Japönsk hljóðfræði: 9 grunnatriði sem þú ættir að muna

Leyfðu mér að segja þér eina smá, persónulega sögu sem ég held að undirstriki mikilvægi þess að læra japönska hljóðfræði eða hljóðkerfisfræði. Það var snjódagur í japönskunámskeiði mínu á litlu háskólasvæði út í eyðimörk. Sem hluti af málfræðiæfingu, spurði kennarinn minn mig af handahófi.

Hún sagði: „サミさん！先生はかわいいと思いますか？( さみさん！せんせいは かわいいと おもいますか？ )“, sem þýðir „Sami! Finnst þér að ég sé sæt?“

Í viðleitni til að virðast ekki of léttur út úr því að spurningin var einföld, nickaði ég og svaraði: „うん。とっても怖いです！ ( うん。とっても こわい です！ )“ Í raun og veru sagði ég: „Já, þú ert ótrúlega hræðileg!“

Hneyksluð gerði kennarinn minn það sem hljómaði eins og kæfihljóð. Nokkrir fóru að hlæja, en sem betur fer tók vinur minn fljótt til máls fyrir mig og sagði kennaranum að nei, hún er sæt, hún er virkilega sæt: „いや！かわいいです！先生はかわいいですよ！ ( いや！かわいいです！せんせいは かわいい ですよ！ )“

Það var stundin þar sem ég lærði gildi japönskrar hljóðkerfisfræði og skýrrar framburðar. Þegar þú ert búinn/n, muntu hafa alla þá upplýsingar sem þú þarft til að greina muninn á こわい (hræðilegur) og かわいい (sætur) — og fleira umfram það.

1. ん telst sem eitt tímaeining (mora)

Ef þú hefur reynt að herma eftir japönskum talandi, gætirðu tekið eftir því að hver tímaeining (mora) (byggisteinar atkvæðanna) fær eina sláttartíma og er jafn lang.

Með öðrum orðum, eitt mora er í raun eitt kana (að undanskildum litlu kananum eins og ょ í ぎょ). Svo ef þú ert að æfa framburð með því að klappa, ætti fjöldi klappa að samsvara fjölda kana í tilteknu orði.

Þar sem flest japönsk hljóð eru „samhljóða + sérhljóða“ par, neyðir tungumálið sjálft þig til að hafa tiltölulega stöðugan rytma. Það er almenna reglan, hvað sem það er.

Og svo er það ん.

Mundu að ん er eitt mora og ætti að vera borið fram sem slíkt. Til dæmis ætti orðið fyrir „núna“ eða 今度 (こんど) fá þrjá slætti (KO-N-DO), ekki tvo (KON-DO).

2. Öll fimm japönsku sérhljóðin eru borin fram á sama hátt

Japanska hefur fimm sérhljóð:

Að því gefnu að /i/ og /ɯ/ verði óraddað þegar þau eru umkringd ákveðnum samhljóðum, eru þessi fimm sérhljóð *alltaf* born fram á sama hátt.

Þegar ég segi „óraddað“ í þessu samhengi, þýðir það að raddböndin þín titra ekki þegar þú framkallar þessi hljóð. Þetta er auðveldara að skilja þegar þú finnur fyrir því. Settu fingurna á hálsinn á þér eins og þú værir að athuga æðapúlsinn. Segðu setninguna „Who are you?“ upphátt og hvíslaðu svo sömu setningu. Tekurðu eftir muninum?

Þar sem það eru aðeins fimm hljóð, vertu viss um að þú sért að bera þau fram rétt! Og besta leiðin til að gera það er að æfa, æfa og æfa aðeins meira.

Hér er ráðlögð aðferð til að æfa hljóð ef þú hefur ekki talþjálfa til að ráðfæra þig við (eins og ég gerði):

• Finndu myndband sem sýnir innfæddan japanskan talanda og hefur nákvæmar textaskrár.
• Lestu setningu úr textaskránum.
• Hlustaðu á innfædda talandann segja hana.
• Lestu setninguna aftur byggt á því sem þú heyrir.
• Sestu framan spegil og settu upp upptökutæki. Horfðu á munninn þinn þegar þú talar og hlustaðu á upptökuna. Berðu hana saman við útgáfu innfædda talans og taktu eftir öllum mun.
• Gerðu viðeigandi breytingar byggt á því sem þú tókst eftir og endurtaktu setninguna aftur.
• Haltu áfram þar til þú fullkomnar setninguna, farðu svo yfir á aðra.

