17 Tez-tez İstifadə Olunan Yaponca Çəkilər [İstifadə Qeydləri ilə]

Yaponca çəkilər, 助詞 (じょし) və ya てにをは kimi də tanınır, dəyişdikləri sözlərdən sonra gələn hiraqana yazılan kiçik sözlərdir.

Onlar özlüyündə heç bir məna daşımır, lakin demək olar ki, hər cümlədə onlara rast gəlmək olar. Əksinə, onlar cümlə daxilindəki sözlərin bir-biri ilə necə əlaqəli olduğunu bildirir. Məsələn, qəhvədən danışarkən, çəki bizə onun sizə verildiyini, sizdən alındığını və ya səhər yeməyinizə daxil olduğunu bildirir.

Bu yazıda ね və よ kimi bilməli olduğunuz bəzi yaponca sonluqlar da daxil olmaqla, 17 yaponca çəkidən necə istifadə edəcəyinizi öyrənin.

1. が (Mübtəda Bildiricisi)

が aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Cümlənin mübtədasını göstərmək
• Sual sözündən (kim, nə, harada kimi) sonra gəlmək

が bizə cümlənin mübtədasını (yəni, cümlənin kimdən və ya nədən bəhs etdiyini) bildirir. Yeganə istisna ondan ibarətdir ki, bəzən bu işi növbəti öyrənəcəyimiz は görür.

Ancaq sadəlik üçün bilin ki, danışan şəxs yeni məlumat verəndə hər dəfə が istifadə olunur.

Həm də görəcəksiniz ki, bəzən yaponca cümlənin mübtədası ingiliscə cümlənin mübtədasından fərqlidir. Məsələn, bu cümləyə baxın:

私は猫が好きです。 (わたしは ねこが すきです。) Mən pişikləri sevirəm.

İngiliscə mübtəda "Mən" olardı. Amma yaponcada mübtəda əslində "pişiklər"dir. Bunun səbəbi budur ki, aşağıdakı fellərdən istifadə olunduqda, が mübtəda deyil, obyektin ardınca gəlir:

• 好き (すき) — bəyənmək
• 嫌い (きらい) — bəyənməmək
• ほしい — istəmək
• できる — bacarmaq

Gəlin が-nın daha bir neçə nümunəsinə nəzər salaq:

私は蜘蛛が怖いです。 (わたしは くも が こわいです。) Mən hörümçəklərdən qorxuram.

私は納豆が好きじゃないです。 (わたしは なっとう が すきじゃないです。) Mən nattounu sevmirəm.

誰がケーキを食べましたか？ (だれ が ケーキをたべた？) Tortu kim yedi?

Sonuncu cümlədə "kim" sual sözüdür, buna görə də が 誰 (だれ) sözündən sonra gəlir. Sual sözü (kim, nə, harada kimi) mübtəda olduqda, istifadə edəcəyiniz çəki が-dır.

2. は (Mövzu Bildiricisi)

は aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Cümlənin mövzusunu göstərmək (haqqında danışacağımız/şərh verəcəyimiz şey)
• Ziddiyyəti göstərmək
• Vurğu əlavə etmək

が və は oxşardır, lakin は mübtədanı deyil, cümlənin kimdən və ya nədən bəhs etdiyini bildirir. Məsələn:

私はケーティです。 (わたし は けーてぃです。) Mən Ketiyəm.

キムさんは日本人です。 (キムさん は にほんじんです。) Kim yapon əsillidir.

Ziddiyyəti göstərərkən faydalı bir məsləhət belədir: yaponca は çəkisini "...-a gəldikdə" və ya "Danışsaq..." kimi başa düşün. Məsələn:

映画は見ないけど本は読む。 (えいが は みないけどほん は よむ。) Mən filmlərə baxmıram, amma kitab oxuyuram.

