17 часта ўжывальных японскіх часціц [з карыснымі заўвагамі]

Японскія часціцы, таксама вядомыя як 助詞 (дзёсі) ці てにをは, гэта невялікія словы на хірагане, якія ставяцца пасля слоў, да якіх адносяцца.

Самі па сабе яны нічога не азначаюць, але вы ўбачыце іх амаль у кожным сказе. Хутчэй, яны паказваюць, як словы ў сказе звязаны паміж сабой. Калі гаворка ідзе пра каву, напрыклад, часціца паказвае, ці яе вам далі, узялі ў вас ці яна была ўключана ў ваш сняданак.

Даведайцеся, як выкарыстоўваць 17 японскіх часціц у гэтым артыкуле, уключаючы некаторыя абавязковыя для ведання канчаткі, як ね і よ.

1. が (Паказчык дзейніка)

が выкарыстоўваецца для:

• Пазначэння дзейніка сказа
• Ісці за пытальным словам (накшталт хто, што ці дзе)

が паказвае нам дзейнік сказа (г.зн., пра каго ці пра што гаворка). Адзіны вынятак — часамі гэтую функцыю выконвае は (пра якую мы даведаемся далей).

Але, каб было проста, ведайце, што кожны раз, калі той, хто гаворыць, дае новую інфармацыю, выкарыстоўваецца が.

Вы таксака заўважыце, што часам дзейнік у японскім сказе адрозніваецца ад дзейніка ў англійскім. Вось прыклад:

私は猫が好きです。 (わたしは ねこが すきです。) Мне падабаюцца кошкі.

Па-ангельску дзейнікам будзе «я». Але па-японску дзейнікам фактычна з'яўляюцца «кошкі». Гэта таму, што кожны раз, калі выкарыстоўваюцца наступныя дзеясловы, が ставіцца за аб'ектам, а не за дзейнікам:

• 好き (すき) — любіць
• 嫌い (きらい) — не любіць
• ほしい — хацець
• できる — быць у стане

Давайце паглядзім яшчэ некалькі прыкладаў з が:

私は蜘蛛が怖いです。 (わたしは くも が こわいです。) Я баюся павукоў.

私は納豆が好きじゃないです。 (わたしは なっとう が すきじゃないです。) Мне не падабаецца нато.

誰がケーキを食べましたか？ (だれ が ケーキをたべた？) Хто з'еў пірожнае?

У апошнім сказе «хто» з'яўляецца пытальным словам, і менавіта таму が стаіць пасля 誰 (だれ). Кожны раз, калі пытальнае слова з'яўляецца дзейнікам (як хто, што, дзе), выкарыстоўваецца часціца が.

2. は (Паказчык тэмы)

は выкарыстоўваецца для:

• Пазначэння тэмы сказа (пра што мы збіраемся казаць/каментаваць)
• Паказу супрацьстаўлення
• Дадання акцэнту

が і は падобныя, але замест указання дзейніка は паказвае нам, пра каго ці пра што сказ. Напрыклад:

私はケーティです。 (わたし は けーてぃです。) Я - Кейці.

キムさんは日本人です。 (キムさん は にほんじんです。) Кім - японец.

Калі паказваецца супрацьстаўленне, карысна ўяўляць сабе японскую часціцу 是 як «што датычыцца...» ці «калі казаць пра...». Напрыклад:

映画は見ないけど本は読む。 (えいが は みないけどほん は よむ。) Я не гляджу фільмы, але чытаю кнігі.

Ці, скажам, вы і ваш сусед па пакоі ў зоамагазіне. Да вас падыходзіць супрацоўнік і пытаецца, які від хацячых вам падабаецца. Вы маглі б сказаць:

私は猫が好きです。 (わたしはねこがすきです。) Мне падабаюцца кошкі. (літаральна: «Што датычыцца мяне, мне падабаюцца кошкі»)

Але калі вашай суседцы па пакоі больш падабаюцца сабакі, яна выкарыстае は, каб паказаць супрацьстаўленне. Напрыклад:

犬は好きです。 (いぬ は すきです。) Мне падабаюцца сабакі.

3. か (Пытальная часціца)

か выкарыстоўваецца для:

• Паказу, што задаецца пытанне
• Пераліку варыянтаў і альтэрнатыў (аналогічна значэнню «ці»)

Калі задаецца пытанне па-японску, дадайце か ў канец сказа. Напрыклад:

誰が先生ですか？ (だれがせんせいです か ？) Хто настаўнік?

今何時ですか？ (いまなんじです か ？) Колькі зараз часу?

