Увод у структуру японскага сказу

Дык вы ўжо вывучылі трохі японскай лексікі.

А цяпер як аб'яднаць гэтыя словы ў зразумелыя сказы?

Вам трэба будзе зразумець парадак слоў у японскай мове, правільна выкарыстоўваць часціцы і ўсюдысуць です ("дэсу").

Гэты хуткі ўвод дапаможа вам разабрацца, з чаго пачаць вывучэнне структуры японскага сказа.

Парадак Суб'ект-Аб'ект-Дзеяслоў (SOV) у японскай мове

Японскія сказы пабудованыя па схеме SOV.

SOV азначае "subjekt-object-verb" (суб'ект-аб'ект-дзеяслоў). Гэта значыць, што суб'ект стаіць першым, затым ідзе аб'ект ці аб'екты, а сказ заканчваецца дзеясловам. Вы ўбачыце шмат прыкладаў гэтага па ўсім артыкуле.

Паглядзім на прыклад:

ジンボはリンゴを食べる。 じんぼはりんごをたべる。 Jimbo — an apple — eats (Джымба е яблык.)

"Джымба" — гэта суб'ект, "е" — дзеяслоў, а "яблык" — аб'ект. Гэты сказ адпавядае формуле SOV.

Японская звязка です

Калі вы калі-небудзь чулі, як хто-небудзь размаўляе па-японску, у рэальным жыцці ці па тэлевізары, вы амаль напэўна сустракалі японскае слова です.

です — адна з самых асноўных частак японскай мовы, якая літаральна азначае "быць" ці "ёсць". Многія лічаць яе проста маркерам фармальнасці, але яна выконвае самыя розныя функцыі.

です — гэта звязка, што азначае, што яна звязвае суб'ект сказа з прэдыкатам, ствараючы такім чынам поўны сказ. Самая асноўная структура японскага сказа — гэта "A は B です" (А ёсць Б).

My name is Amanda. 私はアマンダ です 。 わたしはあまんだ です 。

He is American. 彼はアメリカ人 です 。 かれはあめりかじん です 。

です таксама служыць для пазначэння канца сказа, займаючы месца дзеяслова. Акрамя таго, です ніколі не стаіць у канцы сказаў, дзе ёсць дзеясловы, якія канчаюцца на ます.

Tom likes tea. トムさんはお茶が好き です 。 とむさんはおちゃがすき です 。

Tom drinks tea. トムさんはお茶を飲み ますです 。(Няправільна) トムさんはお茶を飲み ます 。(Правільна) とむさんはおちゃをのみ ます

Мінулы час з でした

Калі апісваецца нешта, што адбылося ў мінулым, です ператвараецца ў でした.

The exam was easy. 試験は簡単 でした 。 しけんはかんたん でした。

Yesterday was my birthday. 昨日は私の誕生日 でした 。 きのうはわたしのたんじょうび でした。

Узроўні фармальнасці です

Як і ў многіх словах у японскай мове, です мае розныя ўзроўні фармальнасці: だ, です, である і でございます:

• です — асноўная вежлівая форма, якая будзе найбольш карыснай у штодзённым зносінах.
• да сустракаецца ў неафіцыйнай мове паміж сябрамі ці сям'ёй.
• である выкарыстоўваецца ў афіцыйнай пісьмовай японскай мове, напрыклад, у газетах.
• でございます — самая фармальная форма, якая выкарыстоўваецца пры звароце да начальства ці важнай асобы.

Калі вы не ведаеце, якую форму ўжыць, проста трымайцеся です. Той, з кім вы размаўляеце, зразумее, што вы імкнецеся быць ветлівым!

Месца дзеяслова ў японскай мове

Як я ўжо казаў, японскія дзеясловы маюць толькі два часы: мінулы і ня-мінулы.

Як і ў англійскай, мінулы час утвараецца зменай заканчэння дзеяслова.