Və ya deyək ki, siz və otaq yoldaşınız heyvan mağazasındasınız. İşçi yanınıza gəlir və hansı növ ev heyvanını sevdiyinizi soruşur. Siz deyə bilərsiniz:

私は猫が好きです。 (わたしはねこがすきです。) Mən pişikləri sevirəm. (sözün əsl mənasında, "Mənə gəldikdə, pişikləri sevirəm.")

Amma otaq yoldaşınız pişiklər yerinə itləri sevirsə, o, ziddiyyəti göstərmək üçün は istifadə edər. Məsələn:

犬は好きです。 (いぬ は すきです。) Mən itləri sevirəm.

3. か (Sual Çəkisi)

か aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Soruşulan sualı göstərmək
• Seçim və alternativləri sadalamaq ("və ya" mənasına bənzər)

Yaponca sual verərkən cümlənin sonuna か əlavə edin. Məsələn:

誰が先生ですか？ (だれがせんせいです か ？) Müəllim kimdir?

今何時ですか？ (いまなんじです か ？) Saat neçədir?

か-nın başqa bir ümumi istifadə üsulu seçim və alternativləri sadalamaqdır. Məsələn:

猫か犬か、どちらが好きですか？ (ねこ か いぬ か 、どちらがすきですか？) Siz pişikləri, yoxsa itləri sevirsiniz? (sözün əsl mənasında, "Pişiklər və ya itlər, hansını sevirsiniz?")

田中さんか中谷さんか、誰が先生ですか？ (たなかさん か なかたにさん か 、だれがせんせいですか？) Müəllim kimdir, Tanaka, yoxsa Nakatani? (sözün əsl mənasında "Tanaka və ya Nakatani, hansısı müəllimdir?")

4. を (Bilavasitə Obyekt Çəkisi)

を aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Bilavasitə obyekti göstərmək

Bilavasitə obyekt hərəkətin təsir etdiyi şeydir. Məsələn, "Mən mahnı dinləyirəm" dediyiniz zaman, "mahnı" bilavasitə obyektdir, çünki dinlənilən şey odur.

Müasir yaponcada, çəki kimi を "o" kimi tələffüz olunur, "wo" yox.

私は日本語を勉強しています。 (わたしは にほんご を べんきょうしています。) Mən yapon dilini öyrənirəm.

私は猫を見ます。 (わたしは ねこ を みます。) Mən bir pişik görürəm.

5. と (Birləşdirici Çəki)

と aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Suala birdən çox cavabı sadalamaq
• Kimlə bir şey etdiyinizi göstərmək

Yaponca elementləri sadalayarkən, と-nu "və" kimi düşünün. Məsələn:

猫とチンチラが好きです。 (ねこ と ちんちらがすきです。) Mən pişikləri və çinçillaları sevirəm.

日本語と英語が話せます。 (にほんご と えいごがはなせます。) Mən yapon və ingilis dillərində danışa bilirəm.

İkidən çox elementi sadalayarkən, siyahıdakı hər birinin sonuna と əlavə edin.

と-nun digər istifadə üsulu münasibətləri göstərməkdir. Bu hallarda onu "ilə" kimi başa düşə bilərsiniz. Çox vaxt "birlikdə" mənasını verən 一緒に (いっしょに) sözü ilə müşayiət olunur və は çəkisindən sonra gəlir.

(私は) 彼と一緒に日本語を勉強しています。 ([わたしは] かれ と いっしょに にほんごを べんきょうしています。) Mən onunla yapon dilini öyrənirəm.

今、誰と話していますか？ (いま、だれ と はなしていますか？) Hazırda kimlə danışırsınız?

お母さんと話しています。 (おかあさん と はなしています。) Anamla danışıram.

6. の (Mülkiyyət Çəkisi)

の aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Mülkiyyəti (bir şeyə sahib olmağı) göstərmək
• Qeyri-rəsmi sual vermək

Bir şeyin kimsəyə aid olduğunu demək üçün sadəcə hər hansı ismin sonuna の əlavə edin. Məsələn:

それは誰の猫ですか？ (それはだれ の ねこですか？) Bu kimin pişiyidir?

