Фаналогія японскай мовы: 9 асноўных момантаў

Дазвольце мне распавесці кароткую асабістую гісторыю, якая, на мой погляд, падкрэслівае важнасць вывучэння фаналогіі ці фанетыкі японскай мовы. Гэта адбылося ў сняжны дзень падчас майго занятка па японскай мове ў невялікім універсітэце ў глушы. У якасці часткі граматычнай практыкі мая настаўніца задала мне выпадковае пытанне.

Яна сказала: «サミさん！先生はかわいいと思いますか？( さみさん！せんせいは かわいいと おもいますか？ )», што азначала: «Самі! Ці лічыш ты мяне мілай?»

Спрабуючы не выглядаць занадта задаволенай тым, што пытанне лёгкае, я кіўнула і адказала: «うん。とっても怖いです！ ( うん。とっても こわい です！ )» У асноўным, я сказала: «Так, вы неймаверна страшная!»

Шокаваная, мая настаўніца выдала гук, падобны на захлібванне. Некалькі чалавек пачалі смяяцца, але, на шчасце, мая сяброўка хутка ўступілася за мяне, сказаўшы настаўніцы, што не, яна мілая, сапраўды мілая: «いや！かわいいです！先生はかわいいですよ！ ( いや！かわいいです！せんせいは かわいい ですよ！ )»

Гэта быў момант, калі я зразумела каштоўнасць японскай фанетыкі і чыстага вымаўлення. У выніку вы атрымаеце ўсю неабходную інфармацыю, каб адрозніваць こわい (страшны) ад かわいい (мілы) — і нават больш.

1. ん лічыцца адной морай

Калі вы спрабавалі "ценіць" японскую мову, вы маглі заўважыць, што кожная яе мора (будаўнічы блок склада) мае адзін рытмічны ўдар і аднолькавую працягласць.

Іншымі словамі, адна мора — гэта, па сутнасці, адна кана (за выключнем маленькіх канак, напрыклад, ょ у ぎょ). Так што калі вы практуеце вымаўленне, дапамагаючы сабе пляскамі ў далоні, колькасць пляскаў павінна адпавядаць колькасці канак у дадзеным слове.

Паколькі большасць японскіх гукаў — гэта пары "згодны + галосны", сама мова нібы прымушае вас мець адносна ўстойлівы рытм. Гэта агульнае правіла.

А потым ёсць яшчэ ん.

Памятайце, што ん — гэта адна мора, і яе трэба вымаўляць як такую. Напрыклад, слова, якое азначае "цяпер" ці "у бліжэйшы час" — 今度 (こんど) — павінна мець тры рытмічныя ўдары (КО-Н-ДО), а не два (КОН-ДО).

2. Усе пяць японскіх галосных вымаўляюцца аднолькава

У японскай мове ёсць пяць галосных гукаў:

Акрамя таго факту, што /i/ і /ɯ/ становяцца бязгалоснымі, калі знаходзяцца пэўных зычных, гэтыя пяць галосных заўсёды вымаўляюцца аднолькава.

Калі я кажу "бязгалосныя" у гэтым кантэксце, гэта азначае, што вашы галасавыя звязкі не вібруюць пры вымаўленні гэтых гукаў. Гэта лягчэй зразумець на ўласным вопыце. Прыкладзіце пальцы да шыі, быццам вы правяраеце пульс. Вымаўце фразу "Who are you?" ўголас, а потым прашапціце тую ж фразу. Вы адчуваеце розніцу?

Паколькі гукаў усяго пяць, упэўніцеся, што вымаўляеце іх правільна! І лепшы спосаб зрабіць гэта — практыкаваць, практыкаваць і яшчэ раз практыкаваць.

Вось рэкамендаваны метад практыкі гукаў, калі ў вас няма выкладчыка па маўленні, да якога можна звярнуцца (як было ў мяне):

• Знайдзіце відэа, дзе выступае носьбіт японскай мовы, і дзе ёсць дакладныя субтытры.
• Прачытайце сказ з субтытраў.
• Праслухайце, як яго вымаўляе носьбіт мовы.
• Паўторыце сказ, арыентуючыся на тое, што вы пачулі.
• Сядайце перад люстэркам і ўключыце дыктафон. Сачыце за рухамі рота падчас маўлення і слухайце запіс. Параўнайце яго з варыянтам носьбіта мовы і адзначце любыя адрозненні.
• Унясіце адпаведныя карэктывы на падставе таго, што вы заўважылі, і паўторыце сказ яшчэ раз.
• Працягвайце, пакуль не даведзеце сказ да дасканаласці, а затым пераходзьце да наступнага.

