngyáuh) — Мен досыма бір кітап беремін.

Тағы бір айырмашылық - кантон пассив форманы мандаринге қарағанда аз қолданады және әрекетті істеушіні талап етеді:

• Мандаринде сіз айта аласыз: 文件被偷了 (wénjiàn bèi tōu le) — Құжаттар ұрланды.
• Бірақ кантонда сіз әрекетті істеушіні қосуыңыз керек: 文件俾人偷咗 (màhngín béi yàhn tāu jó) — Құжаттар біреу тарапынан ұрланды.

Кантон қайда сөйленеді?

Кантон Гонконгта, Макаода және Гуандун провинциясында сөйленеді.

Мандаринден айырмашылығы, кантон бүкіл Қытай бойынша сөйленбейді немесе түсінілмейді.

Бірақ бұл оның 70 миллионнан астам адам сөйлейтінін жоққа шығармайды.

Сонымен қатар, ол Қытайдың ең тығыз қоныстанған және туристтерді өзіне тартатын аймақтарының кейбірінде қолданылады.

WorldAtlas деректері бойынша, кантон ең көп Гонконгта және Гуандун провинциясында сөйленеді, онда ол лингва франка – яғни жалпы тіл, бірақ міндетті түрде ана тілі емес ретінде танылған. Ол сондай-ақ Малайзия мен Макаода сөйленеді.

Мандарин сияқты, ынталы үйренушілердің қабылдауына дайын кантон медиасы да мол. Интернетте кантон әндері, телешоулары және басқа да қызықты контенттерге толы.

Кез келген тілді үйренгендегідей, кантонды үйрену сізге кантон тілінде сөйлейтін тұрғындармен тереңірек байланысуға мүмкіндік береді.

Мандарин қайда сөйленеді?

Қытай тілін үйренушілердің көпшілігі мандарин үйренуді таңдайтыны таңғаларлық емес. Адамдар "қытай тілі" деген сөзді естігенде немесе айтқанда, көбінесе дәл осыны айтады.

Бұл Қытайдағы ең көп таралған диалект, сонымен қатар Сингапур мен Тайваньның ресми тілі.

Мандариннің бірнеше аймақтық нұсқалары болса да, олардың барлығын кез келген мандарин сөйлеушісі түсіне алады.

Мандарин үш елдің ресми тілі болғандықтан, ол сондай-ақ көптеген қытай фильмдерінде, телебағдарламалары мен әндерінде қолданылатын тіл.

Сіз мандаринді ұзақ мерзімді үйреніп жатсаңыз да, немесе қарқынды иммерсияда болсаңыз да, әртүрлі мандарин нұсқаларын бір-бірінен ажыратып, оларды түсіну үшін сізге көп тыңдау мен тәжірибе қажет болады.

Мұндай ресурстардың бірі – Lingflix бағдарламасы. Lingflix шынайы бейнелерді – музыкалық бейнелер, фильм трейлерлері, жаңалықтар мен шабыттандыратын сөйлеулерді – жеке тіл үйрену сабақтарына айналдырады. Сіз Lingflix-ті 2 апта бойы тегін пайдалана аласыз. Веб-сайтты шолыңыз немесе iOS не Android қосымшасын жүктеп алыңыз. P.S. Ағымдағы жеңілдіктен пайдалану үшін осы жерді басыңыз! (Аяқталуы – осы айдың соңы.)

Жеңілдетілген және Дәстүрлі Иероглифтер

Қытай жазбасының екі түрлі жүйесі бар: жеңілдетілген және дәстүрлі қытай иероглифтері.

Мен әрқайсысының тарихына терен үңілмеймін, бірақ негізінен, дәстүрлі қытай жазбасы бірнеше ғасырлар бойы ең көп қолданылған, 1950-60 жж. дейін.

1949 жылы қытай үкіметі елді жаңарту мақсатында жеңілдетілген қытай жазбасын жаңа ортақ жазба жүйесі деп жариялады.

