Italiaanse Dialekte en die Tale van Italië

Dis goed as jy in Napels afklim en 'n pizza in vlekkelose Italiaans kan bestel. Maar om jou vriende regtig te beïndruk, sal jy 'n egte plaaslike spesialiteit soos die seekat in bruiswater moet bestel, en jy sal dit in die Napolitaanse taal moet doen: o’ bror’ e purp’.

In hierdie oorsig bespreek ek belangrike oorwegings vir reisigers na Italië, 'n paar tale (of dialekte) om van bewus te wees, sowel as 'n paar frases in Sisiliaans en Napolitaans wat nuttig sal wees as jy ooit in die gebied is.

Wat Leerders Moet Weet Oor die Talle Tale van Italië

Volgens hierdie telling deur Ethnologue is Italië die tuiste van 28 inheemse tale (en ses nie-inheemse).

Dis reg, dit is *tale*, nie dialekte nie. Italianers verwys gewoonlik – en nogal foutiewelik, in die oë van baie taalkundiges – na Napolitaans en die ander as *i dialetti* (die dialekte).

Italianers se gebruik van die term "dialekte" beklemtoon dat hierdie nie neergeskryf of aangeleer word nie, en dus as minder as 'n "egte taal" beskou word.

Die verskil tussen dialekte en tale

So wat is die werklike verskil tussen 'n taal en 'n dialek? Daar is nie regtig een nie.

"Dialek" is meer 'n politieke benaming as 'n taalkundige kategorie. Dit word gebruik om te wys watter tale (en dus sprekers) 'n regering of samelewing kies om te bemagtig en hoe.

Die meeste taalkundiges vermy die hele vraag, maar wanneer hulle wel waag om die twee te onderskei, handel dit gewoonlik oor vlakke van wedersydse verstaanbaarheid, wat op sigself 'n ingewikkelde konsep is.

Selfs volgens daardie standaard, is die tale van Italië beslis tale: 'n Sardynse spreker verstaan Friuliaans net soveel (en nie meer nie) as wat 'n Franse spreker Spaans verstaan.

Dit wil sê, hulle het dieselfde oorsprong as tale wat uit Latyn ontwikkel het, en sommige sprekers kan mekaar in sekere situasies verstaanbaar maak. Daar is egter genoem grammatika- en woordeskatverskille om baie verstaanprobleme te veroorsaak.

Tale wat in Italië gepraat word

Die meeste van die tale van Italië is Romaanse tale, wat beteken dat hulle parallel met Italiaans uit Gemeenskaplike Latyn ontwikkel het (soos Frans, Spaans, Portugees, ens.). Hierdie tale het nie uit Italiaans ontwikkel nie.

Daar is ook nie-Romaanse tale in Italië, insluitend sommige uit die Slawiese, Germaanse en Albanese families.

Sommige Europese Romaanse tale soos Italiaans het boontoe geklim (gebaseer op wat konings gepraat het, wie politieke mag gehad het, ens.) en is toe neergeskryf en in skole onderrig.

Intussen het baie meer verval – maar daar is geen intrinsieke grammatika- of taalkundige rede dat Italiaans meer 'n taal is as Napolitaans nie.

Die vloeibaarheid van tale

Sonder die formele standaardisering wat onderrig en skryf aan 'n taal bring, kan dit kontroversieel en ingewikkeld wees om presies uit te pluis waar een taal eindig en 'n ander een begin.

Byvoorbeeld, soos jy deur suidelike Italië reis, waar eindig Napolitaans en waar begin Calabries? En waar eindig Calabries en waar begin Sisiliaans? Sommige mense het baie sterk opinies oor hierdie vrae, maar daar is skaars 'n konsensus.

En in werklikheid is daar 'n soort kontinuum, waar elke dorp en familie sy eie weergawe praat. Die versuim om hierdie tale te formaliseer, beteken ook dat jy, as iemand wat hulle leer, baie verschillende weergawes kan teëkom van wat verskillende plaaslike inwoners as "korrek" beskou.

Maar hey, dis deel van die pret.

Die 5 Hoof Italiaanse Dialekte

Alhoewel dit buite die bestek van hierdie artikel sou wees om elke enkele taal wat in Italië gepraat word, te lys, is hieronder 'n paar van die meer belangrike en interessante tale om as reisiger in ag te neem.

Al hierdie kan nogal verskil in terme van grammatika en woordeskat soos jy van dorp tot dorp of selfs van woonbuurt tot woonbuurt gaan.

Napolitaans

Variante van hierdie taal word oor 'n groot deel van suidelike Italië gepraat.

Danksy 'n eensmalige Spaanse oorheersing van die plek, is daar baie Spaansleenwoorde in die taal wat vir sommige reisigers bekend mag klink.

Sisiliaans

Dit word, in verskeie weergawes, op die eiland Sisilië gepraat. Dit bestaan ook as 'n variant in suidelike Kalabrië.

Friuliaans

Dit word in Friuli in noordoostelike Italië gepraat.

Katalaans

Barcelona se taal word in Alghero (Sardinië) gepraat, wat eens deel van die Katalaanse koninkryk was.

Dit is, na my persoonlike mening, baie wedersyds verstaanbaar met Oksitaans, wat nog 'n bietjie in die noordweste van Italië gepraat word.

