კანტონური vs. მანდარინული: 5 ძირითადი განსხვავება

არსებობს ჩინური ენის ასობით დიალექტი, მაგრამ უმეტესობა ორ ყველაზე გავრცელებულს სწავლობს: მანდარინულს და კანტონურს. მაშ, როგორ ავირჩიოთ მათ შორის?

გაეცანით ამ ორი ლამაზი დიალექტის განსხვავებებს ქვემოთ მოცემულ პოსტში, რათა მიიღოთ პასუხები კანტონურსა და მანდარინულთან დაკავშირებულ ყველა თქვენს კითხვაზე.

ჩინური ენა vs. ჩინური დიალექტი

მიუხედავად იმისა, რომ ენასა და დიალექტს შორის განსხვავებაზე ლინგვისტური დებატები მიმდინარეობს, შეგიძლიათ ეს განსხვავება ასე გაიგოთ:

ენა მიჩნეულია ზოგად ტერმინად, რომელიც მოიცავს მის დიალექტებს ან ვარიაციებს. დიალექტები, როგორც წესი, ურთიერთგასაგებია, თუმცა ამ წესის ბევრი გამონაკლისიც არსებობს.

ჩინურის შემთხვევაში, ჩინური არის ენა, ხოლო მანდარინული და კანტონური დიალექტებად მიიჩნევა. ეს დიალექტები ნაწილაზე არ არის ურთიერთგასაგები, მაგრამ დაწერილი ჩინურის გაგება შეუძლიათ ყველა დიალექტის მოსაუბრეს.

ამიტომ, ჩინური ენა (ზოგადი გაგებით) არსებობს წერილობითი ფორმით და მას დაახლოებით შეუძლია გაიგოს ნებისმიერი ჩინური დიალექტის მოლაპარაკემ.

მაგალითად, თუ კანტონურად მოლაპარაკე დაესაუბრება მანდარინულად მოლაპარაკეს, ისინი ერთმანეთის ნაწილას ვერ გაიგებენ. თუმცა, თუ კანტონურად მოლაპარაკე დაწერს იმას, რისი თქმაც სურს, მანდარინულად მოლაპარაკეს დაწერილი ტექსტის გაგება სავარაუდოდ შეძლებს.

კანტონური vs. მანდარინული ერთი შეხედვით

კანტონური და მანდარინული ჩინეთში ორი ყველაზე გავრცელებული დიალექტია.

შესაბამისად, ისინი ორი ყველაზე ხშირად შესასწავლი ჩინური ენაა. როგორც მანდარინული, ასევე კანტონური, აზიის ზოგიერთ რეგიონში გავრცელების გამო, ბიზნესისთვის სასწავლ საუკეთესო ენებს შორისაა.

ამ ორ დიალექტს შორის განსხვავების, ისევე როგორც თითოეულის გავრცელების არეალისა და მოსაუბრეების ცოდნა, დაგეხმარებათ აირჩიოთ ის, რომელიც თქვენი ენობრივი მიზნებისა და საჭიროებებისთვის ყველაზე შესაფერისია.

მოდით, გადავხედოთ კანტონურსა და მანდარინულს შორის ზოგიერთ ძირითად განსხვავებას:

• კანტონური და მანდარინული სასაუბრო ენა განსხვავებულია – კანტონურს 9 ტონი აქვს, ხოლო მანდარინულს ოთხი (ან ხუთი).
• კანტონურსა და მანდარინულს ერთი და იგივე ლექსიკა და გრამატიკა არ აქვთ. ერთი დიალექტის ფლობა არ ნიშნავს, რომ მეორესაც გაიგებთ.
• ძირითად ჩინეთში, ტაივანსა და სინგაპურში მანდარინულად საუბრობენ, ხოლო ჰონგ-კონგსა და გუანდუნის პროვინციაში – კანტონურად.
• მანდარინული იყენებს გამარტივებულ ჩინურ დამწერლობას, ხოლო კანტონური – ტრადიციულ ჩინურ დამწერლობას.
• კანტონური იყენებს ჯიტფინგის რომანიზაციის სისტემას, ხოლო მანდარინული – ფინიინის.