Іншы распаўсюджаны спосаб ужывання か — гэта пералік варыянтаў і альтэрнатыў. Напрыклад:

猫か犬か、どちらが好きですか？ (ねこ か いぬ か 、どちらがすきですか？) Вам падабаюцца кошкі ці сабакі? (літаральна: «Кошкі ці сабакі, якія вам больш падабаюцца?»)

田中さんか中谷さんか、誰が先生ですか？ (たなかさん か なかたにさん か 、だれがせんせいですか？) Хто настаўнік, Танака ці Накатані? (літаральна «Танака ці Накатані, хто з іх настаўнік?»)

4. を (Часціца прамога дапаўнення)

を выкарыстоўваецца для:

• Пазначэння прамога дапаўнення

Прамое дапаўненне — гэта прадмет, на які накіравана дзеянне. Напрыклад, калі вы кажаце «Я слухаю песню», «песня» з'яўляецца прамым дапаўненнем, таму што яе слухаюць.

У сучаснай японскай мове часціца を вымаўляецца як «о», а не «wo».

私は日本語を勉強しています。 (わたしは にほんご を べんきょうしています。) Я вывучаю японскую мову.

私は猫を見ます。 (わたしは ねこ を みます。) Я бачу ката.

5. と (Злучальная часціца)

と выкарыстоўваецца для:

• Пераліку некалькіх адказаў на пытанне
• Паказу, з кім вы штосьці робіце

Калі вы пералічваеце прадметы па-японску, уяўляйце と як «і». Напрыклад:

猫とチンチラが好きです。 (ねこ と ちんちらがすきです。) Мне падабаюцца кошкі і чынчылы.

日本語と英語が話せます。 (にほんご と えいごがはなせます。) Я магу гаварыць па-японску і па-англійску.

Калі пералічваецца больш за два прадметы, дадавайце 是 у канец кожнага з іх.

Іншы спосаб ужывання と — паказваць адносіны. У такіх выпадках можна ўяўляць яго як «з». Часта за ім ідзе 一緒に (іссё ні), што азначае «разам», і ставіцца пасля часціцы は.

(私は) 彼と一緒に日本語を勉強しています。 ([わたしは] かれ と いっしょに にほんごを べんきょうしています。) Я вывучаю японскую мову з ім.

今、誰と話していますか？ (いま、だれ と はなしていますか？) З кім вы зараз размаўляеце?

お母さんと話しています。 (おかあさん と はなしています。) Я размаўляю з мамай.

6. の (Часціца прыналежнасці)

の выкарыстоўваецца для:

• Пазначэння прыналежнасці (валоданне чымсьці)
• Задання неафіцыйных пытанняў

Каб сказаць, што нешта належыць камусьці, проста дадайце の да любога назоўніка. Напрыклад:

それは誰の猫ですか？ (それはだれ の ねこですか？) Чый гэта кот?

それは私の猫です。 (それはわたし の ねこです。) Гэта мой кот.

うわ、猫の目がとてもきれいです！ (うわ、ねこ の めが とてもきれいです！) Нічога сабе, у ката вельмі прыгожыя вочы!

Будзьце асцярожны з апошнім сказам. Калі б мы сказалі 猫の目 は とてもきれいです, тое, што было прыемным кампліментам з が, раптам становіцца прыкрытай абразай. Змена が на は робіць гэты сказ больш падобным на: «Ну, вочы ў ката прыгожыя... але ўсё астатняе — не».

の таксама можна выкарыстоўваць для задання неафіцыйных пытанняў. У асноўным так робяць жанчыны і дзеці, таму можна сказаць, што гэта больш мілы ці жаночы спосаб задаць пытанне.

どこいるの？ Дзе ты?

いいの？ Усё добра?

ここでいいの？ Тут добра?

どうしたの？ Што здарылася?

7. も (Дадатковая часціца)

も выкарыстоўваецца для:

• Зрабіць заўвагу пра больш чым адну рэч
• Азначаць «таксама» ці «тожа»

Гэта цікавая часціца, падобная на покемона Дыта — яна можа далучацца да іншых часціц і нават замяняць іх са значэннем «таксама» ці «тожа». Яна паказвае, што ўсё, што мы сказалі пра першую рэч, ставіцца і да другой. Напрыклад:

私は猫が好きです。犬も好きです。 (わたしはねこがすきです。いぬ も すきです。) Мне падабаюцца кошкі. Мне таксама падабаюцца сабакі.

私は日本語を勉強しています。中国語も勉強しています。 (わたしはにほんごをべんきょうしてます。ちゅうごくご も べんきょうしています。) Я вывучаю японскую мову. Я таксама вывучаю кітайскую.

