İtalyan Feillərinin Növləri: Tam Dərslik

İtalyan dilində növ, hərəkətin nə vaxt baş verdiyindən çox, feilin necə ifadə olunduğunu göstərən formasıdır.

Məsələn, ingilis dilində dörd növ var: bildirən, əmr, şərti və məsdər. İtalyan dilində isə yeddi növ var.

Bəzən bu qədər çox sayda növ italyan dilinin qrammatikasını öyrənməyin daha çətin tərəflərindən biri hesab edilsə də, bu bələdçi sizə hər birindən nə vaxt istifadə edəcəyiniz barədə yaxşı bir fikir verəcək.

İtalyan Feil Növləri Nədir?

İtalyan feil növləri feil zamanları ilə birlikdə işləyərək məna çalarları əlavə edir.

Onlar sizə feilin necə istifadə edildiyini və ya feilin necə başa düşülməli olduğunu, sadəcə zaman daxilindəki yerini deyil, bildirir.

Buna görə də, növlər və zamanlar tez-tez birləşdirilir.

İtalyan Feil Növləri Feil Zamanlarından Nə ilə Fərqlənir?

İlk baxışdan italyan feil növləri feil zamanlarına çox oxşayır. Əslində, bir çox italyan dili müəllimi növləri sadəcə zamanların genişlənməsi kimi tədris edir.

Bəzi italyanlar (ər-im kimi) hətta ingilis dilində onlar üçün ayrıca bir sözün olduğunu belə bilmirdilər!

Növlər və zamanlar arasındakı ən böyük fərqlər bunlardır:

Nə vaxt vs. Necə

Feil zamanları sizə bir hərəkətin zaman daxilində nə vaxt baş verdiyini deyir. Məsələn, "Lui è al cinema" o, indi kinoteatrdadır deməkdir. Bu presente (indiki zaman) formasıdır.

Növlər isə, əksinə, danışanın söylədiyi şey barədə nə hiss etdiyini və ya onun barəsində nə qədər əmin olduğunu bildirir.

Məsələn, congiuntivo (şərti) növünün "Credo che lui sia al cinema" ifadəsi "Mən inanıram ki, o kinoteatrdadır" deməkdir, lakin danışanın tam əmin olmadığı nəzərdə tutulur.

Növlər hərəkətin reallıqdakı mövqeyi barədə danışmağa imkan verir

Bu, bir az qarmaqarışık səslənə bilər, amma sadəcə desək, növlər sizə bir şeyin həqiqətən baş verib-vermədiyini deyir.

"Spero che domani vada meglio" "Ümid edirəm ki, sabah daha yaxşı olar" deməkdir, amma bu zəmanət deyil. Bu congiuntivo ilə ifadə olunmuş bir ümid, xəyal, ehtimal, fikir və ya arzudur.

Amma əgər mən indicativo (bildirən) növündə "Domani andrà meglio" desəm, "Sabah daha yaxşı olacaq" ifadəsində əminəm.

Növlər onlarda hiss elementi daşıyır

"Növ" sözünün özü də göstərdiyi kimi, növlər danışanın hisslərini də əks etdirə bilər.

Məsələn, imperativo (əmr) növü ilə siz səlahiyyətli və ya bəzən qəzəbli bir şəkildə əmr verirsiniz. Məs. "Dammi quella matita" ("Mənə o karandaşı ver").

Bunun əksi olaraq, daha az intensiv olan condizionale (şərti) variantı: "Potresti darmi quella matita, per favore?" ("Zəhmət olmasa, mənə o karandaşı verə bilərdinizmi?").

Növlər fərziyyə ilə danışmağa imkan verir

Condizionale həmçinin tamamilə fərziyyəvi bir şeyi ifadə etməyə kömək edə bilər.

Bu, adətən səbəb və nəticə halıdır, burada danışan "əgər bu şərt ödəniləydi, bu başqa şey baş verərdi" demək istəyir.

Məsələn: "Se tu fossi stato qui, mi avresti aiutato" ("Əgər sən burada olsaydın, mənə kömək edərdin").

7 İtalyan Feil Növü və Onları Necə Fərqləndirmək

Cəmi yeddi italyan feil növü var və onlar iki qrupa bölünür: müəyyən (sonlu) və qeyri-müəyyən (sonsuz).

Modi finiti (müəyyən növlər) feil formasının sizə hərəkəti kimin etdiyini bildirdiyi növlərdir. Onlar şəxsə və danışılan insanların sayına əsasən hallanır. Onlardan dördü var və hər biri bir və ya bir neçə feil zamanını əhatə etmək üçün budaqlanır.

Digər tərəfdən, Modi indefiniti (qeyri-müəyyən növlər) müəyyən edilmiş subyekti olmadığı üçün sizə hərəkəti kimin etdiyini demir.