Бірақ бұл бүгінгі күні дәстүрлі иероглифтерді қолданатын көптеген адамдар (немесе орындар) жоқ дегенді білдірмейді.

Кантон сөйлеушілері негізінен дәстүрлі иероглифтерді қолданады. Бұл Гонконгта, Сингапурда, Малайзияда және Тайваньда ең көп қолданылатын жазба жүйесі.

Мандарин, өз кезегінде, жеңілдетілген иероглифтерді қолданады.

Бірақ көптеген қытай диалектілері сияқты, дәстүрлі және жеңілдетілген иероглифтерді адам қандай жүйені көбірек қолданса да тану оңай және шамамен оқуға болады.

Мысалы, Қытайдағы мандарин тілінде сөйлейтін тұрғындар дәстүрлі иероглифтердің көпшілігін оқи алады және керісінше.

Жеңілдетілген Иероглифтердің мысалдары

我爱你 (wǒ ài nǐ) — Мен сені сүйемін

我喜欢学中文 (wǒ xǐ huān xué zhōng wén) — Маған қытай тілін үйрену ұнайды

我是美国人 (wǒ shì měi guó rén) — Мен америкалықпын

Дәстүрлі Иероглифтердің мысалдары

我愛你 (wǒ ài nǐ) — Мен сені сүйемін

我喜歡學中文 (wǒ xǐ huān xué zhōng wén) — Маған қытай тілін үйрену ұнайды

我是美國人 (wǒ shì měi guó rén) — Мен америкалықпын

Романизация жүйелері

Pinyin

Егер сіз мандарин үйреніп жатсаңыз, pinyin – құтқарушы.

Бұл мандарин сөздері мен тондарының романизация жүйесі, ол үйренушілерге оларды қалай айту керектігін көрсетеді.

Дегенмен, ол дәл осы мақсатта жасалған жоқ.

1950-жылдары pinyin Қытайда сауаттылық деңгейін арттыруға көмектесу үшін ойлап табылды.

Pinyin мысалдары

Біз бұрын анықтағанымыздай, pinyin – бұл қытай сөздерінің ағылшын әріптерімен жазылуы.

Егер сіз әлі де байқамаған болсаңыз, pinyin – біздің Lingflix қытай блогында жақшаға алынып, курсивпен жазылған ағылшын транскрипциясы.

Мысалы:

我喜歡學中文 (wǒ xǐ huān xué zhōng wén) — Маған қытай тілін үйрену ұнайды

Pinyin-ді таптыңыз ба?

wǒ xǐ huān xué zhōng wén – pinyin-нің қалай көрінетінінің тамаша мысалы.

Jyutping

Бірақ сіз білесіз бе, кантонның да өзіндік романизация жүйесі бар? Ол Jyutping деп аталады.

Pinyin сияқты, Jyutping де латын әліпбиін қытай иероглифтерін транскрипциялау үшін қолданады және тондарды белгілеу үшін белгілер мен сандарды қолданады.

Jyutping-нің үш түрі бар: Yale, Sidney Lau және LSHK Jyutping.

• Yale Jyutping тондарды белгілеу үшін диакритикалық белгілерді қолданады (pinyin сияқты) және ең көп қолданылатын түрі.
• Sidney Lau Jyutping тондарды белгілеу үшін сандарды қолданады (мысалы, neih2 hou2) және бұрын ең көп таралған түрі болды. Қазір бұл соншалықты танымал емес, бірақ көптеген ескі оқулықтар әлі де қолданады.
• LSHK Jyutping Sidney Lau-ға өте ұқсас, себебі ол да тондарды белгілеу үшін сандарды қолданады. Дегенмен, ол белгілі бір айтылу ерекшеліктеріне түзетулер енгізеді. Бұл Jyutping-нің ең жаңа түрі және оны Гонконгтың Лингвистикалық Қоғамы насихаттап, ұсынып жатыр.