I ran to the store. 私は店に走り ました 。 わたしはみせにはしり ました 。

Mayu studied last night. 昨日の夜、まゆさんは勉強 した 。 きのうのよる、まゆさんはべんきょう した 。

Alice made cookies. アリスはクッキーを作 った 。 ありすはくっきーをつく った 。

У адрозненне ад англійскай, японскія дзеясловы вельмі правільныя.

Катэгорыі японскіх дзеясловаў

Шматлікія з іх можна падзяліць на дзве катэгорыі: дзеясловы на う і дзеясловы на る. Важна ведаць адрозненне паміж імі, бо яны змяняюцца па-рознаму.

Кожны дзеяслоў таксама мае слоўнікавую форму і вежлівую форму — слоўнікавая выкарыстоўваецца для неафіцыйнай мовы ці калі вы шукаеце яго, ну, у слоўніку.

Дзеясловы на う — гэта дзеясловы, якія ў сваёй слоўнікавай форме заканчваюцца на гук う, ある, うる ці おる. Яны становяцца вежлівымі, калі вы адкідаеце う і замяняеце яго на います.

• 話す/話します (はなす/はなします, размаўляць)
• 行く/行きます (いく/いきます, ісці)
• 飲む/飲みます (のむ/のみます, піць)
• 作る/作ります (つくる/つくります, рабіць)

Дзеясловы, якія заканчваюцца на гук いる і える, амаль заўсёды з'яўляюцца дзеясловамі на る. Дзеясловы на る становяцца вежлівымі, калі адкідаецца る і замяняецца на ます。

• 食べる/食べます (たべる/たべます, есці)
• 見る/見ます (みる/みます, бачыць)
• 起きる/起きます (おきる/おきます, уставаць)

Існуе ўсяго два значна неправільных дзеясловы, する (рабіць) і くる (прыходзіць). Іх вежлівыя формы — гэта します і きます адпаведна.

Адмаўленні японскіх дзеясловаў

Адмоўныя формы таксама ўтвараюцца зменай канчатка дзеяслова, які змяняецца ў залежнасці ад тыпу дзеяслова. Напрыклад:

• Для дзеясловаў на う замяніце гук う на あない.
• Для дзеясловаў на る адкіньце る і замяніце яго на ない. する становіцца しない, а くる становіцца こない.

Вы можаце даведацца значна больш пра адмаўленне японскіх дзеясловаў тут.

Выкарыстанне дзеясловаў для выражэння адценняў

Нягледзячы на тое, што ёсць толькі два часы, дзеясловы ў японскай змяняюцца, каб перадаваць адценні. Структура японскага сказа — гэта тып, які называецца аглюцінатыўным.

Гэта мудрагелістае слова, якое выкарыстоўваюць лінгвісты, што азначае, прастымі словамі, "да канца дзеяслова дадаецца куча ўсяго". Кожны дзеяслоў мае корань, які заканчваецца на て ці で.

Вы можаце дадаваць да гэтых канчаткоў кораня, каб надаць больш сэнсу. Але гэта не сапраўды неабходна для складання простых японскіх сказаў, таму мы пакуль гэта прапусцім.

Японскія постпазіцыі

У той час як у англійскай ёсць прыназоўнікі, у японскай ёсць постпазіцыі.

Прыназоўнікі — гэта словы, якія паказваюць суадносіны паміж часткамі сказа, такія як "да", "у", "у", "паміж", "з" і гэтак далей.

У англійскай мове яны стаяць перад назоўнікамі. Але ў японскай яны ідуць пасля назоўніка. へ азначае "да", таму наступны сказ літаральна "у Іспанію пайшоў".

I went to Spain. スペイン へ 行きました。 すぺいん へ いきました。

У наступным прыкладзе 彼女 азначае "яе", таму вы кажаце "яе ад", а не "ад яе".

Did you hear from her? 彼女 から 聞きましたか？ かのじょ から ききましたか？

Японскія часціцы

У той жа манеры, што і постпазіцыі, у японскай мове ёсць невялікія граматычныя часціцы.

Японскія часціцы ставяцца непасрэдна пасля назоўніка, прыметніка ці сказа, якія яны змяняюць, і маюць вырашальнае значэнне для разумення сэнсу сказанага.