რა განსხვავება აქვთ ტონებს?

ჩინური ენა ცნობილია, როგორც ტონალური ენა – რაც იმას ნიშნავს, რომ სიტყვის მნიშვნელობას მისი ტონი ან სიმაღლე განსაზღვრავს. გასაკვირი არ არის, რომ ტონებს ადამიანები ხშირად ჩინურის სწავლისგან შორს აგდებენ, რადგან მათ ჩვეულებრივ ძალიან რთულად მიიჩნევენ.

მაგრამ კანტონური და მანდარინული არ არის ერთადერთი ჩინური დიალექტები ტონალური სისტემით.

ფაქტობრივად, ყველა ჩინურ დიალექტს აქვს ტონალური სისტემა.

განსხვავება ამ ორ ტონალურ სისტემას შორის კი იმაში მდგომარეობს, თუ რამდენ ტონს იყენებს თითოეული დიალექტი.

მანდარინული შედგება ოთხი ძირითადი ტონისგან, მაგრამ ზოგიერთი ლინგვისტი ნეიტრალურ ტონს მეხუთედ თვლის.

კანტონურს, მეორე მხრივ, ექვსი ძირითადი ტონი აქვს:

ამის გარდა, მას კიდევ სამი დამატებითი მაღალი, საშუალო და დაბალი დონის ტონი აქვს, რომელიც გამოიყენება -p, -t ან -k-ით მთავრდება სილაბებთან ერთად. ეს ყოველივე კი სულ ცხრა ტონს იძლევა – მანდარინულზე ოთხით მეტს!

რა განსხვავება აქვთ ლექსიკასა და გრამატიკას?

გასაკვირი არ არის, რომ კანტონური და მანდარინული მიჰყვება გრამატიკისა და ლექსიკის საკუთარ წესებს.

ბოლოს და ბოლოს, ისინი ორი განსხვავებული დიალექტია.

კანტონური და მანდარინული ურთიერთგაუგებია – ანუ ერთის მოსაუბრეს მეორის გაგება არ შეუძლია.

გაითვალისწინეთ, რომ მანდარინული ჩინეთის ოფიციალური ენაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ კანტონელ მოსაუბრეებსაც სკოლაში მანდარინულის სწავლა ევალებათ. მანდარინულის სასწავლო პროგრამები შეგიძლიათ იპოვოთ ჰონგ-კონგშიც კი, სადაც კანტონური მთავარი დიალექტია.

ამრიგად, კანტონელ მოსაუბრეთა უმეტესობას მანდარინულის გაგება შეუძლია. მაგრამ მანდარინულად მოსაუბრეთა ბევრს კანტონური არ იცის.

ლექსიკა

მოდით, გადავხედოთ კანტონური და მანდარინული ლექსიკის განსხვავებული სიტყვების რამდენიმე მაგალითს.

კანტონური ლექსიკის მაგალითები

你好 (néih hóu) — გამარჯობა

好耐冇见 (hóunoih móuhgin) — დიდი ხანი არ ნახულხარ

你叫做乜野名呀？ (néih giu jouh mātyéh méng a?) — რა გქვია?

你係邊度人呀？ (néih haih bīndouh yàhn a?) — საიდან ხარ?

მანდარინული ლექსიკის მაგალითები

你好 (nǐ hǎo) — გამარჯობა

好久不见 (hǎo jiǔ bú jiàn) — დიდი ხანი არ ნახულხარ

你叫什么名字？ (nǐ jiào shénme míngzi?) — რა გქვია?

你是哪国人？ (nǐ shì nǎ guó rén?) — საიდან ხარ?

თუ კიდევ რამდენიმე გამოთქმისა და განსხვავების გაცნობა გსურთ კანტონურსა და მანდარინულს შორის, ნახეთ ეს სახალისო ვიდეო Off the Great Wall-ისგან!