На шчасце, вы можаце знайсці відэа з субтытрамі і носьбітамі японскай мовы на такой платформе для вывучэння моў, як Lingflix.

Часта проста пачуць правільнае вымаўленне таго ці іншага гука дастаткова, каб палепшыць сваё ўласнае. У іншых выпадках вы можаце чуць памылку, але не ўпэўненыя, як яе выправіць.

Калі вы сутыкаецеся менавіта з апошняй праблемай, вы можаце найсці рэпетытара спецыяльна для працы над навыкамі вымаўлення. Кваліфікаваны настаўнік пакажа вам тое, чаго вы самі не ў стане пачуць.

Нават калі ў вас няма доступу да прафесійнага выкладчыка, носьбіт мовы або партнёр па моўным абмене могуць сказаць, ці здаецца ваш запіс правільным, ці нешта гучыць дзіўна, нават калі яны не могуць дакладна растлумачыць, чаму.

Калі вы яшчэ не гатовыя да такой ступені сур'ёзнасці, я таксама хацела б падзяліцца выдатнай серыяй відэа на YouTube ад Fluent Forever, дзе падрабязна разглядаюцца японскія галосныя — уключаючы адрозненні паміж японскім і англійскім гукамі u:

3. Унікайце ператварэння адзінкавых японскіх галосных у англійскія дыфтонгі

Калі вы параўнаеце старонкі МФА для англійскай і японскай моў, спасылкі на якія я прывяла ў раздзеле «Чаму вывучаць фанетыку японскай мовы?», вы заўважыце адно дзіўнае адрозненне паміж імі: раздзел з галоснымі ў англійскай мове велізарны ў параўнанні з японскім.

Адна з прычын у тым, што ў англійскай мове больш галосных гукаў, чым у японскай. Таксама існуе той факт, што англійская мова можа быць падманлівай адносна дыфтонгаў — гукаў, дзе ў адным складзе ёсць дзве галосныя.

Напрыклад, вазьміце англійскае слова “no”. Скажыце яго, як звычайна, а потым скажыце павольна. Вы павінны заўважыць, што ў яго два гукі: кароткі гук /o/, за якім ідзе гук u /ʊ/. Па сутнасці, вы вымаўляеце “nou”.

Цяпер прымяніце гэта да японскай мовы. Гук no ў の не з'яўляецца дыфтонг. Тут вы вымаўляеце /o/, але спыняецеся, перш чым перайсці да /ʊ/.

Я не хачу сказаць, што ў японскай мове дзве галосныя ніколі не стаяць побач. Напрыклад, слова 能力 (のうりょく), якое азначае "здольнасць", утрымлівае гук /o/ у の і японскі гук /ɯ/ う. Гэтак жа і з вымаўленнем назвы сталіцы Японіі 東京 (とうきょう), дзе ў абодвух іерогліфах гукі /o/ і /ɯ/ стаяць побач.

4. Зразумейце палаталізаваныя гукі

Адна канцэпцыя, якая важная для японскага вымаўлення, — гэта палаталізацыя. Вы, магчыма, не знаёмыя з гэтым тэрмінам, але часта робіце гэта, нават не аддаючы сабе ў тым справаздачы.

Напрыклад, вось відэа з практыкаваннямі, якія тлумачаць, як утвараць палаталізаваныя гукі ў англійскай мове:

А вось яшчэ адно відэа, якое дэманструе змены гукаў у японскай мове — гэта значыць, што на самой справе абазначаюць дыякрытычныя знакі ў は → ば・ぱ:

Падчас вывучэння хіраганы і катаканы вы, магчыма, даведаліся, што "маленькія" каны можна дадаваць да буйнейшых, каб ствараць новыя гукі — напрыклад, び і よ, каб атрымаць びょ.

Калі вы дадаеце маленькія や, ゆ або よ да японскіх зычных, вы насамрэч прадстаўляеце палаталізаваны гук.

Напрыклад, гук g у ぎょ і ご не аднолькавыя.