それは私の猫です。 (それはわたし の ねこです。) Bu mənim pişiyimdir.

うわ、猫の目がとてもきれいです！ (うわ、ねこ の めが とてもきれいです！) Vay, pişiyin gözləri çox gözəldir！

Sonuncu cümləyə diqqətli olun. Əgər biz 猫の目 は とてもきれいです desəydik, が ilə verilmiş gözəl kompliment qəfil təhqirə çevrilərdi. が-nı は ilə dəyişmək bu cümləni belə səsləndirir: "Yaxşı, pişiyin gözləri gözəldir... amma qalan hissəsi yox."

の həmçinin qeyri-rəsmi sual vermək üçün də istifadə oluna bilər. Əsasən qadınlar və uşaqlar onu bu şəkildə istifadə edir, ona görə də deyə bilərik ki, bu, sual verməyin daha sevimli və ya qadınsı yoludur.

どこいるの？ Haradasan?

いいの？ Bu yaxşıdır?

ここでいいの？ Bura yaxşıdır?

どうしたの？ Nə olub?

7. も (Əlavə Çəkisi)

も aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Birdən çox şey haqqında şərh vermək
• "Də" və ya "da" mənasını vermək

Bu, Pokemon Ditto ilə oxşar olan maraqlı bir çəkidir—o, "də" mənasını vermək üçün digər çəkilərə yapışa və hətta onları əvəz edə bilir. Bu göstərir ki, birinci şey haqqında dediklərimiz ikinciyə də şamil olunur. Məsələn:

私は猫が好きです。犬も好きです。 (わたしはねこがすきです。いぬ も すきです。) Mən pişikləri sevirəm. Mən də itləri sevirəm.

私は日本語を勉強しています。中国語も勉強しています。 (わたしはにほんごをべんきょうしてます。ちゅうごくご も べんきょうしています。) Mən yapon dilini öyrənirəm. Mən də mandarin dilini öyrənirəm.

O, həm də "hər ikisi" mənasını verə bilər.

猫か犬か、どっちが好きですか？ (ねこかいぬか、どっちが好きですか？) Siz itləri, yoxsa pişikləri sevirsiniz?

どっちも! 猫も犬も好きです。 (どっち も ！ ねこもいぬ も すきです。) Hər ikisi! Mən pişikləri və itləri sevirəm.

8. に (Yer və Zaman Çəkisi)

に aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Zamanı, yeri və istiqaməti göstərmək
• Feilin təyinat yerini göstərmək
• Dolayı obyekti göstərmək
• Bir şeyin mövcud olduğunu göstərmək

Hərəkət feilindən (məsələn, "getmək") istifadə edərkən, hara getdiyinizi demək üçün に istifadə edə bilərsiniz. Məsələn:

今日ディズニーランドに行くよ！ (きょう でぃずに － らんど に いくよ！) Mən bu gün Disneyland-a gedirəm！(Qeyri-rəsmi)

どこに住んでいるのですか？ (どこ に すんでいるのですか？) Harada yaşayırsınız?

昨日どこに行ったのですか？ (きのうどこ に いったのですか？) Siz dünən hara getdiniz?

Sonuncu cümlədə の kiminsə izahını axtardığınızı vurğulamaq üçün istifadə olunur.

に həm də cümlənin dolayı obyektini və ya hərəkətin nəticəsini kimin aldığını göstərir. Məsələn:

学生は先生に宿題を提出した。 (がくせいは せんせい に しゅくだいをていしゅつした。) Tələbə ev tapşırığını müəllimə təqdim etdi. (qeyri-rəsmi)

私は友達に笑顔を見せた。 (わたしは ともだち に えがおを みせた。) Mən dostuma təbəssüm göstərdim. (Qeyri-rəsmi)

Bu cümlələrdə müəllim və dost dolayı obyektdir, çünki onlar hərəkətin qəbulçularıdır (ev tapşırığının təqdim olunması və təbəssüm göstərilməsi).