Gəlin mənim nə demək istədiyimi görə bilmək üçün hər iki növə daha dərindən nəzər salaq.

Müəyyən Növlər

1. indicativo (bildirən)

Indicativo ən çox istifadə olunan növdür.

Bu, reallıqda baş verən şeyləri təsvir etmək üçün istifadə olunur və demək olar ki, bütün indiki, keçmiş və gələcək zamanlarla istifadə edilə bilər.

Budur əsas feil qruplarından ( -are , -ere , və -ire ) üç düzgün indiki zaman feili üçün bəzi nümunə hallanmalar:

Nümunələr:

Parlano italiano a casa . — Onlar evdə italyan dilində danışırlar.

Leggo un libro ogni mese. — Mən hər ay bir kitab oxuyuram.

La domenica, dormiamo fino a tardi. — Bazar günləri biz gecə qədər yatırıq.

Siz indicativo növünü həmçinin aşağıdakı zamanlarda istifadə edə bilərsiniz:

• Imperfetto (bitməmiş keçmiş zaman)
• Passato prossimo (yaxın keçmiş zaman)
• Passato remoto (uzaq keçmiş zaman)
• Trapassato prossimo (qəti keçmiş zaman)
• Trapassato remoto (keçmişin qəti zamanı)
• Futuro semplice (sadə gələcək zaman)
• Futuro anteriore (gələcəkdə qəti zaman)

Bunlar standart zamanlar olduğu və standart şəkildə işlədiyi üçün biz burada onlara daxil olmayacağıq, amma yeniləməyə ehtiyacınız varsa, burada italyan feil zamanları haqqında tam bələdçimiz var.

2. imperativo (əmr)

Imperativo əmr deməkdir, mənasında danışan əmr verir. Bu, yalnız indiki zamanda istifadə olunur.

Adətən tu, lui/lei, noi və voi formalarına uyğun gəlir, çünki danışan başqasına nəsə etməsini deyir.

Çox nadir hallarda loro ilə də istifadə olunur, amma bu artıq heç kimin istifadə etmədiyi xüsusi bir haldır.

Nümunələr:

Parla! — (Sən) Danış!

Leggete quel libro! — (Siz hamınız) O kitabı oxuyun!

Dormiamo adesso! — Gəlin indi yatağa gedək!

Əvəzlik burada nadir hallarda istifadə olunur, çünki adətən kontekstdən başa düşülür.

Həmçinin, bir insana nəsə etməməsini deyərkən istifadə olunan xüsusi bir format var. Hallanma əvəzinə feilin məsdəri istifadə olunur:

Non parlare così! — Belə danışma!

3. congiuntivo (şərti)

Congiuntivo və ya şərti növü fikir, ümid, xəyal, arzu, ehtimal və ya imkanları ifadə etmək üçün istifadə olunur.

Bunun hərəkətin baş verdiyi zamana əsaslanan dörd müxtəlif hallanma dəsti var.

Gəlin hər birinə daha yaxından nəzər salaq:

congiuntivo presente (şərti indiki zaman)

Congiuntivo presente hazırkı anda baş verən ümidlər, inanclar, arzular və s. ilə bağlıdır.

Təkil subyektlər (mən, sən, o) üçün indiki zaman hallanmalarının hamısı eyni sonluğa malikdir, buna görə də danışanın kimdən bəhs etdiyini aydınlaşdırmaq üçün əvəzlik tez-tez feildən əvvəl istifadə olunur.

Əksər hallarda, cümlədə "che" (ki)-nin olması ilə congiuntivo-nun lazım olduğunu deyə bilərsiniz.

Nümunələr:

Credo che tu parli bene l’italiano . — Mən inanıram ki, sən italyan dilini yaxşı danışırsan.

È meglio che io legga questo libro in fretta. — Ən yaxşısı odur ki, mən bu kitabı tez oxuyum.

Pensi che lei non dorma abbastanza? — Sən düşünürsən ki, o kifayət qədər yatmır?

congiuntivo passato (şərti keçmiş zaman, yəni şərti yaxın keçmiş zaman)

Siz həmçinin feillərin congiuntivo-dakı passato prossimo və ya yaxın keçmiş zamanını öyrənməlisiniz.

Xoşbəxtlikdən, yalnız şərti növdə avere və essere köməkçi feil formatını mənimsəməlisiniz.

Sonra sadəcə keçmiş zaman fel şəklində olduğu kimi keçmiş zaman fel hissəsi ilə davam edirsiniz.

Bu forma tez-tez sperare (ümid etmək), credere (inanmaq) və ya pensare (düşünmək) kimi başqa bir feil ilə cümlədə istifadə olunur, bu feillər adətən indiki zamanda olur.