Яна таксама можа азначаць «абодва».

猫か犬か、どっちが好きですか？ (ねこかいぬか、どっちが好きですか？) Вам падабаюцца сабакі ці кошкі?

どっちも! 猫も犬も好きです。 (どっち も ！ ねこもいぬ も すきです。) Абодва! Мне падабаюцца і кошкі, і сабакі.

8. に (Часціца месца і часу)

に выкарыстоўваецца для:

• Пазначэння часу, месца і напрамку
• Паказу прызначэння дзеяслова
• Пазначэння ўскосных дапаўненняў
• Паказу, што нешта існуе

Калі выкарыстоўваецца дзеяслоў руху (напрыклад, «ісці»), можна выкарыстоўваць に, каб сказаць, куды вы ідзеце. Напрыклад:

今日ディズニーランドに行くよ！ (きょう でぃずに － らんど に いくよ！) Я сёння іду ў Дыснейлэнд! (Неафіцыйна)

どこに住んでいるのですか？ (どこ に すんでいるのですか？) Дзе вы жывяце?

昨日どこに行ったのですか？ (きのうどこ に いったのですか？) Куды вы ўчора хадзілі?

У апошнім сказе の выкарыстоўваецца для падкрэслення, што вы чакаеце тлумачэння ад кагосьці.

に таксама пазначае ўскоснае дапаўненне сказа ці «каму» дастаецца вынік дзеяння. Напрыклад:

学生は先生に宿題を提出した。 (がくせいは せんせい に しゅくだいをていしゅつした。) Вучань здае хатняе заданне настаўніку. (неафіцыйна)

私は友達に笑顔を見せた。 (わたしは ともだち に えがおを みせた。) Я ўсміхнуўся сябру. (Неафіцыйна)

У гэтых сказах настаўнік і сябар з'яўляюцца ўскоснымі дапаўненнямі, таму што менавіта яны атрымліваюць дзеянне (ім здаюць хатняе заданне і ім ўсміхаюцца).

Нарэшце, に паказвае, дзе нешта існуе. Структура для гэтага ўжывання:

(Дзесьці) に (штосьці) が (ある/いる)

Дзеяслоў いる выкарыстоўваецца з жывымі, адушаўлёнымі аб'ектамі, у той час як дзеяслоў ある выкарыстоўваецца з нежывымі, неадушаўлёнымі аб'ектамі. Напрыклад:

机の上に鉛筆がある。 (つくえの うえ に えんぴつが ある。) На стале ляжыць аловак. (Неафіцыйна)

箱の中に猫がいる。 (はこのなか に ねこが いる。) У скрыні сядзіць кот. (Неафіцыйна)

9. で (Часціца месца)

で выкарыстоўваецца для:

• Паказу, дзе адбываецца дзеянне
• Паказу выкарыстання чагосьці

У адрозненне ад に, з японскай часціцай で не звязаны рух. Гэтая часціца выкарыстоўваецца для паказу месца дзеяння.

Выкажам здагадку, вы спыталі кагосьці, куды ён хадзіў папярэдні дзень, і ён сказаў, што хадзіў у зоамагазін. Тады вы маглі б спытаць:

へえ？そこで何をしましたか？ (へえ？そこ で なにをしましたか？) О? І што вы там рабілі? (літаральна: «Што вы зрабілі ў тым месцы?»)

日本で日本語を勉強しています。 (にほん で にほんごを べんきょうしています。) Я вывучаю японскую мову ў Японіі.

で таксама выкарыстоўваецца для выразу выкарыстання чагосьці. Напрыклад:

車で、来ました (くるま で 、きました。) Я прыехаў на машыне.

10. へ (Часціца напрамку)

へ выкарыстоўваецца для:

• Паказу прызначэння ці напрамку руху

Часціцу へ можна выкарыстоўваць для апісання тых месцаў, куды вы ідзеце, гэтак жа, як і часціцу に. Але яна не заўсёды нясе той жа адценне.

へ можа несці больш моцнае адчуванне «накірунак да», чым «у», таму важна звяртаць увагу на кантэкст, у якім яна выкарыстоўваецца.

東京 に 行った。 (とうきょう に いった。) Я ездзіў у Токіа. (Неафіцыйна)

東京 へ 行った。 (とうきょう へ いった。) Я ездзіў у Токіа. (Неафіцыйна)

Незалежна ад таго, выкарыстоўваецца に ці へ, абедзве гэтыя фразы азначаюць: «Я ездзіў у Токіа».