Sem betur fer geturðu fundið textað myndband með innfæddum japönskum talanda á tungumálalæknisvettvangi eins og Lingflix.

Oftast er nóg að heyra réttan framburð tiltekins hljóðs til að bæta þinn eigin framburð. Önnur sinnum gætirðu heyrt villuna en ert ekki viss um hvernig á að laga hana.

Ef þú ert að takast á við hið síðarnefnda vandamálið, geturðu ráðið þjálfara sérstaklega til að vinna með framburðarhæfileika þína. Hæfur kennari getur sýnt þér það sem þú getur ekki heyrt fyrir sjálfum þér.

Jafnvel ef þú hefur ekki aðgang að faglegum þjálfara, getur innfæddur talandi eða tungumálaskiptavinur sagt þér hvort upptökin þín hljómi rétt eða hvort eitthvað hljómi skrítið jafnvel þótt þau geti ekki útskýrt nákvæmlega hvers vegna.

Ef þú ert ekki tilbúin/n fyrir það, vil ég einnig deila frábæru YouTube röð eftir Fluent Forever sem skoðar japönsk sérhljóð — þar á meðal muninn á japönsku og ensku u hljóðunum — í smáatriðum:

3. Forðastu að breyta einföldum japönskum sérhljóðum í enska tvíhljóða

Ef þú berð saman IPA síður ensku og japönsku sem ég vísaði í undir „Af hverju ætti að læra japönsk hljóðfræði?“ , mun þú taka eftir einu stórkostlegu mun á milli þeirra tveggja: sérhljóðahlutinn í ensku er gríðarstór miðað við japönsku hliðstæðuna.

Ein ástæða er sú að enska hefur fleiri sérhljóð en japanska. Það er líka sú staðreynd að enska getur verið lúmsk varðandi tvíhljóðann, hljóð þar sem tveir sérhljóðar eru í einu atkvæði.

Til dæmis, taktu enska orðið „no“. Segðu það eins og þú gerir venjulega, og segðu það svo hægt. Þú ættir að taka eftir því að það hefur tvö hljóð: stutt /o/ hljóð fylgt eftir með u hljóðinu /ʊ/. Í raun og veru ertu að segja „nou“.

Nú, beittu þessu á japönsku. No hljóðið í の er ekki tvíhljóði. Hér segirðu /o/, en stoppar áður en þú kemst að /ʊ/.

Ég meina ekki að segja að japanska setji aldrei tvö sérhljóð saman. Til dæmis inniheldur orðið 能力 (のうりょく) eða „hæfni“ /o/ hljóðið í の og japanska /ɯ/ hljóðið う. Sama gildir um framburð höfuðborgar Japans 東京 (とうきょう), þar sem bæði táknin hafa /o/ og /ɯ/ hljóðin hlið við hlið.

4. Skiljið gómhljóðað hljóð

Eitt hugtak sem er nauðsynlegt fyrir japönskan framburð er gómhljóðun (palatalization). Þú gætir ekki þekkt þetta hugtak, en það er eitthvað sem þú gerir oft ómeðvitað.

Til dæmis, hér er myndband með æfingum sem útskýrir hvernig á að mynda gómhljóðuð hljóð ensku:

Og hér er annað myndband sem sýnir hljóðabreytingar í japönsku — þ.e., hvað táknmerkin í は → ば ・ ぱ tákna í raun:

Þegar þú hefur lært hiragana og katakana, gætirðu hafa lært að „litlu“ kana-getið verið bætt við stærri til að búa til ný hljóð — eins og び og よ til að búa til びょ.

Þegar þú bætir litlu や, ゆ eða よ við japönsk samhljóð, ertu í raun að tákna gómhljóðað hljóð.