Паспрабуйце самі: павольна паўтарайце гукі адзін за адным. Заплюшчыце вочы і засяродзьце ўвагу на вашым роце. Адкуль выходзяць гукі? Што вы адчуваеце ротам? Вы павінны адчуваць, што гук у ぎょ быццам бы выходзіць з крыху "вышэйшага" месца, чым гук у ご.

Калі вам цяжка, думаю, дапаможа прашаптаць гукі. Ізноў жа, ぎyo ўтрымлівае палаталізаваны /g/, у той час як гук у ご — звычайны /g/.

5. Адрознівайце японскія /h/, /ç/ і /ɸ/

Хаця は, ひ, ふ, へ і 荷 усе транслітэруюцца з пачатковай літарай h (як вы можаце бачыць у гэтым даследаванні), насамрэч тут ёсць тры розных пачатковых зычных: /h/, /ç/ і /ɸ/.

Цяпер вярніцеся да параўнання ご і ぎょ і зноў адчуйце розніцу, а потым паспрабуйце з ほ і ひょ. Вы павінны адчуць розніцу ў пазіцыі. А калі вы трымаеце руку перад ротам, вы таксама павінны заўважыць, што значна менш паветра трапляе на вашу руку, калі вы кажаце ひょ.

Гук у ひ, /ç/, — гэта палаталізаваны варыянт гуку /h/, у той час як /ɸ/ — новы, але даступны гук, для якога трэба крыху пагуляць з губамі. Гэта важна, таму што ў ふ ёсць камбінацыя зычных і галосных гукаў, якіх няма ў англійскай мове: /ɸ/+/ɯ/.

Так якая ж розніца паміж /f/ (як у слове "fan"), які мы ўсе ведаем, і /ɸ/ як у гары 富士 (фудзі)?

Ну, калі вы паглядзіце на гэту візуальную табліцу МФА, вы ўбачыце, што тэхнічны тэрмін для /f/ — "губна-зубны фрыкатыўны", у той час як для /ɸ/ — "губна-губны фрыкатыўны". Гэта прыгожая назва для аднаго гуку, які ўключае дотык губы да зубоў, і іншага гуку, які ўключае абедзве губы, але не зубы.

Уявіце, што вы дзьмеце на свечку, і замрыце пасярод дзьмухання. Звярніце ўвагу на тое, што вы адчуваеце ротам, а затым захавайце гэту пазіцыю, вымаўляючы ふ. Калі вы не ўпэўненыя, праверце гэтую спасылку з Wasabi Japanese і параўнайце сваё вымаўленне з вымаўленнем носьбіта мовы.

6. Японскае "R" вельмі адрозніваецца ад англійскага

Мой японскі настаўнік (той, пра якога я згадвала ва ўступі) калісьці сказаў, што самае складанае для вымаўлення англійскае слова для японцаў — гэта "really". Гэта таму, што з пункту гледжання пазіцыі языка японскі /ɾ/ знаходзіцца дзесьці пасярэдзіне паміж англійскімі /r/ і /l/.

Вось добрае тлумачне японскага гуку r:

Уявіце, што вы спяваеце калядную песню — "ла-ла-ла-ла-ла, ла-ла-ла-ла!" — і звярніце ўвагу на тое, дзе знаходзіцца ваш язык. Ён павінен быць проста над вашымі верхнімі зубамі, амаль дакранаючыся да іх. Цяпер адкіньце непрыгожы светр і спеўце пачатак неверагоднай крычалкі — "ра-ра-ра!" — і зноў звярніце ўвагу на тое, дзе знаходзіцца ваш язык.

Затым скажыце "ла", і, не спыняючы дыхання, скажыце "р", каб у вас атрымаўся бязглузды гук накшталт "ла-эр". Вы павінны заўважыць, што вы практычна прасоўваеце язык па кароткай лініі назад ад пазіцыі для "л", каб дабрацца да пазіцыі для "р".

Цяпер, калі вы з гэтым разабраліся, выберыце пазіцыю пасярэдзіне і скажыце некалькі японскіх слоў, якія пачынаюцца з гэтага гуку r, напрыклад, ラーメン ("рамен"). Калі гук — не "л", не зусім "р", але таксама здаецца дзесьці пасярэдзіне, вы на правільным шляху!