У японскай мове дзясяткі часціц, але мы разгледзім дзевяць распаўсюджаных: は, が, を, の, に, へ, で, も і と.

は (паказальнік тэмы)

は пазначае тэму сказа і можа перакладацца як "ёсць", "гэта", "з'яўляюцца" і "што датычыцца". Звярніце ўвагу, што, нягледзячы на выкарыстанне сімвала ha, на самой справе гэта вымаўляецца wa.

I am a student. 私 は 学生です。 わたし は がくせいです。

The pen is black. ペン は 黒いです。 ぺん は くろいです。

У гэтых сказах 私 (わたし, я) і ペン (ручка) пазначаны は, што робіць усю наступную інфармацыю які безпасрэдна ставіцца да 私 і ペн адпаведна.

が (паказальнік суб'екта)

が паказвае, а таксама падкрэслівае суб'ект сказа, той, хто выконвае дзеянне. Акрамя таго, яна можа злучаць сказы як "але" і служыць часціцай па змаўчанні для пытальных сказаў.

That bird is singing. あの鳥 が 鳴いています。 あのとり が ないています。

Who will be coming? 誰 が 来ますか？ だれ が きますか？

Yuta studied abroad in China (emphasis on Yuta) ゆうたさん が 中国に留学しました。 ゆうたさん が ちゅうごくにりゅうがくしました。

は і が — дзве часціцы, якія лёгка пераблытаць, таму вось некалькі парад, каб разабрацца:

は — гэта агульны суб'ект, у той час як が больш канкрэтны. は таксама выкарыстоўваецца як кантрасны маркер у сказах з が, каб паказаць, што ёсць нейкая розніца паміж двума суб'ектамі:

My little sister doesn’t like cats, but she likes dogs. 妹は猫 が 嫌いだけど、犬 は 好きです。 いもうとはねこ が きらいだけど、いぬ は すきです。

を (паказальнік аб'екта)

を паказвае прамы аб'ект сказа, гэта значыць, паказвае, што дзеяслоў штосьці робіць, ці што дзеянне выконваецца над аб'ектам. Яна стаіць пасля назоўнікаў і назоўнікавых фраз.

I eat vegetables. 私は野菜 を 食べます。 わたしはやさい を たべます。

Tonight, he will make dinner. 今夜、彼は夕食 を 作ります。 こんや、かれはゆうしょく を つくります。

У першым сказе "гародніна" — гэта аб'ект, а "есці" — дзеянне, якое ажыццяўляецца над ім. Гэтак жа і з "вячэрай" і "рабіць" у другім сказе.

の (паказальнік прыналежнасці)

の служыць часціцай прыналежнасці, пазначаючы, што нешта належыць чаму-небудзь іншаму. Яна таксама служыць у якасці агульнага назоўніка, які азначае "гэты".

That is the teacher ’s bag. それは先生 の かばんです。 それはせんせい の かばんです。

I want to buy the yellow one . 黄色い の を買いたいです。 きいろい の をかいたいです。

に (паказальнік часу і руху)

に — гэта часціца руху і часу, якая паказвае месца, куды рухаецца прадмет, калі яна суправаджаецца дзеясловам руху.

Яна таксама паказвае мэты і месцы, дзе нешта існуе, калі яно суправаджаецца いる/ある. Можа перакладацца як "да", "у/на" ці "для".

Yukako came to the movie theater. ゆかこさんは映画館 に 来ました。 ゆかこさんはえいがかん に きました。

There is a bench in the park. 公園 に ベンチがあります。 こうえんにべんちがあります。

へ (паказальнік напрамку і мэты)

へ — гэта накіравальная часціца, падобная да に, але выкарыстоўваецца выключна для пазначэння мэты. へ падкрэслівае напрамак, у якім нешта рухаецца. Яна таксама чытаецца як e, нягледзячы на тое, што пішацца he.