Til dæmis, g hljóðið í ぎょ og ご eru ekki þau sömu.

Prófaðu það sjálf/ur: endurtaktu hljóðin hægt og rólega fram og til baka. Lokaðu augunum og einbeittu athyglinni að munni þínum. Hvaðan koma hljóðin? Hvernig líður munninum? Þú ættir að finna fyrir því að hljóðið í ぎょ virðist koma frá örlítið „hærra“ stað en það í ご.

Ef þú ert að glíma við það, held ég að það hjálpi að hvísla hljóðin. Aftur, ぎょ inniheldur gómhljóðað /g/, en hljóðið í ご er venjulegt /g/.

5. Greinið á milli japönsku /h/, /ç/ og /ɸ/

Þó að は, ひ, ふ, へ og ホ séu öll skrifuð með upphafsstafnum h (eins og þú sérð í þessari rannsókn ), eru þar í raun þrjú mismunandi upphafssamhljóð: /h/, /ç/ og /ɸ/.

Nú, farðu aftur í ご vs. ぎょ og finndu muninn í tilfinningunni einu sinni enn, reyndu svo aftur með ほ og ひょ. Þú ættir að finna mun í stöðu. Og ef þú heldur hendinni framan við munninn, ættir þú líka að taka eftir miklu minni lofti sem berst á hönd þína þegar þú segir ひょ.

Hljóðið í ひ, /ç/, er gómhljóðuð afbrigði af /h/ hljóðinu, en /ɸ/ er nýtt en aðgengilegt hljóð sem mun krefjast smá spilarí með vörunum þínum. Þetta er mikilvægt vegna þess að ふ hefur samsetningu samhljóða og sérhljóða sem eru ekki til á ensku: /ɸ/+/ɯ/.

Svo, hver er munurinn á /f/ (eins og í „fan“) sem við öll þekkjum og /ɸ/ eins og í Mt. 富士 (ふじ)?

Jæja, þegar þú horfir á þessa sjónrænu IPA töflu, sérðu að tæknilegt heiti fyrir /f/ er „varrandi tannvarrahljóð“ (labiodental fricative) en /ɸ/ er „varrandi tvívarrahljóð“ (bilabial fricative). Það er fínt orðalag fyrir eitt hljóð sem felur í sér að varrið snertir tönn og annað sem felur í sér báðar varirnar en ekki tennurnar.

Láttu eins og þú sért að blása út kerti og stöðvast í miðju blástrinum. Fylgstu með hvernig munninum líður, og haltu svo þeirri stöðu á meðan þú segir ふ. Ef þú ert óviss, skoðaðu þennan hlekk frá Wasabi Japanese og berðu framburðinn þinn saman við þann innfædda talanda.

6. Japanska „R“-ið er mjög frábrugðið enska r

Japanski kennarinn minn (sá sem ég nefndi í innganginum) sagði einu sinni að erfiðasta enska orðið fyrir japanska talendur að bera fram væri „really“. Það er vegna þess að hvað varðar tungustöðu, er japanska /ɾ/ einhvers staðar á milli enska /r/ og /l/.

Hér er góð útskýring á japanska r hljóðinu:

Láttu eins og þú sért að syngja jólasálma — „la la la la la, la la la la!“ — og fylgstu með þar sem tungun er. Hún ætti að vera rétt fyrir ofan efri tennurnar, næstum að snerta þær. Nú, hentu ljótu peysunni og syngdu upphaf óskapleikans — „ra ra ra!“ — og aftur, fylgstu með þar sem tungun er.

Segðu svo la, og án þess að stoppa andardráttinn, segðu r, svo þú fáir merkingarlaust la-err hljóð. Þú ættir að taka eftir því að þú ferð í raun eftir örlítið línu aftur frá l tungustöðunni til að komast að r tungustöðunni.

Nú þegar þú ert búin/n að átta þig á því, veldu stöðu á miðjunni og segðu nokkur japönsk orð sem byrja á þessu r hljóði eins og ラーメン („ramen“). Ef hljóðið er ekki l hljóð, ekki alveg r hljóð en virðist líka vera einhvers staðar á milli, ertu á réttri leið!