Nümunələr:

Spero che vi abbiano parlato delle nuove regole. — Ümid edirəm ki, onlar sizə yeni qaydalar barədə danışıblar.

Credi che io abbia letto quel libro? — Sən inanırsan ki, mən o kitabı oxumuşam?

Non penso che abbiano dormito stanotte. — Mən düşünmürəm ki, onlar bu gecə yatıblar.

Köməkçi feil kimi essere götürən feillər üçün konstruksiyanın ilk yarısı üçün aşağıdakı hallanmalardan istifadə edirsiniz:

sia sia sia siamo siate siano

Penso che lui sia andato al supermercato. — Mən düşünürəm ki, o supermarkete getmişdir.

congiuntivo imperfetto (şərti bitməmiş keçmiş zaman)

Nəhayət, bizdə bitməmiş zamanın şərti forması var.

Bu, keçmişdə baş verən və ya şərti bir vəziyyətdə olan davamlı bir arzu və ya ümid barədə danışarkən istifadə olunur.

Bu zamanın əlaməti bütün "s"lərdir, bu da onu asanlıqla "sssspot"lamağı asanlaşdırır.

Speravo che tu parlassi di píu. — Mən ümid edirdim ki, sən daha çox danışarsan.

Pensavo che lui leggesse tanti libri, ma non gli piacciono. — Mən düşünürdüm ki, o çoxlu kitab oxuyar, amma onlar ona xoş gəlmir.

Lana credeva che i bambini dormissero . — Lana inanırdı ki, uşaqlar yatır.

congiuntivo trapassato (şərti qəti keçmiş zaman)

Trapassato (qəti keçmiş) zamanı, nəzəri olaraq, artıq başa çatmış başqa bir hərəkətdən əvvəl başa çatacaq mümkün hərəkətlər üçündür.

Bu, avere və ya essere köməkçi feilinin şərti bitməmiş zaman formasını götürmək və əsas feilin keçmiş zaman fel hissəsini əlavə etməklə formalaşır.

Congiuntivo trapassato forması ilə cümlədəki digər feil adətən ya bitməmiş, ya da keçmiş zaman formasında olur.

Nümunələr:

Speravo che ne avessero parlato prima dello spettacolo. — Mən ümid edirdim ki, onlar bu barədə tamaşadan əvvəl danışıblar.

Pensavo che Anna avesse letto questo libro . — Mən düşünürdüm ki, Anna bu kitabı oxuyub.

Temeva che i bambini avessero dormito troppo poco . — O, qorxurdu ki, uşaqlar kifayət qədər yatmayıblar.

Əgər feil essere götürürsə, köməkçi feil formaları olaraq aşağıdakılardan istifadə edin:

fossi fossi fosse fossimo foste fossero

Credevo che Andy fosse partito quella mattina. — Mən inanırdım ki, Andy o səhər yola düşüb.

4. condizionale (şərti)

Condizionale növü, adından da göründüyü kimi, şərtidir. Bu, fərziyyəvi olan və yalnız başqa bir şərt ödənilərsə baş verəcək şeylər barədə danışmaq üçün istifadə olunur.

Bunun yalnız indiki zaman və keçmiş zaman forması var.

condizionale presente (şərti indiki zaman)

Şərti növünün indiki zaman forması indi, əgər başqa bir şey baş versəydi, baş verə biləcək bir şeyi ifadə edir.

Bu, feilin məsdərini götürmək, sonundakı -e-ni atmaq və yeni bir sonluq əlavə etməklə formalaşır. Amma diqqət edin: – are feilləri bu növdə – ere-ə dəyişir.

Nümunələr:

Parlerebbe di più se tu smettessi di parlare. — Əgər sən danışmağı dayandırsaydın, o daha çox danışardı.

Leggeresti il mio libro se te lo prestassi? — Əgər mən kitabımı sənə borc versəydim, onu oxuyardınmı?

Dormiremmo meglio se spegnessimo la luce. — Əgər işığı söndürsəydik, daha yaxşı yatardıq.

Əksər hallarda, bu növdəki cümlələrdə istifadə olunan feillərin hər ikisi şərti zamanda olur, çünki hər ikisi fərziyyəvidir.

condizionale passato (şərti keçmiş zaman və ya şərti yaxın keçmiş zaman)

Condizionale passato sadəcə passato prossimo-nun şərti formasıdır.

Bu, keçmişdə başqa bir şey ona imkan versəydi baş verərdi, fərziyyəvi və ya hətta qeyri-mümkün bir vəziyyəti ifadə edir.

Bu, avere və ya essere köməkçi feilinin şərti formasından üstəgəl istifadə etdiyiniz feilin keçmiş zaman fel hissəsindən istifadə etməklə formalaşır.

Nümunələr:

Avrei parlato con lei se fosse stata qui . — Əgər o burada olsaydı, mən onunla danışardım.