I went to the restaurant. 私はレストラン へ 行きました。 わたしはれすとらん へ いきました。

Пры пазначэнні напрамку に і へ часта ўзаемазамяняльныя, у той час як へ ніколі не выкарыстоўваецца ў значэнні "для/на".

で (паказальнік месца і сродку)

で можа мець некалькі значэнняў у залежнасці ад кантэксту. Яна можа пазначаць месца дзеяння, паказваць сродак, якім выконваецца дзеянне, ці злучаць часткі сказа.

Shigeo went shopping at the department store. しげおさんはデパート で 買い物しました。 しげおさんはでぱーと で かいものしました。

I came to Canada by plane. 私は飛行機 で カナダに来ました。 ひこうき で かなだにきました。

That person is famous and kind. その人は有名 で 、優しいです。 そのひとはゆうめい で 、やさしいです。

も (паказальнік падабенства)

も, што перакладаецца як "таксама", выкарыстоўваецца для заўвагі падабенстваў паміж фактамі. Яна стаіць пасля назоўніка, замяняючы часціцы は і が.

Both rice and bread are tasty. パン も ごはん も おいしいです。 ぱん も ごはん も おいしいです。

Erika’s hobby is hiking. My hobby is also hiking. エリカさんの趣味はハイキングです。私の趣味 も ハイキングです。 えりかさんのしゅみははいきんぐです。わたしのしゅみ も はいきんぐです。

Падобным чынам, сказаць 私もです (わたしもです, я таксама) дастаткова, каб паказаць, што вы згодныя з тым, што хтосьці сказаў.

と (злучнік назоўнікаў)

と выкарыстоўваецца для складання поўнага спісу назоўнікаў. Адпавядае "і".

That store sells sandwiches and coffee. あの店はサンドイッチ と コーヒーを売っています。 あのみせはさんどいっち と こーひーをうっています。

She went to the movies with Brad and Connor. 彼女はブラッドさん と コナーさん と 映画を見に行きました。 かのじょはぶらっどさん と こなーさん と えいがをみにいきました。

Месца прыметніка ў японскай мове

Як і ў англійскай, прыметнікі ставяцца перад назоўнікамі ў японскай. Сіняя машына па-англійску застаецца сіняй машынай па-японску, але замест гэтага вы б сказалі 青い車 (あおいくるま).

Ёсць два тыпы японскіх прыметнікаў: прыметнікі на い і прыметнікі на な. Розніца ў іх змене.

Прыметнікі на い заканчваюцца на сімвал い, такія як 面白い (おもしろい, цікавы) і 難しい (むずかしい, цяжкі). Выключэнне — словы, якія заканчваюцца на えい, такія як きれい (прыгожы), якія з'яўляюцца прыметнікамі на な.

Прыметнікі на い

Прыметнікі на і стаяць непасрэдна перад назоўнікам, які яны вызначаюць.

Cute cat かわい い 猫 かわい い ねこ

Slow bus 遅 い バス おそ い ばす

“Expensive shirt” 高 い シャツ たか い しゃつ

Прыметнікі на な

Прыметнікі на な, за некаторымі выключэннямі, такімі як вышэйзгаданыя канчаткі えい, не заканчваюцца на い. Яны ставяцца перад назоўнікамі гэтак жа, як і прыметнікі на い, але сімвал な ставіцца паміж прыметнікам і назоўнікам.

Kind teacher 親切 な 先生 しんせつ な せんせい

Rude child 失礼 な 子供 しつれい な こども

Safe town 安全 な 町 あんぜん な まち

Змена японскіх прыметнікаў

Адна рэч, якая можа здацца крыху складанай, — гэта тое, што прыметнікі на い мяняюцца, каб выражаць адмоўны або мінулы час. Гэта робіцца шляхам адкідання канчатка い у слове і дадання мадыфікатараў. Напрыклад:

Слова для "халодны" — 寒い (самуй), але калі вы гаворыце пра тое, што ўчора было холадна, вы б сказалі 寒かった (самукатта). Калі не холадна, вы б сказалі 寒くない (самукунай).