გრამატიკა

მანდარინულ და კანტონურ გრამატიკას რეალურად ბევრი მსგავსება აქვს! ორივე ჩვეულებრივ მიჰყვება ინგლისურის მსგავს საგან-ზმნა-დამატება სტრუქტურას და ასევე ორივე იყენებს რაოდენობრივ სიტყვებს.

მიუხედავად ამისა, ჯერ კიდევ არსებობს გარკვეული განსხვავებები, განსაკუთრებით ნაწილაზე.

კანტონური უფრო მოქნილია სიტყვების თანმიმდევრობის მხრივ:

• მანდარინულში, ირიბი დამატება პირდაპირ დამატებამდე მოდის: 我给我的朋友一本书 (wǒ gěi wǒ de péngyǒu yì běn shū) — ვაძლევ მეგობარს წიგნს.
• კანტონურიც, ზოგადად, ამას მიჰყვება, მაგრამ ზოგჯერ პირდაპირი დამატება პირველია: 我畀本書我個朋友 (ngóh béi bún syū ngóh go pàhngyáuh) — ვაძლევ წიგნს ჩემს მეგობარს.

კიდევ ერთი განსხვავება ისაა, რომ კანტონური მანდარინულზე ნაკლებად იყენებს პასიურ ფორმას და მოითხოვს მოქმედების აღმასრულებელს:

• მანდარინულში, შეგიძლიათ თქვათ: 文件被偷了 (wénjiàn bèi tōu le) — დოკუმენტები მოიპარეს.
• მაგრამ კანტონურში, თქვენ უნდა მიუთითოთ მოქმედების შემსრულებელი: 文件俾人偷咗 (màhngín béi yàhn tāu jó) — დოკუმენტები ვინმემ მოიპარა.

სად საუბრობენ კანტონურად?

კანტონურად საუბრობენ ჰონგ-კონგში, მაკაოსა და გუანდუნში.

მანდარინულისგან განსხვავებით, კანტონური არ ჟღერს და არ არის გავრცელებული მთელ ჩინეთში.

მაგრამ ეს იმ ფაქტს არ ცვლის, რომ მას 70 მილიონზე მეტი ადამიანი საუბრობს.

გარდა ამისა, იგი გამოიყენება ჩინეთის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ და ტურისტულ რეგიონებში.

WorldAtlas-ის მიხედვით, კანტონური ყველაზე ხშირად ჟღერს ჰონგ-კონგსა და გუანდუნის პროვინციაში, სადაც იგი ლინგუა ფრანკად (საერთო ენად) მიიჩნევა – თუმცა არა აუცილებლად მშობლიურ ენად. ის ასევე გავრცელებულია მალაიზიასა და მაკაოში.

მანდარინულის მსგავსად, კანტონური მედიაც საკმარისად დიდია მოტივირებული მსმენელების მოსაზიდად. ინტერნეტი სავსეა კანტონური მუსიკით, სატელევიზიო შოუებითა და სხვა მიმზიდველი კონტენტით.

ნებისმიერი ენის სწავლისას, კანტონურის სწავლა საშუალებას მოგცემთ უფრო ღრმა დონეზე დაუკავშირდეთ კანტონურის მშობლიურ მოსაუბრეებს.

სად საუბრობენ მანდარინულად?

გასაკვირი არ არის, რომ ჩინურის მოსწავლეთა უმეტესობა მანდარინულს ირჩევს. სწორედ მას უმეტესობა წარმოიდგენს, როდესაც "ჩინურს" ესმის ან ამბობს.

ის ასევე ყველაზე გავრცელებული დიალექტია ჩინეთში, ისევე როგორც სინგაპურისა და ტაივანის ოფიციალური ენა.

მიუხედავად იმისა, რომ მანდარინულს რამდენიმე რეგიონული ვარიაცია აქვს, ისინი ყველა გასაგებია ნებისმიერი მანდარინულის მოსაუბრისთვის.