Nəhayət, に bir şeyin harada mövcud olduğunu göstərir. Bu istifadə üçün quruluş belədir:

(Harasa) に (nə isə) が (ある/いる)

いる feili canlı, hərəkət edən obyektlərlə, ある feili isə cansız, hərəkət etməyən obyektlərlə istifadə olunur. Məsələn:

机の上に鉛筆がある。 (つくえの うえ に えんぴつが ある。) Stolun üstündə bir qələm var. (Qeyri-rəsmi)

箱の中に猫がいる。 (はこのなか に ねこが いる。) Qutunun içində bir pişik var. (Qeyri-rəsmi)

9. で (Yer Çəkisi)

で aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Hərəkətin baş verdiyi yeri göstərmək
• Bir şeyin istifadəsini göstərmək

に-dən fərqli olaraq, yaponca で çəkisi ilə heç bir hərəkət bağlı deyil. Bu çəki bir fəaliyyətin yerini göstərmək üçün istifadə olunur.

Deyək ki, kiməsə dünən hara getdiyini soruşdunuz və o, heyvan mağazasına getdiyini dedi. Onda siz soruşa bilərsiniz:

へえ？そこで何をしましたか？ (へえ？そこ で なにをしましたか？) Hə? Siz orada nə etdiniz? (sözün əsl mənasında, "Siz o yerdə nə etdiniz?")

日本で日本語を勉強しています。 (にほん で にほんごを べんきょうしています。) Mən Yaponiyada yapon dilini öyrənirəm.

で həmçinin bir şeyin istifadəsini ifadə etmək üçün də istifadə olunur. Məsələn:

車で、来ました (くるま で 、きました。) Mən maşınla gəldim.

10. へ (İstiqamət Çəkisi)

へ aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Hərəkətin təyinat yerini və ya istiqamətini göstərmək

へ çəkisi, に çəkisi kimi, hara getdiyinizi təsvir etmək üçün istifadə oluna bilər. Lakin o, həmişə eyni nüansı daşımır.

へ, "istinadən" çox "tərəfə" mənasını daha güclü şəkildə ifadə edə bilər, ona görə də onun hansı kontekstdə istifadə olunduğuna diqqət yetirmək vacibdir.

東京 に 行った。 (とうきょう に いった。) Mən Tokioya getdim. (Qeyri-rəsmi)

東京 へ 行った。 (とうきょう へ いった。) Mən Tokioya getdim. (Qeyri-rəsmi)

に və ya へ istifadə olunsa da, bu cümlələrin hər ikisi "Mən Tokioya getdim" deməkdir.

Amma əgər へ istifadə etsəniz, bu, həm də "Mən Tokioya tərəf getdim/üzdüm" kimi oxuna bilər, bu da sizə həqiqətən Tokioya çatmadığınız, ancaq yoldan çıxdığınız ehtimalını buraxır.

に-dən fərqli olaraq, へ çəkisi の-dan əvvəl gələ bilər, bu da ismin istifadəsinə imkan verir. Yaponlar tez-tez bu quruluşdan metaforik ifadələr yaratmaq üçün istifadə edirlər, məsələn:

平和への歩み。 (へいわ への あゆみ。) Sülhə doğru addım.

11. ね (Təsdiq və Razılaşma)

ね aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Cümləni nəzakətlə bitirmək
• Razılıq və ya təsdiq axtarmaq

ね çox ümumi olan cümlə sonluq çəkisidir və cümləni bitirməyin nəzakətli yoludur.

Yapon qadınlar arasında hər hansı söhbəti dinləyin və çoxlu ね eşidəcəksiniz. O, təsdiq axtarmaq üçün cümlənin sonunda istifadə olunur, lakin o, か-dan fərqlidir, çünki o, birbaşa sual vermir.

Qeyri-müəyyənliyi bildirmək üçün ね-ni qalxan tonla deyin. Razılıq axtararkən daha yumşaq, aşağı ton istifadə edin.

Onu söhbətdəki hər kəsin eyni düşündüyünə əmin olmaq üçün bir yol kimi düşünün. Bu, "Elə deyilmi?" və ya "Doğrudur?" demək kimidir.