Але калі выкарыстоўваецца へ, гэта таксама можна зразумець як «Я пайшоў/адправіўся ў напрамку Токіа», што пакідае магчымасць таго, што вы фактычна не дабраліся да Токіа, а адцягнуліся па дарозе.

У адрозненне ад に, часціца へ можа стаяць перад の, дазваляючы выкарыстоўваць назоўнік. Японцы часта выкарыстоўваюць такую структуру, каб рабіць метафарычныя заявы, як гэтая:

平和への歩み。 (へいわ への あゆみ。) Крок да міру.

11. ね (Пацверджанне і згода)

ね выкарыстоўваецца для:

• Ветлівага завяршэння сказа
• Пошуку згоды ці пацверджання

ね — вельмі распаўсюджаная канчатковая часціца і ветлівы спосаб завяршыць сказ.

Паслухайце любую размову паміж японскімі жанчынамі, і вы пачуеце шмат ね. Яна выкарыстоўваецца ў канцы сказа, каб шукаць пацверджанне, але адрозніваецца ад か тым, што не задае пытанне ўпрост.

Каб паказаць няпэўнасць, кажыце ね з узыходзячым тонам. Калі шукаеце згоду, выкарыстоўвайце больш мяккі, нізкі тон.

Уяўляйце яе як спосаб пераканацца, што ўсе ў размове разумеюць адно аднаго. Гэта як сказаць «Ці не так?» ці «Верна?»

寒いですね。 (さむいです ね 。) Холадна!

あの女はきれいですね。 (あのおなはきれいです ね 。) Тая жанчына прыгожая.

このかばんは高いですね？ (このかばんはたかいですね？) Гэты партфель дарагі, ці не так?

12. よ (Падкрэсленне і ўсклік)

よ выкарыстоўваецца для:

• Паказу канчатковага завяршэння сказа

よ — адзін з самых карысных канчаткоў у японскай мове. Яго аднолькава часта выкарыстоўваюць абедзве плоці, і ён менш пасіўны, чым ね.

Той, хто гаворыць, абсалютна ўпэўнены ў тым, што ён кажа, і ў яго ўжо сфарміравалася моцная думка ці ён пацвердзіў сказанае.

その映画はすごいですよ。 (そのえいがはすごいです よ 。) Той фільм быў цудоўны.

暑いですよ！ (あついです よ ！) Горача!

分かるよ！ (わかる よ ！) Я разумею!

13. なくちゃ / なきゃ (Выказванне абавязку)

なくちゃ і なきゃ выкарыстоўваюцца для:

• Выразу, што нешта трэба зрабіць

У мяне былі цяжкасці з гэтым, таму што гэта ніколі не выкладалася ў класе, але вы, безумоўна, пачуеце なくちゃ і なきゃ часта. Гэта размоўныя замяняльнікі больш фармальнай фразы なければならない.

Стандартнае значэнне ў тым, што вы павінны штосьці зрабіць, і няма спосабу гэтага пазбегнуць. За гэтымі словамі стаіць некаторы пажаль, але нічога не зробіш!

なくちゃ больш распаўсюджана, але маладое пакаленне часта выкарыстоўвае なきゃ, якое з'яўляецца скарочанай версіяй.

勉強しなくちゃ。 (べんきょうし なくちゃ 。) Мне трэба вучыцца.

食べなきゃ。 (たべ なきゃ 。) Мне трэба есці.

今、行かなくちゃ。 (いま、いか なくちゃ 。) Мне трэба ісці зараз.

14. さ / ぞ (Падкрэсленне, якое выкарыстоўваюць мужчыны)

さ і ぞ выкарыстоўваюцца для:

• Падкрэслення мужчынскіх выказванняў

Мужчыны ў асноўным выкарыстоўваюць さ, каб дадаць акцэнт сваім выказванням. Вельмі рэдка, каб жанчыны выкарыстоўвалі гэта.

Ужыванне さ выклікае настальгічныя вобразы японскіх мужчын, якія ахалоджваюцца вентылятарамі і слухаюць гук званочкаў ветру ў гарачы летні дзень, каментуючы гнятучае спякоту. У пэўным сэнсе яго можна выкарыстоўваць як больш моцную, мужчынскую версію よ.

Для яшчэ большага акцэнту працягвайце гук さ.

あのさ Гэй/Ведаеш...

これさ！ Вось гэта!

重いさぁ！ (おもい さぁ！) Гэта цяжка!

ぞ — яшчэ адно распаўсюджанае слова, якім мужчыны завяршаюць свае фразы з належным акцэнтам і нязменным меркаваннем.