რადგან მანდარინული სამი ქვეყნის ოფიციალური ენაა, ის ასევე არის ენა, რომელიც გამოიყენება ჩინურ ფილმების, სატელევიზიო პროგრამებისა და მუსიკის უმეტესობაში.

მიუხედავად იმისა, სწავლობთ მანდარინულს გრძელვადიანად თუ ინტენსიური ჩაძირვის მეთოდით, დაგჭირდებათ უამრავი ექსპოზიცია და აუდიო გააზრების პრაქტიკა, რათა განასხვავოთ მანდარინულის სხვადასხვა ვარიაციები და გაიგოთ ისინი.

ერთ-ერთი რესურსი ამისთვის იქნება Lingflix-ის პროგრამა. Lingflix იღებს ავთენტურ ვიდეოებს – როგორიცაა მუსიკალური ვიდეოები, ფილმების ტრეილერები, ახალი ამბები და მოტივაციური გამოსვლები – და აქცევს მათ პერსონალიზებულ ენის სასწავლო გაკვეთილებად. შეგიძლიათ სცადოთ Lingflix უფასოდ 2 კვირის განმავლობაში. ეწვიეთ ვებ-გვერდს ან ჩამოტვირთეთ iOS აპლიკაცია ან Android აპლიკაცია. P.S. დააწკაპუნეთ აქ, რომ ისარგებლოთ მიმდინარე ფასდაკლებით! (მოქმედებს ამ თვის ბოლომდე.)

გამარტივებული vs. ტრადიციული ხასიათები

არსებობს ჩინური დამწერლობის ორი განსხვავებული სისტემა: გამარტივებული და ტრადიციული ჩინური.

ძალიან ღრმად არ ჩავალ თითოეულის ისტორიაში, მაგრამ, ძირითადად, ტრადიციული ჩინური იყო ყველაზე გავრცელებული დამწერლობის სისტემა საუკუნეების განმავლობაში, 1950-60-იან წლებამდე.

1949 წელს, ჩინეთის მთავრობამ გამარტივებული ჩინური ახალ საერთო დამწერლობის სისტემად გამოაცხადა ქვეყნის რეფორმირების მიზნით.

მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ დღესაც ბევრი ადამიანი (ან ადგილი) არ იყენებს ტრადიციულ ხასიათებს.

კანტონური მოლაპარაკეები ძირითადად ტრადიციულ ხასიათებს იყენებენ. ეს არის ყველაზე გავრცელებული დამწერლობის სისტემა ჰონგ-კონგში, სინგაპურში, მალაიზიასა და ტაივანში.

მანდარინული, მეორე მხრივ, იყენებს გამარტივებულ ხასიათებს.

მაგრამ მრავალი ჩინური დიალექტის მსგავსად, ტრადიციული და გამარტივებული ხასიათები ამოცნობადი და საკმაოდ ადვილად წასაკითხია, მიუხედავად იმისა, თუ რომელ სისტემას იყენებს ადამიანი ყველაზე ხშირად.

მაგალითად, ჩინეთში მანდარინულის მშობლიურ მოსაუბრეებს შეუძლიათ ტრადიციული ხასიათების უმეტესობის წაკითხვა და პირიქით.

გამარტივებული ხასიათების მაგალითები

我爱你 (wǒ ài nǐ) — მიყვარხარ

我喜欢学中文 (wǒ xǐ huān xué zhōng wén) — მიყვარს ჩინურის სწავლა

我是美国人 (wǒ shì měi guó rén) — ამერიკელი ვარ

ტრადიციული ხასიათების მაგალითები

我愛你 (wǒ ài nǐ) — მიყვარხარ

我喜歡學中文 (wǒ xǐ huān xué zhōng wén) — მიყვარს ჩინურის სწავლა

我是美國人 (wǒ shì měi guó rén) — ამერიკელი ვარ

რომანიზაციის სისტემები

ფინიინი

თუ მანდარინულს სწავლობთ, ფინიინი სიცოცხლის მაშველია.