7. し не гучыць як "She" (і таксама, магчыма, вам прыйдзецца вывучыць крыху кітайскай)

Усуперак таму, чым вас, магчыма, вучылі, し не гучыць гэтак жа, як "she".

Гук у "she" называецца "бязгалосным пастальвеалярным фрыкатыўным" і выглядае як /ʃ/. Між тым, гук у し (і яго адпаведніку ў катакане シ) — гэта "бязгалосны альвеа-палатальны фрыкатыўны" і выглядае як /ɕ/.

Гэта розныя гукі.

На жаль, няма шмат добрых рэсурсаў пра тое, як вымаўляць し, таму я накірую вас на некалькі відэа, прызначаных для тых, хто вывучае мандарынскую кітайскую мову, паколькі гук /ɕ/ існуе ў абодвух мовах.

Яшчэ адзін гук, які вы пачуеце і ў мандарыне, і ў японскай мове, — гэта /tɕ/. У японскай мове гэты гук прадстаўлены знакамі つ у хірагане і ツ у катакане.

Вы можаце пачаць з прагляду відэа ад OLS Mandarin, дзе параўноўваюцца некалькі зычных гукаў мандарынскай кітайскай мовы. Звярніце ўвагу на піньіньскія пазначэнні x і j, якія прыблізна адпавядаюць гукам し і つ адпаведна:

Паспрабуйце пачуць розніцу паміж двума гукамі, а затым паглядзеце некалькі відэа, дзе пра гэтыя гукі гаворыцца больш дэталёва, напрыклад, відэа ад Yoyo Chinese (для し і для ち):

Калі вы гатовыя да больш дакладнага тлумачэння і не супраць таго, каб даведацца крыху больш пра мандарынскія sh і zh, паглядзіце выдатныя відэа ад Litao Chinese (для し і для ち):

На жаль, японскі гук じ (які можа быць /ʑ/ і /dʑ/) не існуе ў мандарыне. Адзіная розніца паміж し і じ у тым, што し — бязгалосны (вашы галасавыя звязкі не вібруюць), у той час як じ — гучаны (вашы галасавыя звязкі павінны вібрыраваць).

8. У японскай мове пяць розных гукаў "N"

А менавіта:

• Звычайны гук n ці /n/. Напрыклад, гэта 海苔 (のり), высушаныя водарасці, якія часта выкарыстоўваюцца ў японскай ежы.
• Палаталізаваны /ɲ/. Ён узнікае перад зычнымі, акрамя い або маленькіх гукаў よ, や і ゆ.
• n, які становіцца m. Калі вы калі-небудзь здзіўляліся таму, што 頑張る (がんばる), што азначае "поспех/старайся з усіх сіл", здаецца часта няправільна запісваецца як gambaru ў некаторых падручніках ці размоўніках, вы, верагодна, знаёмыя з правілам, што /n/ ператвараецца ў /m/ (як у слове "mom") перад /b/ (як у слове "boy") ці /p/ (як у слове "pot").
• Гук /ŋ/. Ён гучыць як гук ng у канчатку -ing у такіх словах, як "going" ці "sing". Гэта адбываецца, калі ん стаіць перад гукам /k/ ці /g/.
• Гук /ɴ/. Гэта гук ん, калі ён узнікае перад паўзай ці, як кажа Вікіпедыя, у канцы выказвання, як у すみません… ці "Прабачце…". Дарэчы, вось добры форум, дзе тлумачыцца, як вымаўляць すみません.

9. У японскай мове ёсць танавы акцэнт (сапраўды гэтак жа, як у англійскай!)

Падобна да англійскай мовы (дзе слова "certain" вымаўляецца як CER-tain, а не як cer-TAIN), словы ў японскай мове вымаўляюцца з пэўным націскам.

Варта памятаць, што ўсе словы ў японскай мове вымаўляюцца з аднолькавым націскам, але яны падпарадкоўваюцца некалькім спецыяльным узорам высокага і нізкага тону. 銀行 (ぎんこう), што азначае "банк", напрыклад, пачынаецца з нізкага тону, за якім ідуць тры моравыя адзінкі з высокім тонам.

Хаця існуе некалькі асноўных узораў, якім падпарадкоўваюцца японскія словы, гэтыя ўзоры не з'яўляюцца фіксаванымі і мяняюцца ў залежнасці ад кантэксту ў сказе. Напрыклад, у такідокскім/стандартным дыялекце японскай мовы ёсць два асноўныя правілы:

1. Першыя дзве моры слова не будуць мець аднолькавы ўзровень тону. Іншымі словамі, калі першая мора высокая, то другая будзе нізкай, і наадварот.