7. し Hljómar ekki eins og „She“ (og þú gætir líka þurft að læra smá kínversku)

Í mótsögn við það sem þú gætir verið kennt, hljómar し *ekki* eins og „she“.

Hljóðið í „she“ er kallað „óraddað tannþarmahljóð“ (voiceless postalveolar fricative) og það lítur út eins og /ʃ/. Á meðan er hljóðið í し (og katakana hliðstæðunni シ) „óraddað tannberg-gómhljóð“ (voiceless alveolo-palatal fricative) og lítur út eins og /ɕ/.

Þetta eru mismunandi hljóð.

Því miður eru ekki til mjög mörg góð úrræði um hvernig á að bera fram し, svo ég ætla að vísa þig í nokkur myndbönd sem miðað er á kínverskum námsmönnum, þar sem /ɕ/ hljóðið er til í báðum tungumálum.

Annað hljóð sem þú munt heyra í bæði mandarín kínversku og japönsku er /tɕ/. Japanska táknar þetta hljóð með stafnum つ í hiragana og ツ í katakana.

Þú getur byrjað á því að horfa á myndband frá OLS Mandarin, sem ber saman nokkur samhljóð kínversku. Fylgstu vel með pinyin merkingunum x og j, sem samsvara gróflega hljóðunum し og つ:

Reyndu að heyra muninn á milli hljóðanna tveggja, og skoðaðu svo nokkur myndbönd sem tala um hljóðin nánar, eins og þau eftir Yoyo Chinese (fyrir し og fyrir ち):

Ef þú ert tilbúin/n fyrir nákvæmari útskýringu og hefur ekki á móti því að læra aðeins meira um mandarín sh og zh, skoðaðu frábær myndbönd eftir Litao Chinese (fyrir し og fyrir ち):

Því miður er japanska じ hljóðið (breytilega, /ʑ/ og /dʑ/) ekki til í mandarín. Eini munurinn á し og じ er sá að し er óraddað (raddböndin þín titra ekki) en じ er raddað (raddböndin þín ættu að titra).

8. Það eru fimm mismunandi „N“ hljóð í japönsku

Þau eru eftirfarandi:

• Venjulega n hljóðið eða /n/. Til dæmis, það er 海苔 (のり), þurrkaði þang sem oft er notað í japönskum mat.
• Gómhljóðað /ɲ/. Þetta kemur fyrir samhljóð öðru en い eða litlu よ, や og ゆ hljóðunum.
• N sem verður að m. Ef þú hefur einhvern tíma velt fyrir þér því að 頑張る (がんばる) eða „gangi þér vel/gerðu þitt besta“ virðist oft vera ranglega stafað sem gambaru í sumum kennslubókum eða orðasöfnum, ertu líklega kunnugur reglunni um að /n/ verði að /m/ (eins og í „mom“) fyrir /b/ (eins í boy) eða /p/ (eins í pot).
• /ŋ/ hljóðið. Þetta hljómar eins og ng hljóðið -ing í orðum eins og „going“ eða „sing“. Það gerist þegar ん kemur fyrir /k/ eða /g/ hljóð.
• /ɴ/ hljóðið. Þetta er hljóð ん þegar það kemur fyrir hlé eða, eins og Wikipedia setur það, í lok yfirlýsingar eins og í すみません… eða „Fyrirgefðu/Afsakaðu…“. Við the veginn, hér er góð röð sem útskýrir hvernig á að bera fram すみません.

9. Japanska hefur hæðaraðstöðu (eins og enska!)

Svipað og á ensku (þar sem orðið „certain“ er borið fram sem CER-tain og ekki cer-TAIN), er orðum í japönsku lagt áherslu á ákveðinn hátt.

Þú vilt muna að öll japönsk orð eru með sömu áherslu, en þau fylgja nokkrum sérstökum mynstrum hára og lágra tónhæða. 銀行 (ぎんこう) eða „banki“, til dæmis, byrjar með lágu tónhæð fylgt eftir með þremur hám tónhæðum.