ეს არის მანდარინული სიტყვებისა და ტონების რომანიზაციის სისტემა, რომელიც მოსწავლეებს მათი გამოთქმის გზას აჩვენებს.

თუმცა, იგი ამ მიზნით არ იქნა შექმნილი.

1950-იან წლებში, ფინიინი შეიქმნა ჩინეთში წერა-კითხვის ცოდნის დონის ასამაღლებლად.

ფინიინის მაგალითები

როგორც უკვე დავადგინეთ, ფინიინი არის ჩინური სიტყვების ინგლისური ასოებით დამწერლობა.

თუ ჯერ არ შეამჩნიეთ, ფინიინი არის ინგლისური დამწერლობა, რომელსაც ჩვენ ფრჩხილებში და კურსივით ვათავსებთ Lingflix-ის ჩინურ ბლოგებში.

მაგალითად:

我喜歡學中文 (wǒ xǐ huān xué zhōng wén) — მიყვარს ჩინურის სწავლა

დაინახეთ ფინიინი?

wǒ xǐ huān xué zhōng wén არის ფინიინის იდეალური მაგალითი.

ჯიტფინგი

იცოდით, რომ კანტონურსაც აქვს საკუთარი რომანიზაციის სისტემა? მას ჯიტფინგი ჰქვია.

ფინიინის მსგავსად, ჯიტფინგი იყენებს ლათინურ ანბანს კანტონური სიტყვების დასაწერად და იყენებს ნიშნებსა და ციფრებს ტონების აღსანიშნავად.

არსებობს ჯიტფინგის სამი ტიპი: იელის, სიდნი ლაუს და LSHK ჯიტფინგი.

• იელის ჯიტფინგი იყენებს დიაკრიტიკულ ნიშნებს ტონების მოსანიშნად (ფინიინის მსგავსად) და ყველაზე გავრცელებული ტიპია.
• სიდნი ლაუს ჯიტფინგი იყენებს ციფრებს ტონების მოსანიშნად (მაგ. neih2 hou2) და ოდესღაც ყველაზე გავრცელებული ტიპი იყო. დღესდღეობით აღარ არის ისეთი პოპულარული, მაგრამ მაინც იყენებს მრავალი ძველი სახელმძღვანელო.
• LSHK ჯიტფინგი ძალიან ჰგავს სიდნი ლაუს, რადგან ისიც იყენებს ციფრებს ტონების მოსანიშნად. თუმცა, ის ასევე მოიცავს გარკვეულ დახვეწილობებს გარკვეული გამოთქმებისთვის. ეს არის ჯიტფინგის უახლესი ტიპი და მას ხელს უწყობს და რეკომენდაციას უწევს ჰონგ-კონგის ლინგვისტური საზოგადოება.

ჯიტფინგის მაგალითები

მოდით, გადავხედოთ კანტონურში ყველაზე ხშირად გამოყენებულ ორ ჯიტფინგის სისტემას:

იელის ჯიტფინგი: 你叫做乜野名呀？ (néih giu jouh mātyéh méng a?) — რა გქვია?

სიდნი ლაუს ჯიტფინგი: 你叫做乜野名呀？ (neih2 giu jouh ma1tyeh2 meng2 a?) — რა გქვია?

კიდევ ერთხელ, ჯიტფინგის შეამჩნევთ ტონების ნიშნების განსხვავებით და კურსივით დაწერით.

მანდარინულის vs. კანტონურის სწავლა

ახლა, როდესაც იცით მანდარინულსა და კანტონურს შორის ყველა ძირითადი განსხვავება, რომელი უნდა ისწავლოთ?

მანდარინული, როგორც წესი, უფრო პრაქტიკული არჩევანია, რადგან იგი ფართოდ არის გავრცელებული და მილიონობით მოსაუბრე აქვს. რადგან იგი ჩინურ დიალექტებს შორის ლინგუა ფრანკაა, კანტონურის მოსაუბრეთა უმეტესობას მანდარინული ესმის.