Jyutping мысалдары

Кантонда ең көп қолданылатын екі Jyutping жүйесіне тоқталайық:

Yale Jyutping: 你叫做乜野名呀？ (néih giu jouh mātyéh méng a?) — Сіздің атыңыз кім?

Sidney Lau Jyutping: 你叫做乜野名呀？ (neih2 giu jouh ma1tyeh2 meng2 a?) — Сіздің атыңыз кім?

Тағы да, сіз тон белгілеріндегі айырмашылық пен курсив арқылы Jyutping-ді байқай аласыз.

Мандарин немесе Кантон үйрену

Енді сіз мандарин мен кантон арасындағы негізгі айырмашылықтардың барлығын білесіз, сонда қайсысын үйрену керек?

Мандарин әдетте практикалық тұрғыдан тиімді таңдау, өйткені ол кең таралған және миллиардтан астам адам сөйлейді. Ол қытай диалектілерінің арасында лингва франка болғандықтан, кантон сөйлеушілердің көпшілігі мандаринді біледі.

Мандаринде үйрену ресурстары өте мол, сонымен қатар айтылуы кантонға қарағанда оңайырақ, себебі оның тондары аз.

Екінші жағынан, егер сіз Гуандунға, Гонконгқа немесе Макаоға баруды жоспарлап отырсаңыз немесе сол жердегі компаниялармен бизнес жүргізгіңіз келсе, кантон пайдалы диалект болуы мүмкін.

Бұл сондай-ақ Гонконг мәдениетіне қызығушылық танытатындарға (Гонконгтан керемет фильмдер өте көп!) немесе ата-бабалары кантон тілінде сөйлеген және өз мұраларымен байланыс орнатуды қалайтындар үшін тамаша.

Әрине, сіз екеуін де үйрене аласыз. Олардың грамматикасында көптеген ұқсастықтар бар және иероглифтердің көпшілігі бірдей мағынаны береді – бұл екі роман тілін үйренуге ұқсайды.

Сондықтан, қазір шешіміңіз қандай – мандарин бе, әлде кантон ба?

Жаңа меңгерген тіл дағдыларыңызды қайда және кіммен қолдануды жоспарлап отырғаныңызды ескеруді ұмытпаңыз!

Және тағы бір нәрсе... Егер сізге қытай тілін өз жылдамдығыңызбен және құрылғыңыздың ыңғайлылығында үйрену ұнаса, мен сізге Lingflix туралы айтуым керек. Lingflix фильмдер мен сериалдар сияқты шынайы контентті үйренушілер үшін қол жетімді ету арқылы қытай тілін үйренуді жеңілдетеді (және одан да қызықты етеді). Сіз Lingflix-тің таңдаулы бейнелер кітапханасын қарап шыға аласыз немесе біздің оқыту құралдарын тікелей Netflix немесе YouTube-ке Lingflix Chrome кеңейтім арқылы әкеле аласыз. Менің ең пайдалы деп санайтын мүмкіндіктерімнің бірі – интерактивті субтитрлер – сіз кез келген сөзді басу арқылы оның мағынасын, суретін, айтылуын және басқа контексттердегі мысалдарын көре аласыз. Бұл сөздік қорды жеке тоқтап, сөздік қараусыз тез жинаудың тамаша тәсілі. Lingflix сонымен қатар жеке тесттер арқылы үйренгендеріңізді бекітеді. Сіз қосымша мысалдарды шарлап, сіздің жетістіктеріңізге бейімделетін тартымды тапсырмаларды орындай аласыз. Сізге қиынырақ келетін сөздермен қосымша жаттығулар жасалады және тіпті қашан қайталау керектігі еске салынады! Сіз Lingflix-ті компьютеріңізде, планшетіңізде немесе Apple не Android құрылғылары үшін қосымша арқылы телефоныңызда пайдалана аласыз. Ағымдағы жеңілдіктен пайдалану үшін осы жерді басыңыз! (Аяқталуы – осы айдың соңы.)