Гук ぞ часта працягваецца, калі мужчыны выкарыстоўваюць яго для выразу хвалявання і энергіі. Калі вы заўзятар анімэ, вы, напэўна, чулі, як мужчынскія персанажы выкарыстоўваюць ぞ, калі выказваюць эмоцыі, як гэта ўласціва персанажам анімэ.

У параўнанні з гэтым, калі вы пачуеце, як дзяўчына выкарыстоўвае гэта, яна, магчыма, спрабуе быць «адной з хлопцаў».

行くぞ！ (いく ぞ ！) Пайшлі!

飲むぞ！ (のむ ぞ ！) Давайце піць!

見るぞ！ (みる ぞ ！) Давайце паглядзім!

15. な (Выказванне меркаванняў)

な выкарыстоўваецца для:

• Выразу меркаванняў (часта выкарыстоўваецца мужчынамі)
• Пошуку пацверджання

な часта выкарыстоўваецца мужчынамі, звычайна аднаго ўзросту. Гэта гучыць падобна на ね з узыходзячай інтанацыяй, але гук выходзіць больш грубым. Яно таксама выкарыстоўваецца значна часцей у неафіцыйных сітуацыях, чым ね, якое больш прымальна ў працоўным асяроддзі.

な — гэта спосаб выказаць меркаванне ці пачуццё, не вельмі настойваючы на сваім. Аднак яго таксама можна выкарыстоўваць для пацверджання інфармацыі, як у першым прыкладзе тут:

おい！ 喫茶店にいくんだよな？ (おい！ きっさてんにいくんだよ な ？) Гэй! Хіба ты не ідзеш у кафэ?

その犬はかわいいな。 (そのいぬはかわい な 。) Той сабака мілы.

変だな。 (へんだ な 。) Гэта дзіўна, ці не так?

16. ちゃった (Выказванне пажалю)

ちゃった выкарыстоўваецца для:

• Выразу пажалю (часта выкарыстоўваецца жанчынамі)

ちゃった — вельмі папулярны спосаб завяршыць сказ, які найбольш часта выкарыстоўваюць жанчыны. Яно выражае пажаль ці зробленае без думак. Гэта эквівалентна англійскаму слэнгу «Моя віна».

Што да структуры, канчаткі дзеясловаў змяняюцца ў залежнасці ад таго, з'яўляюцца яны дзеясловамі на -ru, -tsu ці -u. Затым дадайце ちゃった да канчатку дзеяслова.

忘れちゃった。 (わすれ ちゃった 。) Я забыўся.

食べちゃった。 (たべ ちゃった 。) Я з'еў (усё).

ちゃった таксама можна выкарыстоўваць са значэннем, што нешта адбылося «на жаль», вось так:

友達の魚が死んじゃった。 (ともだちのさかながしん じゃった 。) Рыбка майго сябра памерла (на жаль).

17. もん (Выказванне незадаволенасці)

もん выкарыстоўваецца для:

• Выразу незадаволенасці
• Паказу эмацыйнай рэакцыі
• Паказу апраўдання

もん — гэта неафіцыйны спосаб выказаць незадаволенасць ходам падзей ці эмацыйную рэакцыю. Яно таксама падыдзе, калі вам трэба растлумачыць свае дзеянні ці рэакцыі. Пэўныя словы, такія як だって, часам ставяцца ў пачатку сказа, каб кантраляваць узровень эмоцый падчас тлумачэння.

もん не вельмі распаўсюджана, але гэта мілы спосаб завяршыць сказ. Парада: пазбягайце гэтага канчатку, калі толькі вы не спрабуеце быць дзіцячым!

分からないもん！ (わからない もん ！) Я не разумею!

だって、出来ないもん！ (だって、できない もん ！) Я проста не магу гэтага зрабіць!

だって、温泉に行きたいんだもん (だって、おんせんいいきたいんだ もん ) Эх, але я хачу паехаць у онсэн.

Уяўляйце сабе гэтыя 17 японскіх часціц як дрот для нанізкі. З імі вы зможаце саставіць любы сказ, які пажадаеце.

Чым больш вы будзеце іх практыкаваць, тым больш натуральна яны будуць да вас прыходзіць.

Глядзіце японскае тэлебачанне, слухайце японскія песні і спажывайце розныя японскія медыя, каб адчуць, як носьбіты мовы выкарыстоўваюць часціцы. У такой праграме, як Lingflix, вы можаце ісці за субцітрамі да відэазапісаў разам з інструментамі для навучання.

Поспехаў у навучанні!