მანდარინულისთვის ხელმისაწვდომია სასწავლო რესურსების დიდი რაოდენობა, გარდა ამისა, მისი გამოთქმა კანტონურზე უფრო ადვილი სასწავლია, რადგან მას ნაკლები ტონი აქვს.

მეორე მხრივ, თუ გეგმავთ დარჩენას გუანდუნში, ჰონგ-კონგში ან მაკაოში, ან იქ მდებარე კომპანიებთან ბიზნესის კეთებას, კანტონური შეიძლება იყოს სასარგებლო დიალექტი.

ის ასევე შესანიშნავია მათთვის, ვინც დაინტერესებულია ჰონგ-კონგის კულტურით (ჰონგ-კონგიდან ბევრი შესანიშნავი ფილმია!) ან მათთვის, ვისი წინაპრებიც კანტონურს საუბრობდნენ და საკუთარ მემკვიდრეობასთან კავშირის აღდგენა სურთ.

რა თქმა უნდა, შეგიძლიათ ორივეს სწავლა. მათ გრამატიკაში ბევრი საერთო აქვთ და ხასიათების უმეტესობას ერთი და იგივე მნიშვნელობა აქვს – ეს რომანული ენების სწავლის მსგავსია.

მაშ, რას აირჩევთ ახლა – მანდარინულს თუ კანტონურს?

გახსოვდეთ, გაითვალისწინეთ სად აპირებთ ახლად შეძენილი ენობრივი უნარების გამოყენებას და ვისთან გსურთ კომუნიკაცია!

და კიდევ ერთი რამ... თუ მოგწონთ ჩინურის სწავლა საკუთარი ტემპით და თქვენი მოწყობილობიდან, Lingflix-ის შესახებ უნდა მოგიყვეთ. Lingflix ხდის ჩინურის სწავლას უფრო მარტივად (და სახალისოდ) რეალური კონტენტის, როგორიცაა ფილმები და სერიალები, მოსწავლეებისთვის ხელმისაწვდომი გახდომით. შეგიძლიათ გაეცნოთ Lingflix-ის შერჩეულ ვიდეოთა ბიბლიოთეკას, ან მოიყვანოთ ჩვენი სასწავლო ინსტრუმენტები პირდაპირ Netflix-ზე ან YouTube-ზე Lingflix-ის Chrome გაფართოების საშუალებით. ერთ-ერთი ყველაზე სასარგებლო ფუნქცია, ჩემი აზრით, არის ინტერაქტიული სუბტიტრები – შეგიძლიათ დააწკაპუნოთ ნებისმიერ სიტყვაზე, რომ ნახოთ მისი მნიშვნელობა, სურათი, გამოთქმა და სხვა მაგალითები სხვადასხვა კონტექსტიდან. ეს შესანიშნავი გზაა ლექსიკის ათვისებისთვის ცალკე შეჩერებისა და ძიების გარეშე. Lingflix ასევე გეხმარებათ გააძლიეროთ შეძენილი ცოდნა პერსონალიზებული ქვიზებით. შეგიძლიათ დაათვალიეროთ დამატებითი მაგალითები და შეავსოთ მიმზიდველი სავარჯიშოები, რომლებიც თქვენს პროგრესს მორგებულია. მიიღებთ დამატებით პრაქტიკას იმ სიტყვებზე, რომლებიც უფრო რთულად გეჩვენებათ და მაშინაც კი მოგახსენებთ, როცა მიმოხილვის დრო დადგება! შეგიძლიათ გამოიყენოთ Lingflix კომპიუტერზე, პლანშეტზე ან ტელეფონზე ჩვენი აპლიკაციით Apple ან Android მოწყობილობებისთვის. დააწკაპუნეთ აქ, რომ ისარგებლოთ მიმდინარე ფასდაკლებით! (მოქმედებს ამ თვის ბოლომდე.)