寒いですね。 (さむいです ね 。) Soyuqdur!

あの女はきれいですね。 (あのおなはきれいです ね 。) O qadın gözəldir.

このかばんは高いですね？ (このかばんはたかいですね？) Bu çanta bahadır, elə deyilmi?

12. よ (Vurğu və Nida)

よ aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Cümlənin qəti sonunu göstərmək

よ yapon dilindəki ən faydalı cümlə sonluqlarından biridir. O, hər iki cins tərəfindən bərabər şəkildə istifadə olunur və ね-dən daha az passivdir.

Danışan dediklərinə tam əmindir və o, artıq möhkəm fikir formalaşdırmış və ya ifadəni təsdiq etmişdir.

その映画はすごいですよ。 (そのえいがはすごいです よ 。) O film möhtəşəm idi.

暑いですよ！ (あついです よ ！) Hava istidir!

分かるよ！ (わかる よ ！) Mən başa düşürəm!

13. なくちゃ / なきゃ (Öhdəlikləri İfadə Etmək)

なくちゃ və なきゃ aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Bir şeyin edilməli olduğunu ifadə etmək

Mənim üçün bu çətin idi, çünki bu, heç vaxt sinif otağında öyrədilmirdi, ancaq siz mütləq çoxlu なくちゃ və なきゃ eşidəcəksiniz. Onlar daha rəsmi olan なければならない ifadəsinin danışıq dilindəki əvəzediciləridir.

Standart məna odur ki, siz nəsə etməlisiniz və bundan yayınmağın heç bir yolu yoxdur. Sözlərin arxasında bir az peşmançılıq var, amma buna kömək edilə bilməz!

なくちゃ daha ümumidir, ancaq gənc nəsil tez-tez qısaldılmış versiya olan なきゃ istifadə edir.

勉強しなくちゃ。 (べんきょうし なくちゃ 。) Mən oxumalıyam.

食べなきゃ。 (たべ なきゃ 。) Mən yeməliyəm.

今、行かなくちゃ。 (いま、いか なくちゃ 。) Mən indi getməliyəm.

14. さ / ぞ (Kişilər tərəfindən istifadə olunan vurğu)

さ və ぞ aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Kişilərin ifadələrini vurğulamaq

Kişilər əsasən ifadələrinə vurğu əlavə etmək üçün さ istifadə edirlər. Qadınların bunu istifadə etməsi olduqca nadirdir.

さ-nın istifadəsi yapon kişilərinin isti yay günündə özlərini yelpikləyib, külək zənglərinin səsini dinləyərkən və boğucu istiyə şərh verərkən nostaljik təsvirlərini yada salır. Bəzi mənada onu よ-nun daha güclü, kişi versiyası kimi istifadə etmək olar.

Daha da çox vurğu üçün さ səsini uzanın.

あのさ Hey/Sən bilirsən...

これさ！ Bu, odur!

重いさぁ！ (おもい さぁ！ ) Bu, ağırdır!

ぞ kişilərin cümlələrini düzgün vurğu və sarsılmaz mühakimə ilə bitirməsi üçün başqa bir ümumi sözdür.

ぞ səsi tez-tez kişilər onu həyəcan və enerji ifadə etmək üçün istifadə edərkən uzanır. Əgər siz anime pərəstisinizsə, yəqin ki, kişi personajlarının emosiyalarını ifadə edərkən ぞ istifadə etdiyini eşitmisiniz, çünki anime personajları buna meyillidir.

Müqayisə üçün, əgər bir qızın onu istifadə etdiyini eşitsəniz, o, "kişilərdən biri" olmağa çalışır.

行くぞ！ (いく ぞ ！) Gedək!

飲むぞ！ (のむ ぞ ！) İçək!

見るぞ！ (みる ぞ ！) Baxaq/izləyək!