2. Калі тон слова падае, ён больш не паднімецца. У адрозненне ад мандарынскай кітайскай мовы, у стандартнай японскай мове няма інтанацыі з падзеннем і наступным пад'ёмам, як у словах тыпу 买 ("купляць").

Калі ўсё гэта выклікае ў вас галаўны боль, я раю прысвяціць некаторы час вывучэнню таго, як працуе танавы акцэнт. Вам таксама трэба будзе вывучыць некалькі распаўсюджаных слоў для кожнай мадэлі, каб атрымаць уяўленне пра тое, як кожная з іх адчуваецца. Затым проста звярайце ўвагу на іх акцэнт, калі спажываеце медыя або слухаеце, як размаўляюць людзі.

Калі вы хацелі б разгледзець гэта больш падрабязна, адзін хлопец на імя Dogen выпусціў шырокую серыю відэа па гэтай тэме.

Чаму вывучаць фанетыку японскай мовы?

Калі я пачала вывучаць японскую мову, мне сказалі, што японскае вымаўленне вельмі лёгкае. Насамрэч, мы прысвяцілі вымаўленню ўсяго адну пару па наступных прычынах:

• Гэта мова без тонаў. Яна не падобная, скажам, на мандарынскую кітайскую мову, дзе спосаб вымаўлення пэўных слоў мяняе іх значэнне і іерогліф, які выкарыстоўваецца для іх запісу. Напрыклад, кітайскія іерогліфы для "купляць" і "прадаваць" — гэта 买 і 卖 адпаведна. Яны абедзьве гучаць як "mai", толькі першы мае інтанацыю з падзеннем і наступным пад'ёмам, у той час як другі мае толькі інтанацыю з падзеннем.
• Арфаграфія фанетычная, а вымаўленне ўстойлівае. Іншымі словамі, словы гучаць так, як выглядаюць, і выглядаюць так, як гучаць. Нават той, хто ніколі не вывучаў японскую мову, мог бы прачытаць тэкст, напісаны ў ромадзі, і быць зразуметым без асаблівых цяжкасцей (у адрозненне ад таго, хто вывучае, напрыклад, французскую мову).
• Яна адносна лёгкая для носьбітаў такіх моў, як іспанская. Калі вы вымаўляеце японскія галосныя так, як гэта робіце ў іспанскай мове, усё будзе ў парадку.

Усё гэта прыводзіць да пытання, пра якое вы, напэўна, думаеце зараз, улічваючы, што вы вырашылі прачытаць цэлую артыкул на гэтую тэму: калі японскае вымаўленне такое лёгкае, навошта хтосьці павінен прысвячаць час вывучэнню фанетыкі японскай мовы — або таму, што вызначае слоўнік Webster's English Language Learner Dictionary, "вывучэнне гукаў мовы"?

Прычына зводзіцца да наступнага: у японскай мове ёсць гукі, якіх няма ў англійскай, і наадварот. Патрапіце некалькі хвілін на старонкі МФА для англійскай і японскай моў, і вы выявіце, што дзве мовы могуць мець падобныя гукі, але яны не з'яўляюцца ідэнтычнымі.

Нічога сабе, гэта была падарожжа! Мы толькі што распавёлі велізарную колькасць інфармацыі пра японскую фанетыку. На гэтым этапе вы, напэўна, пытаеце сябе, ці варта ўкладаць усе гэтыя намаганні, каб разабрацца ва ўсім гэтым, — і, шчыра кажучы, гэта пытанне, на якое вы павінны адказаць самі.

Калі вы вымаўляеце японскія словы "няправільна" (што б гэта ні азначала) і носьбіты мовы ўсё яшчэ могуць вас зразумець, гэта нармальна. У рэшце рэшт, носьбіты англійскай мовы лічаць французскі акцэнт рамантычным, і вы, верагодна, атрымаеце папрашчэнне за тое, што вы замежнік.

Але калі ваша мэта — свабодна размаўляць па-японску, то вывучэнне яе фанетыкі дапаможа вам у гэтым. Гамбаттэ, нэ! (Не здавайцеся!)