Прыметнікі на な змяняюцца сапраўды гэтак жа, як назоўнікі. Напрыклад:

Слова 静か (сідзука) азначае "ціхі". Каб сказаць, што нешта было ціхім, вы б сказалі 静かだった (сідзука датта), а каб сказаць, што гэта не ціха, вы б сказалі 静かではない (сідзука дэ ва най) ці 静かじゃない (сідзука дзя най).

Як і дзеясловы, гэтыя якія змяняюцца прыметнікі таксама з'яўляюцца аглюцінатыўнымі, што азначае, што да іх можна штосьці дадаваць.

Структура пытання ў японскай мове

Нарэшце, пытанні ў японскай мове фарміруюцца нашмат лягчэй, чым у англійскай. Каб задаць пытанне "так" ці "не", вы проста дадаеце か у канцы сказа.

Is he a nice person? 彼は優しい人です か ？ かれはやさしいひとです か ？

Для таго, што мы б назвалі "пытаннямі з Wh-" у англійскай, у большасці выпадкаў вы проста замяняеце пытальнае слова:

What did you eat? 何を食べましたか？ なにをたべましたか？

I ate octopus. タコを食べました。 たこをたべました。

Where is he? 彼はどこにいますか？ かれはどこにいますか？

He is at the house. 彼は家にいます。 かれはいえにいます。

Прыпушчальныя суб'екты ў японскай мове

Да гэтага часу вы, напэўна, заўважылі, што суб'ект даволі часта знікае са сказа. Гэта асаблівая рыса японскай мовы, дзе суб'ект прыпускаецца кожны раз, калі гэта магчыма.

Але ёсць намёкі, якія паведамляюць вам, пра што або пра каго вы гаворыце. На самой справе гэта працуе гэтак жа, як займеннікі ў англійскай мове. Напрыклад:

My father is a teacher. He teaches at the university. On weekends, he barbecues and drinks beer. He likes football but he doesn’t like baseball.

Па-мойму, японская мова робіць тое ж самае, але заходзіць на адзін крок далей — суб'ект цалкам знікае. У наступным прыкладзе мяркуецца, што гаворка ідзе пра яго самога:

私は先生です。英語を教えています。 わたしは せんせいです。えいごをおしえています。 Я настаўнік. Навучаю англійскай.

Парушэнне правілаў структуры японскага сказа

Нягледзячы на тое, што тэхнічна дзеяслоў заўсёды стаіць у канцы японскага сказа, гэта не заўсёды так. У адрозненне ад англійскай, структура сказа вельмі свабодная.

На пісьме вы трымаецеся фактычных граматычных правілаў; у маўленні людзі часта парушаюць правілы і ставяць часткі сказа дзе заўгодна.

Напрыклад, калі вы хочаце сказаць: "Я паеў смажанай курыцы", граматычна правільны японскі сказ быў бы:

私はフライドチキンを食べた。 わたしは ふらいどちきんをたべた。 Я — смажаная курыца — паеў

Але ў неафіцыйных штодзённых размовах вы можаце перастаўляць часткі, і гэта не праблема:

食べた、フライドチキン。 たべた、ふらいどちきん。 Паеў — смажаная курыца

フライドチキン食べた、私。 ふらいどちきんたべた、わたし。 Смажаная курыца — паеў — я

Але кожнае з гэтых выказванняў азначае адзін і той жа сказ. Па-англійску было б вельмі дзіўна, калі б вы сказалі гэта.

З мэтай вывучэння асноў структуры японскага сказа, аднак, трымайцеся схемы Суб'ект-Аб'ект-Дзеяслоў. Гэта правільная японская мова, і вы можаце вывучыць больш неафіцыйныя формы маўлення пазней.

Добры спосаб запомніць структуру сказа — гэта як мага часцей знаходзіцца ў асяроддзі мовы.

Напрыклад, вы можаце выкарыстоўваць імерсіўную праграму, такую як Lingflix, для прагляду аўтэнтычных японскіх відэа.

З крыху цярпення і практыкі вы хутка будзеце на шляху да размаўлення на натуральнай японскай мове!