15. な (Fikir Bildirmək)

な aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Fikir bildirmək (əsasən kişilər tərəfindən istifadə olunur)
• Təsdiq axtarmaq

な tez-tez əsasən eyni yaş qrupunda olan kişilər tərəfindən istifadə olunur. O, qalxan intonasiya ilə ね-yə bənzəyir, ancaq sərt səslənir. O, həm də iş mühitində daha məqbul olan ね-dən daha çox gündəlik hallarda istifadə olunur.

な özünüzü çox büruzə vermədən fikir və ya hiss ifadə etmək üsuludur. Lakin o, həm də məlumatı təsdiq etmək üçün istifadə oluna bilər, məsələn, buradakı birinci nümunədə olduğu kimi:

おい！ 喫茶店にいくんだよな？ (おい！ きっさてんにいくんだよ な ？) Hey! Siz qəhvə mağazasına getmirsiniz?

その犬はかわいいな。 (そのいぬはかわい な 。) O it sevimlidir.

変だな。 (へんだ な 。) Bu, qəribədir, elə deyilmi?

16. ちゃった (Peşmançılığı İfadə Etmək)

ちゃった aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Peşmançılığı ifadə etmək (əsasən qadınlar tərəfindən istifadə olunur)

ちゃった cümlə bitirməyin çox məşhur yoludur, ən çox qadınlar tərəfindən istifadə olunur. O, peşmançılığı və ya düşünmədən bir şey etməyi ifadə edir. O, ingilis dilindəki danışıq dilindəki "Mənim günahım" ifadəsinin ekvivalentidir.

Quruluşa gəldikdə, feil sonluqları onların -ru, -tsu və ya -u feili olmasından asılı olaraq dəyişdirilir. Sonra, feilin sonuna ちゃった əlavə edin.

忘れちゃった。 (わすれ ちゃった 。) Mən unutdum.

食べちゃった。 (たべ ちゃった 。) Mən (hamısını) yedim.

ちゃった həm də "təəssüflə" nəsə baş verdiyini ifadə etmək üçün istifadə oluna bilər, məsələn:

友達の魚が死んじゃった。 (ともだちのさかながしん じゃった 。) Dostumun balığı (təəssüflə) öldü.

17. もん (Narazılığı İfadə Etmək)

もん aşağıdakılar üçün istifadə olunur:

• Narazılığı ifadə etmək
• Emosional reaksiyanı göstərmək
• Bəhanə göstərmək

もん hadisələrə qarşı narazılığı və ya emosional reaksiyanı ifadə etməyin gündəlik dilindəki yoludur. O, həmçinin öz hərəkət və ya reaksiyalarınızı izah etməyə ehtiyac duyduqda işləyir. だって kimi müəyyən sözlər bəzən emosiyaların səviyyəsini idarə etmək üçün cümlənin əvvəlinə qoyulur, eyni zamanda özünü izah edir.

もん o qədər də ümumi deyil, amma bu, cümləni bitirməyin sevimli yoludur. Bir məsləhət: Bu sonluğu qəsdən uşaqca davranmağa çalışmadıqca istifadə etməyin!

分からないもん！ (わからない もん ！) Mən başa düşmürəm!

だって、出来ないもん！ (だって、できない もん ！) Mən sadəcə edə bilmərəm!

だって、温泉に行きたいんだもん (だって、おんせんいいきたいんだ もん ) Ah, amma mən onsenə getmək istəyirəm.

Bu 17 yaponca çəkisini boyunbağıdakı tel kimi düşünün. Onlarla istədiyiniz hər hansı cümləni qura biləcəksiniz.

Onları nə qədər çox məşq etsəniz, o qədər təbii şəkildə sizə gələcəklər.

Yapon televiziyası izləyin, yapon mahnılarını dinləyin və danışanların çəkilərdən necə istifadə etdiyini hiss etmək üçün müxtəlif yapon media məhsulları ilə məşğul olun. Lingflix kimi bir proqramda siz öyrənmə alətləri ilə birləşdirilmiş altyazılı video klipləri izləyə bilərsiniz.

Xoş öyrənmələr!