Þó að það séu nokkur meginmynstur sem japönsk orð fylgja, eru þessi mynstur ekki föst og breytast eftir því hvað er að gerast í setningu. Til dæmis, í Tokyo/staðalbylgjunar japönsku, eru tvö grundvallarreglur:

1. Fyrstu tvö mora orðsins munu ekki hafa sömu tónhæð. Með öðrum orðum, ef fyrsta mora er há, þá verður seinni lágt og öfugt.

2. Þegar tónhæð orðs lækkar, hækkar hún ekki aftur. Ólíkt mandarín kínversku, skortir staðalbylgjunar japanska hina lækkandi-og-síðan-hækkandi tónhegðun orða eins og 买 eða „kaupa“.

Ef allt þetta er að valda þér höfuðverki, legg ég til að eyða tíma í að læra um hvernig hæðaraðstaða virkar. Þú munt líka vilja læra hóp af algengum orðum fyrir hvert mynstur svo þú fáir tilfinningu fyrir því hvernig hvert þeirra líður. Vertu svo bara vakandi fyrir þeirri hæðaraðstöðu þegar þú eyðir þér í miðla eða hlustar á fólk tala.

Ef þú vilt skoða þetta í dýpt, hefur gaur sem heitir Dogen gefið út ítarlega röð um málið.

Af hverju ætti að læra japönsk hljóðfræði?

Þegar ég byrjaði að læra japönsku, var mér sagt að japanskur framburður væri mjög auðveldur. Í raun eyddum við aðeins einni kennslustund í framburði af eftirfarandi ástæðum:

• Tungumálið er átóna. Það er ekki eins og, til dæmis, mandarín kínverska þar sem hvernig þú berð fram ákveðin orð breytir merkingu þeirra og táknið sem þú notar til að skrifa þau. Til dæmis eru kínversku táknin fyrir „kaupa“ og „selja“ 买 og 卖. Bæði hljóma þau eins og „mai“, nema hið fyrra hefur lækkandi og síðan hækkandi tónhegðun, en hið síðara hefur aðeins lækkandi tónhegðun.
• Stafsetningin er hljóðrétt og framburðurinn er samræmdur. Með öðrum orðum, orð hljóma eins og þau lita út og líta út eins og þau hljóma. Jafnvel einhver sem hefur aldrei lært japönsku áður gæti lesið texta skrifaðan á romaji og verið skilinn án mikilla vandræða (ólíkt einhverjum sem lærir frönsku, til dæmis).
• Það er tiltölulega auðvelt fyrir innfædda málnotendur tungumála eins og spænsku. Ef þú berð fram japönsk sérhljóðin á sama hátt og þú gerir á spænsku, gengur þér bara fínt.

Allt þetta vekur spurninguna sem þú ert líklega að hugsa um núna, miðað við að þú hefur ákveðið að lesa heilan grein um efnið: ef japanskur framburður er svo auðveldur, af hverju myndi einhver víkja tíma í að læra hljóðfræði japönsku — eða það sem Webster’s English Language Learner Dictionary skilgreinir sem „rannsókn á talhljóðum“?

Ástæðan snýst allt um þetta: Japanska hefur hljóð sem eru ekki til á ensku og öfugt. Farðu og eyða nokkrum mínútum í að skoða IPA síðurnar fyrir ensku og japönsku, og þú munt komast að því að þau tvö tungumál geta haft svipuð hljóð en þau eru ekki nákvæmlega eins.

Vá, þetta var ferðalag! Við höfum bara fjallað um gríðarlegt magn af upplýsingum um japönsk hljóðfræði. Á þessum tímapunkti ertu líklega að spyrja þig hvort það sé þess virði að reyna að átta sig á þessu — og í raun og veru er það spurning sem þú verður að svara.

Ef þú berð fram japönsk orð á „röngu“ hátt (hvað sem það þýðir) og innfæddir málnotendur skilja þig samt, er það í lagi. Að lokum telja enskumælandi að franskur hreim hljómi rómantískur, og þú munt líklega fá leyfi fyrir því að vera útlendingur.

En ef markmið þitt er að verða reiprennandi í talandi japönsku, munt þú ná þangað með því að læra um hljóðfræði hennar. Gambatte, ne!