Avrebbe letto l’articolo se fosse stato scritto in inglese. — Əgər məqalə ingilis dilində yazılsaydı, o onu oxuyardı.

Se non fosse stato così tardi, avremmo dormito di più. — Əgər bu qədər gec olmasaydı, biz daha çox yatardıq.

Əgər istifadə etdiyiniz feil essere götürürsə, köməkçi kimi bu formalardan istifadə edin:

sarei saresti sarebbe saremmo sareste sarebbero

Sarei andata se me lo avesse chiesto. — Əgər o məndən xahiş etsəydi, mən gedərdim.

Qeyri-müəyyən Növlər

5. infinito (məsdər)

Məsdər feilin əsas formasıdır, lüğətdə gördüyünüz formadır.

Bu həmçinin müəyyən cümlə quruluşlarında, xüsusən də piacere və ya modal feillər ilə istifadə olunur.

Nümunələr:

Sono felice di parlare con te. — Mən səninlə danışmaqdan xoşbəxtəm.

Non mi piace leggere . — Mən oxumağı sevmirəm.

Non posso dormire troppo tardi. — Mən çox gec yata bilmirəm.

6. participio (feli sifət)

İtalyan dilində iki feli sifət forması var: indiki zaman feli sifəti və keçmiş zaman feli sifəti.

Participio presente və ya indiki zaman feli sifəti feili isim, sifət və ya zərfə çevirmək üçün istifadə olunur.

Əksər indiki zaman feli sifətləri son -are-nin -ante və ya -ere/-ire-nin –ente ilə əvəz edilməsi ilə formalaşır (bəzi ire feilləri -iente götürür).

İstisnalar var, buna görə də bir az araşdırma etmək və istisnaları yadda saxlamaq daha yaxşıdır.

Nümunələr:

Scooby Doo è un cane parlante . — Scooby Doo danışan bir itdir.

Il Vesuvio è un vulcano dormiente molto pericoloso. — Vezuvi çox təhlükəli yatan bir vulkandır.

"Leggente" dəbdən düşmüş bir feildir, ona görə də mən onunla cümlə qurmayacağam, amma siz fikri başa düşürsünüz!

Digər tərəfdən, keçmiş zaman feli sifəti digər feil zamanlarını formalaşdırmaq üçün istifadə olunur.

Siz onu ən yaxşı keçmiş zamanın bir hissəsi kimi tanıya bilərsiniz, amma o, bir neçə digər zamanda (və növdə!) də istifadə olunur.

Adətən, -are -ato, -ere -uto və -ire –ito olur.

Bu feillər həmişə uyğun köməkçi feillə istifadə olunur.

Nümunələr:

Ho parlato con lei ieri. — Mən dünən onunla danışdım.

Hai letto il giornale oggi? — Siz bu gün qəzet oxudunuzmu?

Non ho dormito per tre giorni. — Mən üç gün yatmadım.

Leggere bu formada nizamsız feildir, amma credere kimi digər, düzgün -ere feilləri creduto olur.

Yenə də, istisnaları öyrənməyin ən yaxşı yolu onları yadda saxlamaqdır, çünki burada asanlıqla izah edilə bilən bir qayda yoxdur.

7. gerundio (fel ismi)

İtalyan dilində fel ismi davamlı zamanları formalaşdırmaq üçün istifadə olunur. Bu, ingilis dilində -ing ilə bitən sözlərə ekvivalentdir.

-are ilə bitən feillər sonluğu –ando, -ere və -ire feilləri isə sonluqlarını –endo ilə əvəz edir.

Tam bir fikir formalaşdırmaq üçün adətən indiki zaman və ya məsdər formasında köməkçi feil lazımdır.

Nümunələr:

Sto parlando con mia madre. — Mən anamla danışıram.

Stavo leggendo un libro quando sei arrivato. — Sən gəldiyin zaman mən kitab oxuyurdum.

Il gatto sta dormendo sul letto. — Pişik yataqda yatır.

Qeyd edək ki, fel isimləri ilə ən çox istifadə olunan köməkçi feil stare-dir, essere deyil.

Bu həm də "olmaq" deməkdir, amma vəziyyətdən çox şərtə əsaslanan bir qədər fərqli mənaya malikdir.

Yaxşı, öyrəniləcək çox şey var idi, amma ümid edirəm ki, sizi pis bir vəziyyətə salmadım! Bu yeddi italyan feil növünü mənimsədikdən sonra, necə hiss edirsinizsə edin, özünüzü düzgün ifadə etməyin yollarını biləcəksiniz.

Bu növlərin kontekstdə necə istifadə olunduğunu görməyin yaxşı bir yolu Lingflix kimi bir dil öyrənmə proqramından istifadə etməkdir.