Sardyns

Word oor die grootste deel van die middel en suide van Sardinië gepraat.

'n Bietjie Napolitaans vir Buitelanders

Napolitaans is pret om te leer omdat dit nog gereeld en met trots gepraat word, selfs deur jongmense.

Hier is 'n paar van die frases wat ek geniet. Wees bewus daarvan dat spelling nogal verskil.

Jamm checazz’. – Ons doen great, dinge gaan uitstekend (gewoonlik sarkasties).

Azz! – Dit is 'n gevolgtrekking van die Italiaanse *cazzo* (die manlike geslagsdele) en word as 'n baie algemene uitdrukking van verbasing, ontsteltenis of vreugde gebruik.

Nun sacc’ niente. – Ek weet niks. (Dit is altyd wys om ten minste een nederige uitdrukking van nederlaag in enige taal te ken.)

Liev’t a miezz’! – Gaan uit die middel uit! (Aan ander bestuurders gesê op Napels se chaotiese, dodelike strate.)

'n Tikkie Sisiliaans vir Buitelanders

Sisiliaans is net so pret om te leer en te praat en verskil nogal oor die eiland. Die spelling is ook nie vas nie.

Auguri e figghi masculi! – Geluk, en manlike kinders! (Dit is 'n tipiese heildronk wat van troues geleen is en nou oral gebruik word.)

Avà! – Regtig! (Om verbasing te toon.)

Paninu ca meusa. – Toebroodjie met milte. (Moenie hierdie lekkerny misloop nie! As jy Palermo toe gaan, eet dit by die hawe.)

Hoe om Italiaanse Dialekte te Leer

Bogenoemde frases is net bedoel om jou 'n voorsmakie te gee van prettige plaaslike frases en woorde uit verskillende dele van die land. Lus vir meer? Hier is nog wenke oor hoe om die Italiaanse tale en dialekte te leer.

• Jy kan meer leer deur mense, veral ouer mense wat geneig is om hierdie tale beter te praat, te vra. Hoekom nie regstreeks na die bron gaan nie?
• In sommige gevalle is daar tweetalige woordeboeke in Italiaans, soos vir Napolitaans en vir Sisiliaans. As jy gelukkig is, kan jy dalk nog 'n paar teëkom.
• As jy reeds 'n grondslag het, kan leergidse tot 'n mate help (soos die een op Omniglot en I love Sicilies vir Sisiliaans). Hulle is gewoonlik gerig op Italianers wat grootgeword het om hul grootouers te hoor praat. Hulle is minder nuttig as jy net van nul af begin.
• Jy kan ook oefen om na die verskillende Italiaanse dialekte te luister met outentieke Italiaanse video's op die Lingflix taalleerprogram. As jy probleme het om die uitspraak of spraak te verstaan, kan jy interaktieve onderskrifte in Italiaans of Engels (of albei) aanskakel terwyl jy kyk. Lingflix neem outentieke video's – soos musiekvideo's, filmtreilers, nuus en inspirerende toesprake – en verander hulle in gepersonaliseerde taalleerlesse. Jy kan Lingflix vir 2 weke gratis probeer. Besoek die webwerf of laai die iOS-app of Android-app af. P.S. Klik hier om voordeel te trek uit ons huidige uitverkoping! (Verval aan die einde van hierdie maand.)
• 'n Beter manier om te leer, is om te soek vir aanlynklasse van Italiaanse onderwysers op italki en om in te beperk tot onderwysers wat uit die streke kom waarin jy belangstel. Ek het hierdie metode suksesvol gebruik om onderwysers vir beide Napolitaans en Sisiliaans op te spoor.

Kulturele Etiket en Oorwegings

Een ongelooflik belangrike ding om in gedagte te hou terwyl jy verskillende Italiaanse dialekte leer, is dat amper niemand anders – insluitend Italianers self – 'n doelbewuste poging aanwend om dit te doen nie. Mense sal dink jy is pret en mal, maar hulle kan ook, in sekere gevalle, aanstoot neem.

Byvoorbeeld, ouer plaaslike inwoners in die streek van Bari sal dalk nie goed voel oor die feit dat hulle praat wat hulself as 'n agterlike, provinsiale "dialek" beskou nie, en jou poging om die taal met hulle te praat sal waarskynlik oorkom asof jy hulle spot, hoe ver dit ookal van die waarheid is.

Nog een raad: Moenie net vloekwoorde leer nie! Ek weet, lieflings, dit is opwindend, maar daar is soveel meer wat jy kan doen!

Wanneer ek in 'n nuwe taal duik, poog ek altyd om die woorde en frases te leer wat iets oor kulturele houdings openbaar, sowel as 'n paar woorde vir plaaslike geregte. Dit is uiteindelik baie meer nuttig en lonend.

Hoe jy ook al kies om voort te gaan, onthou om pret te hê, aangesien die gebrek aan standaardisering dit vir enigiemand moeilik kan maak om regtig te sê wat "korrek" is in die meeste van hierdie tale.

Maar of jy net 'n paar frases wil leer, of hoop op 'n leeftyd van kussingspraat met 'n Napolitaan, jy sal beslis vind dat die leer van enige van hierdie Italiaanse dialekte die moeite werd is.