Իտալական բարբառները և Իտալիայի լեզուները

Լավ է, եթե իջնում եք Նեապոլ և կարողանում եք պիցցա պատվիրել անթերի իտալերենով: Բայց ընկերներիդ իսկապես տպավորելու համար ձեզ հարկավոր է պատվիրել իսկական տեղական ուտեստ, օրինակ՝ օղու մեջ եփված ութոտնուկը, և դա անել նեապոլիտաներեն լեզվով՝ o' bror' e purp':

Այս ակնարկում ես կքննարկեմ Իտալիա ճանապարհորդողների համար կարևոր նկատառումները, մի քանի լեզուներ (կամ բարբառներ), որոնց մասին պետք է տեղյակ լինել, ինչպես նաև մի քանի արտահայտություններ սիցիլիերենով և նեապոլիտաներենով, որոնք օգտակար կլինեն, եթե երբևէ լինեք այդ տարածքում:

Ինչ պետք է իմանան սովորողները Իտալիայի բազմաթիվ լեզուների մասին

Ethnologue-ի այս հաշվարկի համաձայն՝ Իտալիայում կա 28 բնիկ լեզու (և վեց ոչ բնիկ):

Ճիշտ է, սրանք լեզուներ են, ոչ թե բարբառներ: Իտալացիները սովորաբար, և բազմաթիվ լեզվաբանների աչքերում՝ բավականին սխալմամբ, նեապոլիտաներենը և մյուսներին անվանում են i dialetti (բարբառներ):

«Բարբառներ» տերմինի իտալացիների կիրառումը ընդգծում է, որ դրանք չեն գրի առնվում կամ դասավանդվում և այդպիսով դիտվում են ինչ-որ կերպ «իրական լեզվից» ցածր:

Բարբառների և լեզուների տարբերությունը

Ուրեմն ո՞րն է լեզվի և բարբառի փաստացի տարբերությունը: Իրականում գոյություն չունի:

«Բարբառ»ը ավելի շատ քաղաքական նշանակություն ունի, քան լեզվաբանական կատեգորիա: Այն օգտագործվում է ցույց տալու համար, թե որ լեզուներին (և, հետևաբար, խոսողներին) կառավարությունը կամ հասարակությունը որոշում է հովանավորել և ինչպես:

Լեզվաբանների մեծ մասը խուսափում է ամբողջ հարցից, բայց երբ նրանք համարձակվում են տարբերակել երկուսը, դա սովորաբար վերաբերում է փոխադարձ հասկացողության աստիճաններին, ինչն ինքնին բարդ հասկացություն է:

Նույնիսկ այդ չափանիշով Իտալիայի լեզուներն անկասկած լեզուներ են. Սարդիներեն խոսողը ֆրիուլերենը հասկանում է նույնքան, որքան և ոչ ավելին, քան ֆրանսերեն խոսողը իսպաներենը:

Այսինքն՝ դրանք նույն արմատն ունեն, ինչ լատիներենից սերված լեզուները, և որոշ խոսողներ կարող են իրենց հասկանալի դարձնել միմյանց որոշակի իրավիճակներում: Սակայն քերականության և բառապաշարի բավարար տարբերություններ կան, որոնք հասկացողության մեջ բազմաթիվ խնդիրներ են առաջացնում:

Իտալիայում խոսվող լեզուները

Իտալիայի լեզուների մեծ մասը ռոմանական լեզուներ են, ինչը նշանակում է, որ դրանք զարգացել են Իտալիայի հետ զուգահեռ՝ Ընդհանուր Լատիներենից (ինչպես ֆրանսերենը, իսպաներենը, պորտուգալերենը և այլն): Այս լեզուները չեն զարգացել իտալերենից:

Կան նաև ոչ ռոմանական լեզուներ Իտալիայում, ներառյալ սլավոնական, գերմանական և ալբաներեն ընտանիքներից:

Եվրոպական որոշ ռոմանական լեզուներ, ինչպիսին է իտալերենը, բարձրացել են գագաթնակետին (հիմնված այն բանի վրա, թե ինչ էին խոսում արքայական ընտանիքները, ում ունեին քաղաքական ուժ և այլն), և այնուհետև դրանք գրվել և դասավանդվել են դպրոցներում:

Մինչդեռ շատ ավելին անտեսված են, բայց չկա ներքին քերականական կամ լեզվաբանական պատճառ, որ իտալերենն ավելի շատ լեզու լինի, քան նեապոլիտաներենը:

Լեզուների հեղուկությունը

Լեզվին կրթությունը և գրավոր խոսքը բերող պաշտոնական ստանդարտացում չլինելու դեպքում կարող է վիճելի և բարդ լինել ճշգրիտ առանձնացնելը, թե որտեղ է ավարտվում մեկ լեզուն և սկսվում մյուսը:

Օրինակ, երբ դուք ճանապարհորդում եք հարավային Իտալիայով, որտե՞ղ է ավարտվում նեապոլիտաներենը և սկսվում կալաբրերենը: Եվ որտե՞ղ է ավարտվում կալաբրերենը և սկսվում սիցիլիերենը: Որոշ մարդիկ շատ հաստատակամ կարծիքներ ունեն այս հարցերի վերաբերյալ, բայց համընդհանուր համաձայնություն գրեթե չկա:

Եվ իրականում գոյություն ունի մի տեսակ շարունակականություն, երբ յուրաքանչյուր քաղաք և ընտանիք խոսում է իր սեփական տարբերակով: Այս լեզուները պաշտոնականացնելու անհաջողությունը նաև նշանակում է, որ դուք, որպես դրանք սովորող մարդ, կարող եք հանդիպել տարբեր տեղացիների կողմից «ճիշտ» համարվող բաների շատ տարբեր տարբերակների:

Բայց հեյ, սա է զվարճանքի մի մասը:

5 Հիմնական Իտալական Բարբառները

Մինչդեռ այս հոդվածի շրջանակներից դուրս կլինի թվարկել Իտալիայում խոսվող յուրաքանչյուր լեզու, ստորև ներկայացված են մի քանիսը, որոնք ավելի կարևոր և հետաքրքիր են որպես ճանապարհորդ:

Այս բոլորի քերականությունն ու բառապաշարը կարող են բավականին տարբեր լինել քաղաքից քաղաք կամ նույնիսկ թաղամասից թաղամաս:

Նեապոլիտաներեն (Napoletano)

Այս լեզվի տարբերակները խոսվում են հարավային Իտալիայի մեծ մասում:

Տեղում իսպանական մի ժամանակվա տիրապետության շնորհիվ լեզվում կան բազմաթիվ իսպաներեն փոխառություններ, որոնք որոշ ճանապարհորդների համար կարող են ծանոթ հնչել:

Սիցիլիերեն (Siciliano)

Խոսվում է Սիցիլիա կղզում՝ տարբեր տարբերակներով: Այն գոյություն ունի նաև որպես տարբերակ հարավային Կալաբրիայում:

Ֆրիուլերեն (Friulano)

Խոսվում է հյուսիսարևելյան Իտալիայի Ֆրիուլի մարզում:

Կատալաներեն (Català)

Բարսելոնայի լեզուն խոսվում է Ալգերոյում (Սարդինիա), որը ժամանակին կատալոնական թագավորության մի մասն էր:

Իմ անձնական կարծիքով, այն շատ փոխըմբռնելի է օքսիտաներենի հետ, որն այժմ էլ մի փոքր խոսվում է Իտալիայի հյուսիսարևմտյան մասում:

Սարդիներեն (Sardu)

Խոսվում է Սարդինիայի մեծ մասում՝ կենտրոնական և հարավային հատվածներում:

Նեապոլիտաներենի մի պուտ օտարերկրացիների համար

Նեապոլիտաներենը զվարճալի է սովորել, քանի որ այն դեռևս հաճախ և հպարտությամբ է խոսվում, նույնիսկ երիտասարդների կողմից:

Ահա մի քանի արտահայտություններ, որոնք ես սիրում եմ: Իմացեք, որ ուղղագրությունը բավականին տարբերվում է:

Jamm checazz’: — Մենք հրաշալի ենք անում, ամեն ինչ գլորվում է (սովորաբար ծաղրական):

Azz! — Սա իտալերեն cazzo (արու սեռական օրգան) արտահայտության հետևանք է և օգտագործվում է որպես զարմանքի, զայրույթի կամ հաճույքի շատ տարածված արտահայտություն:

Nun sacc’ niente: — Ես ոչինչ չգիտեմ: (Ցանկացած լեզվով միշտ խելամիտ է իմանալ խոնարհ պարտության առնվազն մեկ արտահայտություն):

Liev’t a miezz’! — Դուրս եկ կենտրոնից! (Ասվում է Նեապոլի քաոսային, մահացու փողոցներում այլ վարորդներին:)

Սիցիլիերենի մի պտղունց օտարերկրացիների համար

Սիցիլիերենը նմանապես զվարճալի է սովորել և խոսել և բավականին տարբերվում է ամբողջ կղզում: Նրա ուղղագրությունը նույնպես ֆիքսված չէ:

Auguri e figghi masculi! — Շնորհավորանքներ, և արու զավակներ: (Սա տիպիկ օրհներգ է, որը փոխառվել է հարսանիքներից և այժմ օգտագործվում է ամենուր):

Avà! — Իսկապե՞ս: (Զարմանք արտահայտելու համար):

Paninu ca meusa: — Սենդվիչ փայծաղով: (Բաց մի թողեք այդ նրբությունը: Եթե գնաք Պալերմո, կերեք այն նավահանգստում):

Ինչպես սովորել իտալական բարբառներ

Վերոնշյալ արտահայտությունները պարզապես նախատեսված են ձեզ համտես տալու երկրի տարբեր մասերի զվարճալի տեղական արտահայտությունների և բառերի: Ու՞ր եք ցանկանում ավելին: Ահա ևս մի քանի խորհուրդ իտալական լեզուներն ու բարբառները սովորելու վերաբերյալ:

• Դուք կարող եք ավելին իմանալ՝ հարցնելով մարդկանց, հատկապես տարեց մարդկանց, ովքեր ավելի հավանական է, որ ավելի լավ խոսեն այս լեզուներով: Ինչո՞ւ չդիմել անմիջապես աղբյուրին:
• Որոշ դեպքերում կան իտալերեն երկլեզու բառարաններ, ինչպիսիք են նեապոլիտաներենի և սիցիլիերենի համար: Եթե բախտավոր եք, կարող եք հայտնաբերել ևս մի քանիսը:
• Եթե արդեն հիմք ունեք, ուսումնական ուղեցույցները կարող են որոշ չափով օգնել (ինչպես Omniglot-ի և I love Sicilies-ը սիցիլիերենի համար): Դրանք սովորաբար ուղղված են իտալացիներին, ովքեր մեծացել են իրենց տատիկ-պապիկների խոսքը լսելով: Դրանք ավելի քիչ օգտակար են, եթե դուք պարզապես սկսում եք զրոյից:
• Նաև կարող եք պրակտիկայի ենթարկել լսելը՝ օգտագործելով իտալական տարբեր բարբառները Lingflix լեզվի ուսումնասիրության ծրագրի իսկական իտալական տեսանյութերի միջոցով: Եթե դժվարանում եք հասկանալ արտասանությունը կամ խոսքը, կարող եք միացնել իտալերեն կամ անգլերեն (կամ երկուսն էլ) ինտերակտիվ տիտրեր դիտելիս: Lingflix-ը վերցնում է իսկական տեսանյութեր՝ ինչպիսիք են երաժշտական տեսահոլովակները, ֆիլմերի թրեյլերները, նորություններն ու ոգեշնչող ելույթները, և դրանք վերածում է անհատականացված լեզվի ուսուցման դասերի: Դուք կարող եք փորձել Lingflix-ն անվճար 2 շաբաթ: Այցելեք կայք կամ ներբեռնեք iOS հավելվածը կամ Android հավելվածը: P.S. Սեղմեք այստեղ՝ մեր ընթացիկ առաջարկից օգտվելու համար: (Վավերականության ժամկետը՝ այս ամսվա վերջ:)
• Սովորելու շատ ավելի լավ միջոց է italki-ում փնտրել իտալացի ուսուցիչների առցանց դասեր և կենտրոնանալ ձեզ հետաքրքրող տարածաշրջաններից եկող ուսուցիչների վրա: Ես հաջողությամբ օգտագործել եմ այս մեթոդը՝ նեապոլիտաներենի և սիցիլիերենի ուսուցիչներ գտնելու համար:

Մշակութային էտիկետ և նկատառումներ

Իտալական տարբեր բարբառներ սովորելիս հիշելու չափազանց կարևոր բան է, որ գրեթե ոչ ոք, ներառյալ իտալացիներն իրենք, համատեղ ջանքեր չեն գործադրում դա անելու: Մարդիկ կմտածեն, որ դուք զվարճալի և խենթ եք, բայց նրանք կարող են նաև որոշ դեպքերում վիրավորվել:

Օրինակ՝ Բարի շրջանի տարեց տեղացիները կարող են լավ չզգալ այն փաստից, որ իրենք խոսում են այն, ինչ իրենք համարում են հետամնաց, գավառական «բարբառ», և ձեր լեզվով խոսելու փորձը, ամենայն հավանականությամբ, կմեկնաբանվի որպես նրանց ծաղրել, անկախ նրանից, թե դա որքան հեռու է իրականությունից:

Եվս մեկ խորհուրդ. Մի սովորեք պարզապես հայհոյանքներ: Գիտեմ, սիրելիս, դա գրգռիչ է, բայց դուք կարող եք անել շատ ավելին:

Երբ ես սուզվում եմ նոր լեզվի մեջ, ես միշտ ջանք եմ գործադրում սովորել այն բառերն ու արտահայտությունները, որոնք բացահայտում են մշակութային վերաբերմունքի մասին, ինչպես նաև մի քանի բառեր տեղական ուտեստների համար: Դրանք ի վերջո շատ ավելի օգտակար և հատուցող են:

Ինչպես էլ որ որոշեք շարունակել, հիշեք զվարճանալ, քանի որ ստանդարտացման բացակայությունը կարող է դժվարացնել որևէ մեկին իսկապես ասել, թե ինչ է «ճիշտ» այս լեզուների մեծ մասում:

Բայց անկախ նրանից, թե դուք պարզապես մի քանի արտահայտություն եք սովորելու, թե հույս ունեք կյանքի պես բարձր խոսակցություն ունենալ նեապոլիտանացու հետ, անկասկած կգտնեք, որ իտալական այս բարբառներից որևէ մեկը սովորելը արժե այն: